Murtaza Kamar

Bir zamanlar sokaklar yalnızca taşlarla değil; isimlerle, yüzlerle ve hatıralarla örülürdü. Bir kapı tokmağı, bir selam, akşamüstü edilen birkaç söz… Komşuluk hayatın doğal bir parçasıydı. Sonra apartmanlar yükseldi. Kapılar ağırlaştı. Aynı katta yıllarca yaşayıp birbirimizin adını bilmez olduk. Oysa komşuluk, aynı binada oturmak değildir. Birbirinin hâlinden haberdar olmaktır. Hz. Peygamber, Cebrâil'in komşuya iyiliği sürekli tavsiye ettiğini, neredeyse komşuyu komşuya mirasçı kılacağını düşündüğünü söyler. (Buhârî, Edeb 28) Bugün ise bazen komşumuzun hayatından ancak bir ölüm ilanıyla haberdar oluyoruz. Yıllarca aynı merdivenlerden inip çıkmışız. Aynı asansöre binmişiz. Belki her sabah karşılaşmışız. Ama birbirimizin hayatına hiç dokunmamışız. Komşuluğu yalnızca kötülük etmemek sanıyoruz. Oysa bazen bir selam, bir kapı ziyareti, bir tabak yemek ya da içten bir “Bir ihtiyacınız var mı?” sorusu bile bir insanın yalnızlığını hafifletmeye yeter. Çünkü insan yalnızca kalabalıkların iç...

Hayatımızı çoğu zaman iki şey yönetiyor: Görünmek ve olmak. Başarılarımızı gösteriyoruz. Diplomalarımızı, kazandıklarımızı, sahip olduklarımızı… Peki kimsenin görmediği yerde nasılız? Yeni bir evin heyecanı geçiyor. Yeni bir arabanın kokusu uçuyor. Alkışlar bir süre sonra susuyor. Sonra insan, yine kendisiyle baş başa kalıyor. Belki de önemli olan, neye sahip olduğumuz değil; kim olduğumuz. Bugün bir insanın hayatını biraz olsun güzelleştirdik mi? Bir gönül aldık mı? Birinin yükünü hafiflettik mi? Kimsenin bilmeyeceği bir iyiliği sessizce yaptık mı? Çünkü insanın kendisi için yaptıkları hayatını kolaylaştırabilir. Başkaları için yaptıkları ise hayatına anlam katabilir. Günün sonunda vitrin silinir, alkış diner, sahip olduklarımız geride kalır. Geriye, kim olduğumuz kalır. Ve belki de insanın kendine soracağı en zor soru şudur: Kimse görmezken nasıl biriydim?

Kızım öğretmendi. Çocukların notlarını, sınavlarını, başarılarını yıllardır görüyordu. Hangi çocuğun biraz daha çalışması gerektiğini, hangisinin daha çok zorlandığını, hangisinin kendi sınırının üzerine çıktığını mesleği gereği bilirdi. Ama söz konusu kendi kızı olunca, öğretmenliği bir kenarda kalıyordu. On bir yaşındaki torunumun sınav sonuçları beklediği kadar iyi gelmemişti. Kızım çok üzülmüştü. Bir gün telefonda konuşurken sesi titredi. Sonra ağladığını öğrendim. Bir çocuğun aldığı not için annesinin ağlaması, bana ağır geldi. Telefonu kapattıktan sonra bir süre düşündüm. Ona uzun uzun nasihat vermek istemedim. Bazen insanın söyleyeceği çok şey olur da, en doğrusu birkaç kelimeye sığar. Mesajı yazdım: “Fiat, Peugeot, Mercedes... Bir olur mu? Onun kumaşı Peugeot. Mercedes'le yarıştırırsan motoru yakabilirsin.” Mesajı gönderdim. Sonra telefonu masanın üzerine bıraktım. Torunumun sınav kâğıdını görmemiştim. Kaç aldığını da bilmiyordum. Ama bir şeyi biliyordum: On bir yaşındaki b...

Her insanın içinde görünmez bir yol arkadaşı vardır. Konuşmaz. Ama en kritik anlarda usulca yaklaşır ve tek bir kelime fısıldar: “Dur.” O dilsiz dost, vicdandır. Akıl bize neyi yapabileceğimizi gösterir. Vicdan ise neyi yapmamamız gerektiğini hatırlatır. Bugün her zamankinden daha çok şey biliyoruz. Daha hızlı öğreniyor, daha hızlı kazanıyor, daha hızlı karar veriyoruz. Ama başka bir soru giderek sessizleşiyor: “Nasıl bir insan olmak istiyorsun?” Haklarımızı öğreniyoruz. Sorumluluklarımızı unutabiliyoruz. Kazanmayı öğreniyoruz. Paylaşmayı unutabiliyoruz. Akıl haritayı çizer. Vicdan ise yönü gösterir. Ve belki insanın en büyük kaybı, yanlış yola sapması değil; içindeki o sessiz dostun sesini artık duyamamasıdır.

  Hayat daraldıkça insan sadeleşir. Maskeler düşer, geriye yalnızca gerçek benlik kalır. Uzun yıllar önce tanık olduğum bir olay, bunu bana unutulmayacak şekilde gösterdi. Bir ihale tartışması sırasında, gücünü makamından alan biri bir doktora öfkeyle bağırdı: “Canını alırım!” Fakat hayat, beklenmedik bir senaryo yazdı. Kısa süre sonra aynı adam ağır bir hastalıkla, bu kez o doktorun karşısına hasta olarak çıktı. Bir zamanlar tehditler savuran ses susmuştu. Gücün yerini çaresizlik almıştı. İşte o an anladım: İnsan, zamanı yenebildiğini sandığı sürece kibirli olur. Oysa zaman, en sert görüneni bile bir laboratuvar tüpünün başında sessizleştirebilir. Son günlerine yaklaşmış birçok insan gördüm. Yüzlerindeki korkunun nedeni çoğu zaman ölüm değil, geride bıraktıkları pişmanlıklardı. Yaratıcıdan af dilemeyi umuyorlardı. Ama asıl yük, incittikleri insanların vicdanlarında bıraktıkları izdi. Bu yüzden mesele sadece uzun yaşamak değildir. Ardında nasıl bir iz bıraktığındır. Çünkü hayat, av...

Hayatın koşturmacasında bildirimler, işler, dersler ve şehir gürültüsü arasında iç sesimizi kaybediyoruz. Zaman avucumuzdan kayıp giderken sürekli bir şeyleri kovalıyor, neyi kaçırdığımızı fark etmiyoruz. Kur’an ise bizi bu yarışın ortasından çekip çıkarır ve sarsıcı bir soru sorar: Geçip giden bu hayatta hanginiz daha güzel iş yapacak? Mülk Suresi’nin ikinci ayeti şöyledir: “O, hanginizin daha güzel amel işleyeceğini sınamak için ölümü ve hayatı yaratandır. O, azizdir, çok bağışlayandır.” Ayet, sabah uyandığımız andan geceye kadar attığımız her adıma, verdiğimiz selama, kurduğumuz cümlenin samimiyetine ve niyetimize dokunan temiz bir ölçü koyar. Ellili yaşlarda bir yakınımı Kur’an-ı Kerim’i elinden düşürmeden okurken görmüştüm. — Sen Kur’an’la ne yapıyorsun? dedim. — Okuyorum, dedi. — Okuduğunu anlıyor musun? — Hayır. Ona Mülk Suresi’nin 2. ayetini, Asr Suresi’ni ve Bakara Suresi’nin 2. ayetini anlayabileceği dilde de okumasını söyledim. Arapça tilavet başlı başına ibadettir ve sevapt...