YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER 2

YAŞAMA

YÖN VEREN TAVSİYELER 2

5. Cilt Sosyal Hayat II

6. Cilt Tarih ve Medeniyet -I

7. Cilt Tarih ve Medeniyet -II

Murtaza Kamar

Defterdar

Diyanet İşleri Başkanlığının

Hadislerle İslam Adlı Eserinden

Özetlenmiştir.

5-6 ve 7. Ciltler

Hazırlayan

Grafik Tasarım

Murat Dirlik

ISBN

Adres

........

Baskı

İhlas Gazetecilik A.Ş.

Merkez Mah. 29 Ekim Cad. İhlas Plaza No: 11 A/41 Yenibosna - Bahçelievler - İSTANBUL Tel: 0212 454 30 00

Andolsun, size kendi içinizden öyle bir peygamber gelmiştir ki, sizin sıkıntıya düşmeniz ona çok ağır gelir. O, size çok düşkün, mü’minlere karşı da çok şefkatli ve merhametlidir. Tevbe 128

Kısaltmalar ve Tanımlar

Mk: (Murtaza KAMAR) Özetleyeninin notu

Sahabe: Hz. Muhammed’in sohbetinde bulunmuş olan Müslümanlar,

Hadis: Resulullah’ ın Kur’an âyetlerine ilişkin yaptığı açıklamalar, tefsir veya yorumlar.

Sünnet: İlâhî buyrukları hayata geçirmek suretiyle gösterdiği uygulamalar da “sünnet” olarak adlandırılır.

Enes b.: Bu tür kelimelerdeki b. İfadesi “bin” yani oğlu anlamına gelmektedir. Mesela; Enes b. Mâlik, “Malik in oğlu Enes”

Sav: Sallallahu aleyhi ve sellem.

Ra: Radiyalluhu anh

Ebu: ..babası (Ebu Musa; Musa’nın babası)

GERÇEK ŞU Kİ, Allah’ı ve Ahiret Günü’nü [korku ve umutla bekleyen] ve O’nu her daim anan kimseler için Allah’ın Elçisi güzel bir örnek teşkil eder. Ahzab 21

İÇİNDEKİLER

SOSYAL HAYAT -II-........................................................................ 15

Musibetler ve Mümin 5/11........................................................... 15

Ticaret Ahlakı 5/21......................................................................... 16

Helâl Kazanç 5/33............................................................................ 17

Fakirlik ve Zenginlik 5/43........................................................... 18

Dilencilik 5/55.................................................................................. 18

Alışverişte Ölçü 5/67...................................................................... 19

Helâl Ve Haram 5/81...................................................................... 19

Mülkiyet 5/93................................................................................... 21

Alışveriş Âdâbı 5/105..................................................................... 21

Borç 5/117........................................................................................... 22

Ortaklık 5/129.................................................................................. 23

Kira Sözleşmesi 5/139................................................................... 23

Kefalet 5/149.................................................................................... 24

Vekâlet 5/157.................................................................................... 25

Faiz/Ribâ 5/167............................................................................... 25

Kamu Malı 5/179............................................................................. 26

Rüşvet 5/191...................................................................................... 27

Hırsızlık 5/209................................................................................. 28

Kumar 5/221..................................................................................... 29

İflas 5/233.......................................................................................... 31

Yitik mal 5/243................................................................................ 32

Hayvan hakları 5/253.................................................................... 32

Eti helâl olan hayvanlar 5/265................................................... 33

Avlanma Adabı 5/275.................................................................... 35

Miras ve vasiyet 5/285.................................................................. 36

Tazminat 5/297................................................................................ 38

Emek 5/309...................................................................................... 39

Dokunulmazlık 5/319................................................................... 40

Eşitlik 5/329..................................................................................... 40

Kölelik ve insan hürriyeti 5/339............................................... 41

Din hürriyeti 5/351......................................................................... 42

Neslin korunması 5/365.............................................................. 44

Nesep 5/377...................................................................................... 45

Irkçılık 5/389.................................................................................... 45

Hukuki ihtilafların çözümü 5/399........................................... 46

Şahitlik 5/413................................................................................... 48

Yemin 5/425...................................................................................... 48

Suç ve ceza 5/437............................................................................ 49

İyilik ve Kötülük 5/449................................................................ 50

Kefaret (Hataların telafisi) 5/461............................................. 52

Cinayet 5/473................................................................................... 54

Kısas Suç ve Cezada Denklik 5/483......................................... 55

Kan Davası 5/493........................................................................... 56

İntihar 5/505..................................................................................... 56

Zina 5/515........................................................................................... 57

Peygamberler................................................................................... 59

Hz. Âdem Ve Hz. Nuh 6/25......................................................... 61

Hz. İbrâhim ve Hz. İsmâil 6/37................................................. 62

Hz. Yakub Ve Hz. Yusuf 6/49.................................................... 65

Hz. Musa ve Hz. Harun 6/63...................................................... 72

Hz. Dâvûd Ve Hz. Süleyman 6/77............................................ 76

Hz. Süleyman (as) 6/83................................................................ 77

Hz. Zekeriyyâ, Hz. Yahyâ, Hz. İsa 6/89................................. 78

Hızır 6/103........................................................................................ 84

Diğer Peygamberler 6/115.......................................................... 89

Hz. İdris (as), 6/121........................................................................ 89

Hz. Salih (as) 6/122........................................................................ 90

Hz. Lût’un 6/124.............................................................................. 91

Hz. Şuayb (as) 6/125...................................................................... 92

Hz. Eyyup, (as) 6/126.................................................................... 93

Yunus (as) 6/127.............................................................................. 94

Lokman (as) 6/129......................................................................... 94

Firavun, Haman ve Karun 6/145.............................................. 95

Habeşistan ve Necaşi 6/161....................................................... 101

Cahiliye dönemi 6/173................................................................ 104

Câhiliye Devri Bilgi Kaynakları 6/187.................................. 106

Câhiliye Devri İnanç ve İbadetler 6/199............................. 108

Resûlullah Son Elçi 6/215......................................................... 109

Resûlullah’ın Giyimi: 6/225....................................................... 111

Resûlullah’ınKonuşması: 6/225.............................................. 112

Resûlullah’ın yemesi içmesi; 6/226....................................... 112

Resûlullah’ın Ahlâkı; 6/226...................................................... 112

Resûlullah Allah’ın En Seçkin Kulu 6/241........................... 113

Resûlullah Saygıya En Lâyık İnsan 6/251............................ 116

Resûlullah’ın Üstünlükleri 6/261........................................... 117

Bir İnsan Olarak Resûlullah 6/271......................................... 119

Bir Peygamber Olarak Hz. Muhammed 6/285................. 123

Hak, Adalet ve Özgürlük Peygamberi 6/297..................... 125

Resûlullah’ın Konuşma Tarzı 6/309.................................... 126

Resûlullah’ın Yemek Adabı 6/319.......................................... 127

Resûlullah’ın Giyim Tarzı 6/331............................................. 128

Resûlullah’ın Eşyaları 6/341.................................................... 128

Resûlullah’ın Eşleri 6/351......................................................... 129

Eş ve Baba Olarak Hz. Peygamber 6/365............................ 133

Resûlullah’ ın Çocukları 6/377................................................ 136

Resulullah Çocuk ve Gençlerle Münasebeti 6/387......... 138

Resûlullah’ ın Hizmetinde Bulunanlar 6/397................... 139

Resûlullah’ın Sahabeyle İletişimi 6/407............................. 140

Sahâbîler ve Hz. Peygamber 6/419........................................ 141

Sahabilerin Hz. Peygamber Sevgisi 6/433......................... 142

Arkadaş Olarak Hz. Peygamber 6/445................................ 143

Resûlullah’ ın Ümmetine Düşkünlüğü 6/457................... 144

İslam Ümmeti En Hayırlı Ümmetsiniz 6/467.................... 145

Resûlullah 6/477........................................................................... 145

Resûlullah; Yaşayan Kur’an 6/489........................................ 147

Resûlullah, Duygulu ve Duyarlı İnsan 6/501.................... 148

Resûlullah’ın Duası 6/513......................................................... 149

Resûlullah, Şükreden Bir Kul 6/525..................................... 152

Resûlullah, Hikmetli Davetçi 6/539...................................... 154

Resûlullah, Samimi ve Bilge Rehber 6/559........................ 156

Resûlullah, En Güzel Mürebbi 6/575................................... 158

Biat 6/591......................................................................................... 160

Muhacir ve Ensar 6/605............................................................ 162

Suffe Ashâbı İlme Adananlar 6/617...................................... 163

İsrâ ve Mirac 7/11.......................................................................... 165

Hicret 7/23...................................................................................... 166

Bedir Savaşı 7/47.......................................................................... 168

Uhud Savaşı 7/61.......................................................................... 170

Hendek Savaş 7/73....................................................................... 172

Hayber’in Fethi 7/85.................................................................... 172

Hain Tuzak 7/97............................................................................ 173

Hudeybiye Antlaşması 7/105.................................................... 174

Huneyn Gazvesi ve Tâif Kuşatması 7/109........................... 175

Mekke’nin Fethi Gönüllerin Fethi 7/135............................. 176

Mute Savaşı 7/149......................................................................... 178

Vedâ Haccı 7/159........................................................................... 179

Resûlullah’ın Mirası ve Vasiyeti 7/175................................. 180

Resûlullah’ın Vefatı Refîk-i A’lâ’ya! 7/187.......................... 181

Emanet, Ehliyet, Hakkaniyet 7/209..................................... 182

Atalarla Övünme 7/223.............................................................. 183

Medine Yahudileriyle İlişkiler 7/259................................... 184

Hristiyanlarla İlişkiler 7/271.................................................... 186

Ehl-i Kitap Dışındaki İnançlar 7/283.................................... 187

Resûlullah Döneminde Kadınlar 7/293.............................. 188

Resûlullah Döneminde Geçim Düzeyi 7/307.................... 188

Resûlullah Döneminde Kullanılan Eşyalar 7/321........... 190

Resûlullah Döneminde Tıp 7/331........................................... 191

Vatan ve Memleket Sevgisi 7/357.......................................... 192

Çevre 7/367..................................................................................... 192

Su Hayat Kaynağı 7/381............................................................. 193

Şehir ve Ev 7/391.......................................................................... 193

Vakıflar 7/401................................................................................ 194

Beslenme 7/413.............................................................................. 195

İçecekler 7/425.............................................................................. 196

Sağlık 7/437.................................................................................... 196

Ağız ve Diş Temizliği 7/449...................................................... 198

Beden Bakımı ve Temizliği 7/ 459......................................... 198

Uyku /469....................................................................................... 199

Giyim Kuşam ve Süslenme Âdâbı 7/479............................. 199

Şakalaşma ve Eğlence 7/491.................................................... 200

Bayram 7/503................................................................................ 200

Yolculuk 7/513............................................................................... 201

Resim ve Heykel 7/523.............................................................. 202

Güzellik ve Sanat 7/533............................................................. 202

VIII. Bölüm Ebedî Hayat, Âhiret............................................ 203

Ölüm 7/545..................................................................................... 203

Cenaze Merasimi 7/555............................................................. 204

Kabir 7/567..................................................................................... 205

Kabir Ziyareti 7/ 577................................................................... 205

Gelecek Zaman 7/589................................................................. 206

Kıyamet 7/599............................................................................... 207

Ahiret 7/609................................................................................... 207

Şefaat 7/621................................................................................... 208

Cehenneme Giden Yollar 7/635............................................. 210

Cehennem 7/649........................................................................... 211

Cennete Giden Yollar 7/659..................................................... 212

Cennet 7/669.................................................................................. 213

GİRİŞ

Bu eser Diyanet İşleri Başkanlığının Hadislerle İslam adlı 7 ciltlik eserinin 5-6-7. Ciltlerinin özetidir. Birinci kitap ilk dört cilt özetlenmişti. Bu kitap da birinci kitap gibi ücretsiz dağıtıl-mak üzere planlanmıştır. Bu kitap da İslam’da Sosyal hayatın 2. Bölümü ile Tarih ve Medeniyet Bölümlerine yer verdik. Birinci kitap birinci baskıda 1000 adet; ikinci baskıda 1500 adet basıldı. Kitabı lise öğrencilerine konferanslarla dağıtım planımız Pandemi engeline takıldı. Yoksa 3.- 4. Baskıyı da görecektik. Tabi bu planımızdan vazgeçmiş değiliz. Allah ömür ve fırsat verirse bunu gerçekleştirmeyi umut ediyorum.

Diğer kitapta söz ettiğimiz gibi Yüce Allah en alt kademede bulunan insandan, en üst kademede bulunan insana kadar bü-tün insanlık için Hz. Muhammed (S.A.V)’i örnek insan olarak ta-nımlamıştır. Diğer taraftan bir kişinin Resulullah’ ı örnek alması için, yani Allah’ ın emrinin gereğini yapması için O’nu bilmesi ve tanıması gerekir. Ne yazık ki Müslümanların çoğunluğu pey-gamberi hakkı ile tanımamaktadır. Peygamber ve Peygamberin sünneti denince akla sadece namaz ve abdest sünnetleri gelir. Bunlar da önemli olmakla beraber esas olarak örnek alacağımız Resulullah’ ın ahlakı ve kişiliğidir. Bunun için Resulü iyice tanı-mak ve hayatımızı buna göre düzenlemek durumundayız.

Murtaza KAMAR

1962 yılında Mardin’ de doğdu. Yirmi çocuklu bir ailenin on sekizinci çocuğudur. İlk, orta ve lise eğitimini Mardin’ de tamam-ladı. Liseyi 1979’da yani terörün zirve yaptığı yıllarda bitirdiği için annesinin rıza göstermemesi üzerine yüksek tahsile yönel-medi. Sekiz yaşında verildiği terziden bir arkadaşının ısrarıyla on altı yaşında pantolon ustası olarak ayrılıp elektrik ustalığına başladı. 1981 yılında arkadaşıyla birlikte İzmir’de bulunan ve altı ay sürecek olan Özel Yetkili Elektrik Ehliyeti Sınavına hazırlık akşam kursuna katıldı. Kurs süresince gündüz elektrik tesisat-çılığı yaparak özel kurs ve yurt parasını kazanmakla birlikte az da olsa birikim yaparak ailesine yolladı. 1983 yılında Isparta’da başlayan askerliğini 1985 te Kıbrıs’ta bitirdi. Aynı yıl Ankara’da bulunan Teknik Okullar Müdürlüğü sınavlarını geçerek 2. Sınıf Yetkili Elektrikçilik belgesi aldı. Yine aynı yıl Mardin’de bulunan boru fabrikasında elektrik ustası olarak işe başladı. 1991 de iş kazası geçirmesi üzerine daha önce kazanıp gitmediği Mar-din Defterdarlığı Muhasebe Müdürlüğünde memur olarak göreve başladı. 1995 yılında bir yıl sürecek olan Maliye Bakanlığı Mesleki Eğitim Kursu sınavlarını geçerek Ankara’ya gitti. 1996

yılında kursu başarıyla bitirerek aynı yıl açılan Maliye Bakanlığı müdür yardımcılığı sınavına girip sınavı kazandıktan sonra 1997 yılında Sivas’ın Altınyayla ilçesinde Malmüdürü vekili olarak göreve başladı. 1999 yılında katıldığı Müdürlük Sınavını kaza-narak 2000 yılında Gaziantep’in İslahiye ilçesinde Malmüdürü olarak göreve başladı. 2006 yılında Hatay saymanlık Müdür-lüğüne atandı. 2008 yılında da Defterdar Yardımcılığı sınavını kazanarak kendi isteğiyle Şırnak’a atandı ve orada kendi rızasıy-la beş yıl hizmet etti. 2012 yılında Yüksek Lisansını tamamladı. 2013 yılında atandığı Düzce’den 2017 yılında üçlü kararname ile Van iline Defterdar olarak atandı. Halen aynı yerde görev yapan yazarımız, Çeşitli konferanslar vererek Youtube TV de sohbet programları yaptı. Evli üç kız babası olan yazar Arapça ve orta seviye de İngilizce ve Kürtçe bilmektedir. Daha önce Yaşama Yön Veren Tavsiyeler-1 kitabından 1.sinde 1000, ikincisinde 1500 toplamda 2500 adet basımı yapıldı. Elinizdeki kitap yazarın basımı yapılan 2.nci kitabıdır.

Haziran 2021 VAN

Not: Kitabın hacmi artmasını istemediğimizden kitapta yer alan hadislerin kaynağına yer vermedik. Ancak içindekiler bö-lümünde o konunun Hadislerle İslam Eserindeki cilt ve sayfa karşılığını verdik. Örneğin: Borç 5/117, borç konusunun eserdeki karşılığı 5. Cilt 117. Sayfadadır.

Murtaza Kamar

Defterdar

5. CİLT VI. BÖLÜM

SOSYAL HAYAT -II-

Musibetler ve Mümin 5/11

Allah’ın Resûlü kabristanın yanından geçerken, çocuğunun kabri başında feryat ederek ağlayan bir kadına rastladı. Ve “Esas sabır, musibetin ilk başa geldiği anda gösterilmelidir.” buyurdu.

Ölenlerin ardından, bağırıp çağırarak, feryat figan ederek, ağlamayı kesinlikle yasaklayan Rahmet Elçisi, oğlunun vefatı-na ağlamasına şaşıranlara şu cevabı vermişti: “Bu, merhamet-tendir. Zira göz ağlar, kalp hüzünlenir. Ama biz ancak Rabbimizin razı olacağı şeyleri söyleriz.”

İnsan, yaratılışı gereği sevinci, hüznü, neşeyi, kederi birlikte yaşayan bir varlıktır. Başına gelebilecek tehlikelere karşı elinden gelen bütün tedbirleri aldıktan sonra kaçınılmaz felâketlere maruz kalırsa önce sabır, sonra azim ve irade ile hareket etmelidir.

Peygamberimiz bir hadisinde mümini belalar karşısında rüzgârda eğilse bile sökülmeyen yeşil ekine; kâfiri ise, şiddetli rüzgâr karşısında kırılan ya da kökünden devrilen ağaca ben-zetmiştir.

Hz. Peygamber, inananlara şu tavsiyede bulunmuştur: “Bi-rinizin başına bir musibet/acı bir şey geldiği zaman, ‘Biz Al-lah’a aidiz ve biz O’na döneceğiz, desin.”

Mümin, başına gelebilecek çeşitli bela ve kötülüklere karşı elinden gelen bütün imkânları kullanarak bunları engelleme gayreti içerisinde olur. Ardından da Yüce Allah’a tevekkül eder.

Bir hadislerinde Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:“Vü-cuduna batan bir dikene varıncaya kadar, Müslü-man’ın başına gelen her bir musibet sebebiyle hata-ları affolunur.”

MURTAZA KAMAR

Peygamberimiz, ölümü temenni etmeyi hoş görmemiş ve şöyle buyurmuştur: “Hiçbiriniz başına gelen bir sıkıntıdan dolayı ölümü istemesin. Eğer mutlaka isteyecekse, ‘Allah’ım, yaşamak benim için hayırlı olduğu sürece beni yaşat, ölüm benim için hayırlıysa canımı al!’ desin.”

Diğer bir hadiste: “Bir kul salih amel işlemeye devam ederken, hastalık veya yolculuk gibi bir engel onu bundan alıkoyarsa, sağlıklı ve mukim iken işlediği salih amel gibi kendisine sevap yazılır.”

Ticaret Ahlâkı 5/21

Bir kadın Resulullah’a “Ey Allah’ın Elçisi! Ben ticaretle uğ-raşan bir kadınım. Bir şeyi satın almak istediğimde verebile-ceğim miktardan daha düşük bir fiyat teklif ediyorum. Sonra yavaş yavaş artırarak düşündüğüm fiyata çıkıyorum. Bir şeyi satmak istediğimde önce satabileceğim fiyattan daha yüksek bir fiyat teklif ediyor, sonra yavaş yavaş inerek arzuladığım fiyata geliyorum, bu uygulamaya ne dersin?” Allah Resûlü: “Böyle yapma. Bir şey satın almak istediğinde sana verilse de verilmese de, düşündüğün fiyatı söyle.” Dedi.

Ticaret ahlâkının en temel gereği kazancın helâl olmasına dikkat etmektir. Yine faizli işlem yapmak, kumar oyna(t)mak, vergi kaçırmak, müşteri kızıştırmak, gibi topluma zarar veren ticarî usulsüzlüklerden Müslüman tüccarın uzak durması ge-rekir. Bu hususlar o kadar önemsenmiştir ki Hz. Ömer, “Dinî konularda yeterli fıkhî bilgisi olmayanlar, bizim paza-rımızda satış yapmasın.” diyerek ticaretin sorumluluk ge-rektiren ciddi bir iş olduğuna dikkatleri çekmiştir.

Ticaret yaparken dürüst olmayı tavsiye eden birçok âyet ve hadis vardır. Allah Teâlâ’nın, “Mallarınızı aranızda hak-sız sebeplerle yemeyin. İnsanların mallarından bir kısmını bile bile günaha girerek yemek için onları hâkimlere (rüşvet olarak) vermeyin.” (Bakara, 188)

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

buyruğu ticaret yaparken taraflardan birine zarar vermeden, kimsenin hakkını gasp etmeden açık ticaret yapmalarını em-retmektedir

Sevgili Peygamberimiz, “Müslüman, Müslüman’ın kardeşi-dir. Kusurlu bir malı, kusurunu açıklamadan din kardeşine satması helâl olmaz.” buyurmuştur.

Sevgili Peygamberimizin, “Malınızı sattığınızda yemin et-mekten sakının. Çünkü yemin malınıza rağbeti artırmasına artırır, ancak bereketini yok eder.” Diye uyarmıştır.

Ticaret hayatı içerisinde atılan her adımda Resûl-i Ek-rem’in, “...Bizi aldatan, bizden değildir.” düsturu hatırda olmalıdır.

Helâl Kazanç 5/33

Hayat, insanı geçimini temin etmek için mücadeleye mec-bur bırakmaktadır. Her ne kadar rızkı veren Allah ise de onu elde etmek için çalışıp çabalamak insanoğluna düşmektedir. Dinimizde âhiret hayatını kazanma adına da olsa uzlete çekil-mek, münzevi bir hayat yaşamak yoktur.

Sevgili Peygamberimizin, “Bakmakla yükümlü olduğu kim-seleri ihmal etmesi, kişiye günah olarak yeter.” buyurarak ki-şinin kendi ailesi için harcadığı para sayesinde sadaka ecri alacağını söylemesi ne güzel bir vaaddir!

Müminlere yaraşan hareket, emek sarf etmek, alın teri dökmek ve üretmektir.

“Kendi rızkımı temin ettim, bu kadarı bana yeter, aşırıya git-memek gerekir!” şeklindeki bir yaklaşım, sürekli çalışmayı ilke edinmeleri gereken ve “İki günü eşit olan aldanmıştır.” anlayışı-na sahip olmaları beklenen inanan insanlarda olmamalıdır.”

Peygamber Efendimiz, “Dul kadınların ve yoksulların ihti-yaçlarını gidermeye çalışan kimse, Allah yolunda cihad eden veya geceleri namazla, gündüzleri oruçla geçiren kimse gibi-dir.” buyurmuştur.

MURTAZA KAMAR

Öte taraftan, insandaki mal sevgisinin, servete düşkünlüğün ve mülk hırsıyla sermaye biriktirmenin bir sonu olmadığını, ta-mahkâr insanın asla tatmin olamayacağını Kutlu Elçi şu çarpıcı ifadesiyle belirtmiştir: “Âdemoğlunun bir vadi dolusu malı olsa, bir vadi dolusu malı daha olmasını arzu eder. Âdemoğlunun gözünü ancak toprak doldurur.”

Fakirlik ve Zenginlik 5/43

Zengin olmak veya fakir olmak, insanın değerini belirleyen özellikler değildir. İslâm’a göre kişileri değerlendirme ölçüsü takvadır.

Fakir ve miskin; kendilerine yetecek mal ve gelirleri olma-dığı hâlde sıkıntılarını gizleyen, iffetlerinden dolayı başkaların-dan isteyemeyen insanlardır. Allah Teâlâ’nın, “...Bilmeyen kim-se, iffetlerinden dolayı onları zengin zanneder. Sen onları simalarından tanırsın. Çünkü onlar yüzsüzlük ederek istemez-ler...” (Bakara, 273) diye tavsif ettiği kimseler bunlardır.

Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: “Ancak iki kişiye gıpta edilir: Allah’ın kendisine verdiği malı hak yolunda harcayan kimse ile Allah’ın kendisine verdiği (ilim ve) hikmete göre ka-rar veren ve onu başkalarına öğreten kimse.”

Dilencilik 5/55

Resulullah şöyle buyurmuştur: Yalnızca, şu üç kişi dilene-bilir: “Çok fakirlik çeken, ağır bir borç altında bulunan ve kan bedelinin altında ezilen. ”İçinde yaşadığı toplumun olumlu olumsuz tüm koşullarına tanık olan Peygamberimiz, dilenmeyi tasvip etmemekle birlikte, onun toplumsal bir olgu olduğunu kabul etmiştir. “Üstteki (veren) el, alttaki (alan) elden daha hayırlıdır. Sen, vermeye ailenden başla!” buyurarak gerek alan gerekse veren el durumundakilere yönelik mesajlar vermiştir.

Yüce Kitabımızda, ihtiyacından dolayı isteyen yoksulla-rın, zenginlerin mallarında belli bir hakkı olduğu bil-

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

dirilmekte, bu nedenle zenginlere, fakirlere yardım etmelerini gerektiren birtakım sosyal ve malî sorumluluklar yüklenmek-tedir. Özellikle yakın akrabaları gözetmek zenginlere ait bir yükümlülük olarak kabul edilmiştir.

Sadakanın sevilen ve beğenilen malların sadaka olarak ve-rilmesi gerektiğidir. Yüce Allah, “Ey iman edenler! Size verilse, gözünüzü yummadan alamayacağınız kötü malı, hayır olarak vermeye kalkışmayın...” buyurmuştur. (Bakara,267)

Günümüzde dilencilik olgusu maalesef sevgili Peygamberi-mizin sert uyarılarda bulunduğu, “muhtaç olmadığı hâlde istemek” boyutuna yaklaşmıştır.

Alışverişte Ölçü 5/67

Alışveriş peşin veya vadeli yapılabilir. Genel olarak vadeli alışveriş, “Ey iman edenler! Belirlenmiş bir süre için birbiri-nize borçlandığınız vakit onu yazın.” (Bakara 282) de işaret edildiği gibi meşru kabul edilmiştir.

Satılan malı daha değerli ve güzel göstermek için hileye baş-vurmak da malın kusurunu gizlemek gibi alışverişe zarar veren bir davranıştır. Örneğin, satılacak hayvan etli görünsün diye ona bol yem ve tuz verip ardından su içirmek veya çeşitli hormonlar vererek olduğundan daha iri göstermek bir hiledir.

Her işinde hak ve adaleti esas alan güven timsali Efendimi-zin (sav), “Bizi aldatan bizden değildir.” şeklindeki çarpıcı tehdidi de, konunun farklı bir yönünü çok açık bir şekilde ortaya koyar.

Alışverişlerini kul hakkına riayet ederek, dürüst bir şekilde davrananları Hz. Peygamber şöyle müjdelemektedir: “Dürüst ve güvenilir tüccar, peygamberler, sıddîklar (dosdoğ-ru kimseler) ve şehitlerle beraberdir.”

Helâl Ve Haram 5/81

Resûlullah (sav) bir gün ashâbına şöyle anlatıyordu: “Yüce Al-

MURTAZA KAMAR

lah şöyle bir benzetme yapıyor: Bir yol düşünün! Dosdoğru bir yol. Her iki taraf boydan boya duvar. Her iki duvarda da yerle-re kadar sarkmış asılı perdeleri bulunan açık kapılar var. Yolun başında bir uyarıcı yola girenlere şöyle bağırıyor: ‘Ey insanlar! Şu doğru yola hep birlikte girin, ayrılmayın!’ Yolun ortasında başka uyarıcılar da bulunmakta ve kapıların perdesini açmaya çalışanları ikaz ediyor: ‘Ne yapıyorsun! Açma orayı sakın. Eğer açarsan oraya düşer, yoldan çıkarsın!’ diyorlar.”

Daha sonra Allah Resûlü dostlarına bu tasviri şöyle izah eder: “İşte bu yol, İslâm’dır. İki taraftaki duvarlar Allah’ın sı-nırları, açık kapılar ise O’nun yasaklarıdır. Yolun başındaki uyarıcı, Yüce Allah’ın Kitabı; yolun ortasındaki davetçiler de Yaratan’ın her Müslüman’ın kalbine yerleştirdiği vaizdir.”

İslâm’da helâl ve haramı belirlemek Allah’a ve O’nun izniyle de Hz. Peygamber’e aittir. Dolayısıyla insanların kendi arzularına göre bir şeye helâl veya haram demeleri şiddetle yasaklanmıştır.

Hristiyan olan Adî b. Hâtim Resûlullah’ın (sav), “Onlar, Al-lah’ı bırakıp hahamlarını, papazlarını ve Meryem oğlu Me-sih’i Rableri olarak kabul ettiler...” âyetini okuduktan (Papaz böyle bir şey yapmadıklarını söyleyince) sonra şöyle buyurdu: “Doğrusu onlar din adamlarına ibadet etmiyorlardı. Ancak din adamları bir şeye helâl dedikleri zaman helâl, haram de-dikleri zaman da haram kabul ediyorlardı.”

Duası makbul bir kişi olmak isteyen Sa’d b. Ebû Vakkâs’a Resûlullah’ın (sav), “Yediklerinin helâl olmasına dikkat et ki duaların kabul olsun.” tavsiyesinde bulunmuştur.

İslâm, zaruret hâllerinde ise kişinin ölmeyecek kadar haram yemesine ruhsat tanımıştır. Helâl ve haramlar ko-nusunda belirleyici olan hususlara bakıldığı zaman, insanların hoşlandığı, tabiatı itibariyle temiz, iyi, güzel, yararlı olan tutum ve davranışlar helâl kılınırken, kötü, pis ve zararlı olabilecek sınırlı birtakım şeyler haram sayılarak yasaklanmıştır.

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Mülkiyet 5/93

Resûlullah (sav), “Kim hakkı olmadığı hâlde bir karış yeri alırsa, kıyamet günü o arazi yedi kat yer(in dibine kadar) o adamın boynuna dolanır.’”

Mülkiyet edinmede en güzel yol ise alın teri ile bir emek kar-şılığında kazanılan maldır. Dinimiz, mülkiyet hakkı konusunda kadın ve erkeği eşit kabul eder. “İnsan için ancak çalıştığı var-dır.” âyet-i kerimesi, kadın erkek herkesi kapsamaktadır.

Helâl yollardan elde edilen mülkiyeti korumak, emeğe say-gının bir ifadesi olmuştur. O kadar ki Peygamberimiz, “Malı-nı savunurken öldürülen kimse şehittir.” buyurarak şahsa ait mülkiyetin dokunulmazlığını ortaya koymuştur.

Özel mülkiyetin dışında kamu malı olan otlaklar, ot, su ve ateş gibi kamunun yararını sağlayan bazı maddelerin özel mülk olarak kullanılması doğru değildir. Diğer taraftan tükenmez nitelikteki madenler, özel mülkiyete dâhil olmayıp kamu mülkiyeti kapsamında değerlendirilmektedir.

Kul, sahip olduğu mülkü kendi ihtiraslarını tatmin etmek için değil, Allah’ın rızasını elde etmek maksadıyla değerlendir-meli, imtihan vesilesi olan bu dünyada kendisinin ancak bir emanetçi olduğunun bilinciyle hareket etmelidir.

Alışveriş Âdâbı 5/105

Resulullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Ey insanlar! Şu söy-leyeceklerimi iyi belleyin: Karaborsacılık yapmayın. Müşteri kızıştırmak için fiyat artırmayın. Satış için pazara mal getiren yabancı tüccarın malını, pazara girip fiyatları öğrenmeden satın almayın. Şehirde oturan (piyasayı bilen) kişi, (piyasayı bilmeyen) köylü namına satış yapmasın. Hiç kimse kardeşinin pazarlığı bitmeden müşteriye yeni fiyat teklif etmesin!”

Yüce Peygamber, “Müslüman, Müslüman’ın kardeşidir. Ku-surunu açıkça söylemeden, bir Müslüman’ın diğerine herhangi bir ayıplı malı satması helâl değildir.” diyerek inananları uyardı.

MURTAZA KAMAR

İnsanoğlunun yaptığı her işte bir kusurun olması muhte-meldir. Nitekim Hz. Peygamber: “Bu çarşı işlerine boş söz ve yalan karışabilir. Öyleyse alışverişinizi sadaka ile temizle-yin.” buyurarak tüccarları sadaka vermeye teşvik etti.

Borç 5/117

Allah Resûlü borç ile ilgili şöyle buyurmuştu: “Allah yolun-da ölmek, borç dışında her şeye kefaret olur!”

Peygamber Efendimiz “Ödeme güçlüğü çeken borçluya za-man tanıyan ya da alacağını bağışlayan kimseyi Allah, hiçbir gölgenin (himayenin) olmadığı kıyamet gününde kendi arşının gölgesinde gölgelendirecektir (özel olarak himaye edecektir).” müjdesini vermiştir.

Öte taraftan, “Maddî imkânı olan kişinin borcunu geciktir-mesi zulümdür.

Bu konuda şöyle bir uyarı yapmıştı: “Kim insanların mal-larını geri ödeme niyetiyle alırsa Allah onun ödemesini ko-laylaştırır. Kim de bir malı tüketip (geri ödememek) niyeti ile alırsa Allah da onu(n malını) telef eder.”

Kur’ân’-ı Kerîm’in, “Ey İman Edenler! Belirlenmiş bir süre için borçlandığınız vakit onu yazın. Bir kâtip onu aranızda adaletle yazsın. Hiçbir kâtip Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan geri durmasın, yazsın. Borçlu da yazdırsın, Rab-binden korksun ve borcunu asla eksik yazdırmasın...” (Baka-ra, 282) şeklindeki tavsiyesini dikkati çeken Hz. Peygamber, borcun tespitini ve kaydını önemserdi.

Peygamber Efendimizin sık sık borçtan ve günahtan Allah’a sığındığını gören validemizin bir gün, “Ey Allah’ın Resûlü! Borç-tan ne kadar da çok Allah’a sığınıyorsun!” demesi üzerine Efen-dimiz (sav), “Borçlu kişi, (belki) konuşurken yalan söyler, söz verdiğinde sözünü yerine getirmez!” cevabını vererek, borcun insanları ne denli olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekiyordu.

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Ortaklık 5/129

Lokman (as) oğluna öğüt verirken, “Yavrum! Allah’a ortak koşma! Çünkü ortak koşmak elbette büyük bir zulümdür.” demişti. (Lokmân 13)

Müşriklerin Hz. Peygamber’e, “Rabbini bizlere tanıt!” de-meleri üzerine İhlâs sûresi nâzil olmuştu: “De ki; O Allah tek-tir, Allah Samed’dir (O hiçbir şeye muhtaç değildir ama bütün varlıklar O’na muhtaçtır). Doğurmamış ve (birinden de) doğmamıştır. Hiçbir şey O’na denk (ve benzer) değildir.”

Ortaklık denilince daha çok kişilerin emek ve sermayelerini birleştirip ortaklaşa iş yapmaları akla gelmektedir.

Ortaklık, ticarî bir faaliyettir. Başka din mensuplarıyla da ortaklıkta bir sakınca yoktur. Nitekim Allah Resûlü (sav), Ya-hudilerle de ziraat ortaklığı yapmıştır.

Bir kudsî hadiste Allah Teâlâ’nın şöyle buyurduğu nakledil-mektedir: “Biri arkadaşına hainlik etmediği müddetçe, ben iki ortağın üçüncüsüyüm (onlara yardım eder ve onları korurum). Ama onlardan birisi diğerine hainlik ederse, ben aralarından çekilirim.”

Ortaklık sözleşmesinde gerekli her ayrıntı yazılmalı ve şa-hitler huzurunda taraflarca imzalanmalıdır. (Mk: Yapılacak sözleşmelerde küçük büyük demeden her şeyin ayrıntılı yazıl-ması ileride ortaklığın kırgınlık/düşmanlığa dönüşmemesin-de oldukça etkilidir.)

Kira Sözleşmesi 5/139

Kira akdi (sözleşmesi) menkul ve gayrimenkul mal kiracılığı şeklinde uygulandığı gibi, ücretle iş görme veya işçi istihdamı şeklinde de uygulanmıştır. Buna göre bahse konu olan icâre (kira) kavramıyla, malın veya emeğin/işin belirli bir süre, ücret karşılığında sahiplenilmesi kastedilmiştir.

Peygamber Efendimiz, çalıştırılacak kişilere ücretleri açık bir şekilde onlarla iş anlaşması (yazılı) yapılmasını ve hizmet sunan

MURTAZA KAMAR

kişinin ücretinin geciktirilmeden verilmesini tavsiye etmiştir.

Günümüzde ev ve işyeri sahipleri ile kiracılar arasında çıkan birçok problem, iki tarafın da bu temel ilkeler konusunda gere-ken titizliği göstermemesinden kaynaklanmaktadır. Bu konuda taraflar, hak ve sorumluluklarını yerine getirmeli, vicdanları-nın sesine kulak vermelidir.

Kefalet 5/149

Kefalet uygulamasında, alacaklının hakkı teminat altına alın-dığı gibi, kefil sayesinde borçlunun sıkıntısı da giderilmektedir.

Kimi zaman ticarî ilişkilerde peşin alışverişin mümkün ola-maması kimi zaman da insanlar arasındaki ilişkilerde güveni temin etme ihtiyacı, bu şekilde bir uygulamayı gerekli kılmak-tadır. Kefillikte asıl borçlunun herhangi bir şekilde ahdini ye-rine getirememesi durumunda kefil devreye girecek ve onun sıkıntısını giderecektir.

Her ne kadar bazı insanlar, “Başı ayıplanma, ortası pişman-lık, sonu da borç ödemektir.” diyerek kefil olmaktan kaçınıyor ve güya kendilerini emniyete aldıklarını düşünüyor iseler de, bizle - re örnek teşkil eden sahâbe, kefaleti böyle değerlendirmemişti.

Bireyler arası kefalet dostlar arasında gerçekleştiğinden, bu vesile ile bir dayanışma sağlandığı gibi, dostluk ve kardeşlik bağları da pekişir. Nitekim Sevgili Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: “...Bir insan, kardeşine yardım ettiği sürece Allah da ona yardım eder...”

Ticarette ve insanlar arasındaki diğer sosyal ilişkilerde fay-dalı sonuçlara vesile olan kefaletin, tarafların mağduriyetine sebebiyet vermeyecek şekilde uygulanması gerekir. Her Müs-lüman’ın, kardeşine yardımcı olması beklenir ama kefalet sebe-biyle kefilin de zarara uğramaması için elden gelen bütün çaba sarf edilmelidir. Ayrıca kişi, altından kalkamayacağı borca kefil olmamalı, hiç kimse kefil olmaya zorlanmamalıdır.

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Vekâlet 5/157

Vekâlet, güven esasına dayanan bir ilişkidir. Zira vekil, asil gibidir; asıl şahsın kendisi adına yetki verdiği kimsedir. Vekil seçimine dikkat edilmesi gerektiği kadar, tayin edilen vekilin tasarruflarının, müvekkilin isteklerine uygun olup olmadığının da denetlenmesi gerekir.

Hz. Peygamber hayatı boyunca çeşitli nedenlerle, birçok alanda kendisine vekiller tayin etmiş ancak sağlığında hiç kimseye, daha sonra tartışmalara konu olan “halifelik” ya da “peygamberlik görevinin temsili” şeklinde yorumlanabilecek türden bir vekâlet vermemiştir.

Kur’an ve hadislerden, namaz ve oruç gibi yalnız bedenle ya-pılan ibadetlerde ve cezalarda vekâlet söz konusu değildir. Sağ-lığında uygulanmadığı ibadet borcu ile ölenler için sonradan ortaya çıkarılan iskât-ı salât ve devir gibi uygulamaların dinî geçerliliğinin olmadığı bilinmelidir.

İbadetlerde malî yönü olan ibadetlerin gerçekleştirilmesin-de başvurulmuştur.

Faiz/Ribâ 5/167

Allah Resûlü (sav), kumar, hırsızlık, rüşvet ve gasp gibi meşru olmayan kazanç yollarından biri olan faiz konusunda şöyle buyurmuştu: “...İyi bilin ki câhiliye dönemi faizi kesinlikle kaldırılmıştır! İlk kaldırdığım faiz de (amcam) Abbâs b. Abdül-muttalib’in faizidir...”

Artma, çoğalma, nema, yükseğe çıkma, büyüme, fazlalık anlamlarına gelen ribâ kelimesi, belli malların değişiminde elde edilen fazlalığı veya verilen borca karşılık alacaktaki artışı ifade etmektedir.

Cahiliye döneminde bir kimsenin diğer bir kimse üzerinde, belli vadede tahsil edilmesi gereken bir borcu olurdu. Borcun vadesi dolunca, alacaklı borçlusuna, ‘İster borcunu öde, ister ribâ muamelesini işletelim.’ derdi. Borçlu borcunu öderse iş bi-

MURTAZA KAMAR

terdi. Aksi takdirde borcunun artmasını kabul eder, diğer taraf da vadeyi uzatırdı. Böylece Kur’ân-ı Kerîm’in ifadesiyle “kat kat faiz” oluşurdu.

İslâm dininde, bir câhiliye geleneği olan faizin yerine ihti-yaç sahibi bir Müslüman’a Allah rızası için borç verme teşvik edilmiş, O’nun rızasını kazanmak için verilenlerin karşılığının Allah tarafından kat kat ödeneceği bildirilmiştir.

Vadeli satışlarda benim de katıldığım şöyle bir görüş var-dır. Bir malın alımını kesinleştirmeden peşin veya taksitli fi-yat pazarlığı yapılabilir. Ancak bu durumda da haddi aşma-mak lazım. Gerçi şu anki rekabetçi piyasa zaten buna imkân vermiyor. Kişiler alacağı malı çok farklı şekillerde tespit edip kendilerine uygun gelen şartlarda alışveriş yapıyorlar.

Resulullah şöyle buyurmaktadır: “Sakın zulmetmeyin ve kendinize zulm ettirmeyin” Enflasyonist piyasalarda enflas-yona uğrayan parayla borç almak vermek zulme girer. Kişi borç verdiği parayı bir süre sonra aldığı aynı miktarda aldığı zaman zulme uğrar. Onun için faize (yani reel/gerçek fazlalık) bulaşmadan borç para verenin zarara uğramaması için tedbirler alınmalıdır. (M.K)

Kamu Malı 5/179

Hz. Peygamber, insanların ortak kullanım alanları olan mekânların korunmasının üzerinde önemle durarak mescitle-rin temiz tutulması konusunda ashâbını uyarmış ve herkesin kullanımına açık olan suların kirletilmesini yasaklamıştır. İn-sanların gelip geçtiği yolların gereksiz yere işgaline izin vermemiş, kirletilmesini yasaklamış ve ashâbını yollardan insanlara eza verecek maddelerin kaldırılmasına teşvik etmiştir. Efendimiz, devlete ait arazi ve madenleri onları ihya edebilecek bazı sahâbîlerine vermiş ve buyurarak insanları her fırsatta ölü arazileri ihya etmeye teşvik etmiştir.

Hz. Peygamber, “Kimi bir işte görevlendirip (yaptığı işin

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

karşılığı) bir ücret verdiysek, onun bu ücret dışında alacağı her şey (kamuya) hainliktir.” buyurmuştur.

İslâm’ın değerlerinin üzerine bina edildiği “Hak” kavramı, “Kul Hakkı” ve “Allah Hakkı” olarak sınıflandırılmış ve kamu hakkı, Allah Hakkı kapsamında değerlendirilmiştir. Toplumun her ferdinin üzerinde hak sahibi olduğu kamu mallarının, (topluma ait mekânlar, araç ve gereçler, gelirler, doğal kaynaklar gibi) titizlikle korunması gerekir.

Maalesef kamu malından kaçırılan her şey ganimet olarak al-gılanmakta ve su, elektrik, vergi gibi her türlü kaçakçılık mubah görülmektedir. Kimi zaman kamu malına en çok hassasiyet gös-termesi gereken devlet görevlileri halkın hizmetinde olduklarını unutarak küçük menfaatler uğruna emek ve alın terini hiçe say-makta, toplumdaki yetimin hakkını gasp edebilmektedir.

Görevlilerin bulundukları makamı istismar etmek suretiyle devlet imkânlarını şahısları adına kullanmaları, hak edilmeyen maaşlar, kamu malında yapılan israflar günümüzde en çok kar-şılaşılan durumlar arasındadır. Oysa kamu malı emanettir ve bu emanete hıyanet etmek, kişiyi hem dünyada hem de âhirette ağır bir vebal altına sokmaktadır.

Rüşvet 5/191

Zekât toplamak için gönderilen görevli, zekât mallarını tah-sil edip geldiğinde, topladıklarını huzura getirerek, “Bu sizin payınız. Bunlar da bana hediye olarak verilenler.” demiş. Bunun üzerine Resûlullah topluluğa hitaben bir konuşma yapma ihtiyacı duydu: “Babasının veya anasının evinde otursaydı, bu adama o hediyeler verilir miydi? Canımı elinde tutan Allah’a yemin ederim ki herhangi bir kişi, zekât malından haksız bir şey alırsa, kıyamet gününde çaldığı o malı boynunda yüklenerek getirir.

Hediye adı altında sunulan rüşveti yasaklayan Peygamber Efendimizin bu tavrı, kuşkusuz samimi niyetlerle, çıkar gözet-

MURTAZA KAMAR

meksizin, gönülden verilen hediyeleri kapsamıyordu. O, hayatı boyunca defalarca hediye vererek ya da kabul ederek Müslümanlar arasında muhabbeti artıran yollardan birini bize göstermiş, aynı zamanda sözleriyle de bizi sevdiklerimizle hediyeleşmeye teşvik etmişti.

Hediye karşılığında bir menfaat gözetilmeden sunuluyorsa hediyedir.

Rüşvet, maddî veya mânevî olarak haksız bir kazanç sağla-mak amacıyla, yetki sahibi bir insana teklif edilen menfaattir.

Rüşvette emanete hıyanet söz konusudur. Rüşvette bir alan, bir de veren kimse vardır ki ikisi de toplumdaki yozlaşmanın göstergesidir. Veren vermemeli, o teklif etse bile karşısındaki almamalıdır. Zira Allah Resûlü, “Allah’ın lâneti, rüşvet ve-renin ve rüşvet alanın üzerinedir.” buyurmuştur.

Hırsızlık 5/209

Kureyşliler saygın bir kabileden hırsızlık yapan bir kadının affedilmesi için Hz. Peygamberin (sav) çok sevdiği Hz. Usa-me’ye aracılık yapmalarını istediler. Peygamber’in Usame’ye yanıtı çok net oldu: “Bizzat Allah tarafından belirlenen bir ceza hususunda şefaatçi mi oluyorsun?”

Sonra Hz. Peygamber, insanlara bir konuşma yaptı ve ev-rensel nitelikteki şu uyarısını dile getirdi: “Ey insanlar! Sizden önceki milletler ancak şu sebepten dolayı sapmışlardır: Onlar ileri gelenlerden biri hırsızlık yaptığında ceza vermezler, güç-süz biri hırsızlık yaptığında ise ona ceza uygularlardı. Allah’a yemin ediyorum ki, eğer Muhammed’in kızı Fâtıma çalmış ol-saydı, muhakkak onun elini de keserdim!”

Allah Resûlü, bir hırsızlık isnadında öncelikle olayı titizlikle araştırmıştır. Bu çerçevede ceza, ancak hırsızlığın itirafı veya açık delillerle ispat edilmesi durumunda söz konusu olmuş, aksi takdirde zanlı serbest bırakılmıştır.

Suçun sabit olduğu anlaşılsa bile bu kez, “hırsızlığın ne-

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

den yapıldığı” konusu önem kazanır. Nitekim Allah Resûlü, bir kimsenin bir bahçenin ürününden yemesinde sakınca gör-mezken, bahçedeki ürünü alıp götürene iki katı tazmin cezası vermektedir. Alıp götürülen şeyin değerinin belirli bir miktara ulaşması durumunda ise ona hırsızlık cezası uygulamaktadır. Halife Ömer kıtlık zamanında yapılan hırsızlıklarda da el kes-me cezası uygulanmayacağına hükmetmiştir.

Mala yönelik bir suçun hırsızlık sayılabilmesi için gerekli bu temel vasıfları taşımadığından gasp, yankesicilik, kapkaç, emanete hıyanet, yağmacılık, dolandırıcılık, zimmet gibi suçlar, bu kapsamda değerlendirilmemiş, el kesme yerine her biri için ayrı ayrı cezalar öngörülmüştür.

İslâm’da, hemen suçlunun cezalandırılması yoluna gidilme-mekte, aksine suçun altında yatan bireysel ve ekonomik sebepler başta olmak üzere bütün şartlar değerlendirilmektedir. İhtiyaç ve fakirlikten kaynaklanan hırsızlık olaylarında işlenen suçta hem toplumun hem de devletin payı ve sorumluluğu vardır.

Kısaca ifade etmek gerekirse İslâm’a göre, ihtiyaç ve çaresiz-lik dışında bir sebeple koruma altında bulunan ve belli bir de-ğere sahip malı gizlice almak suretiyle işlenen suça “hırsızlık” denir ve yukarıda verilen âyette belirtildiği üzere kadın ya da erkek olsun fark etmeksizin hırsızlık cezası uygulanır.

Kişi hırsızlık da yapsa Allah’ın tevbe kapısını daima açık tuttuğunu bilmelidir. Zira Allah böyle samimi pişmanlıklar karşısındaki tavrını açıkça ifade etmektedir: “Kim bu haksız davranışından sonra tevbe eder ve durumunu düzeltirse şüp-hesiz Allah onun tevbesini kabul eder. Allah çok bağışlayıcı ve esirgeyicidir.”

Kumar 5/221

Bahis, alın terine ve helâl kazanca dayanmayan bir kolay ka-zanç kapısıdır. Bu noktada dinimiz helâl kazanca büyük önem vermiş, Allah’u Teâlâ, “Ey iman edenler! Karşılıklı rızaya da-

MURTAZA KAMAR

yanan ticaret olması hâli müstesna, mallarınızı, bâtıl (haksız ve haram yollar) ile aranızda (alıp vererek) yemeyin.” buyurmuştur.

Mekke döneminde henüz içki ve kumar yasaklanmamıştı. Allah Resûlü Medine’ye hicret ettiğinde Medineliler şarap içi-yorlar ve kumar oynayarak elde ettikleri kazançları yiyorlardı. Onlar, Allah Resûlü’ne bu iki konuyu sordular. Bunun üzerine, “Sana, içkiyi ve kumarı sorarlar. De ki: Her ikisinde de bü-yük bir günah ve insanlar için birtakım faydalar vardır. An-cak onların günahı faydasından daha büyüktür...” âyeti nâ-zil oldu. Ancak bu âyet, ashâb tarafından içki ve kumar henüz haram kılınmadı şeklinde algılandı. Bu nedenle onlar içkiye ve kumara devam ettiler. Daha sonra “Ey iman edenler! İçki, kumar, dikili taşlar ve fal okları ancak, şeytan işi birer pis-liktir. Onlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz. Şeytan, içki ve kumarla, ancak aranıza düşmanlık ve kin sokmak, sizi Allah’ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık vazgeçtiniz değil mi?” Maide,90. âyeti nâzil oldu. Böylelikle içki ve kumar Kur’an emriyle kesin olarak yasaklandı.

Öte yandan Kur’an ve sünnette içki ve kumarın birlikte zik-redilerek yasaklanmış olması, bu iki kötü alışkanlığın birbirini besleyen yönüne dikkat çekmektedir.

Diğer taraftan eğlence amaçlı veya ödüllü yarışmalar, ku-mar ve çeşitlerinden ayrı tutulmakta, hiçbir zaman kumar ola-rak algılanmamaktadır.

Diyebiliriz ki kumarın çeşitlerini saymaktan çok daha önemli olan, kumar yasağının ne gibi gerekçelere dayandığını anlamak ve böylelikle geçmişte olduğu gibi gelecekte de üreti-lebilecek bütün kumar çeşitlerinin önüne geçmektir.

Kumar oynayan tarafların rıza göstermesi de kumarla elde edilen malı helâl kılmaz.

Kazanmayı ya da kaybetmeyi konu edinen ve önceden belli olmayan bir sonuca bağlı olarak gelişen şans oyunlarından, çe-

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

kilişlerden ve yarışlardan elde edilen gelirin hayra harcanması da bunların dinen haram olduğu hükmünü değiştirmez.

Sonuç olarak kumar, fert, aile, toplum ve ekonomik alanda yıkıcı etkiler, onarılamayacak tahribatlara sebep olmaktadır. Bu yıkıcı etkilerin başında verimsiz bireyler üretmesi gelir.

Unutulmamalıdır ki bütün şans oyunları başlangıçta eğlen-mek ve vakit geçirmek için oynanır. İnsan, kazandıkça kazan-ma zevki ve hırsı için oynar. Kaybettikçe yine oynar. Sonunda kumarın girdabında kayboluverir.

İflas 5/233

Hz. Peygamber: “Kim darda kalmış (borçlu) bir kimseye kolaylık sağlarsa, Allah da ona dünyada ve âhirette kolay-lık sağlar.” Kur’ân-ı Kerîm’de de Allah rızasından başka hiç-bir karşılık beklemeden yapılan yardımlar ve verilen borçlar “karzı hasen”, yani güzel bir borç olarak nitelendirilmiş, bu davranışı sergileyenler de övülmüştür. “Sadaka veren erkek-lere ve sadaka veren kadınlara ve Allah’a güzel bir ödünç verenlere, verdiklerinin karşılığı kat kat ödenir ve onlar için değerli bir mükâfat vardır.” (Hadid, 18)

Resûlullah, “Kim darda kalmış (borçlu) bir kimseye zaman tanırsa veya alacağını bağışlarsa, Allah onu kendi gölgesinde gölgelendirir.” buyurarak, alacaklıları borçluya kolaylık gösterme hususunda teşvik etmiştir.

İflas gibi zor bir duruma düşen kişi için Müslüman toplum elinden geleni yapmalı, Hz. Peygamber’in ifadesiyle, “bir bina-nın birbirine destek olan tuğlaları gibi”dayanışma içerisinde olarak müflise maddî ve mânevî anlamda yardımcı olmalıdır

Allah Resûlü, nimetlere şükredildiği gibi sıkıntılara sab-retmenin de mümin için bir hayır vesilesi olduğunu şu çarpıcı ifadelerle dile getirmiştir: “Müminin durumu ne hoştur! Onun her işi hayırlıdır, onun bu hâli başka hiç kimsede yoktur. O, bir nimete nail olduğunda şükrederse, bu onun için hayır olur.

MURTAZA KAMAR

Darlık ve sıkıntıya düştüğünde sabrederse, bu da onun için hayır olur.”

Yitik mal 5/243

“Kim yitik bir mal bulursa derhâl (onu emanetine aldığı-na dair) güvenilir bir veya iki kişiyi şahit tutsun. Bulduğunu gizleyip saklamasın. Sahibini bulursa derhâl ona teslim etsin. Sahibini bulamazsa bu, Allah’ın dilediği kimseye verdiği bir maldır.”

Hz. Peygamber, muhafaza etme arzusu dışında buluntu malın alınmasını uygun görmemiş, onun sorumluluğunun ağır olduğunu bildirmiştir.

Peygamber Efendimiz, koruma altına alınmadığı tak-dirde telef olmayacak veya fazla bir zarar görmeyecek malların alınmamasını istemiştir. Meselâ, yitik develerin hükmünü soran bir sahâbîye, develerin kendi başlarına yaşamlarını sürdürebileceklerini belirterek onların kendi hâllerine bırakılması istikametinde cevap vermiştir.

Eğer buluntu, bozulabilecek veya telef olabilecek yiyecek cinsinden bir şey ise Allah Resûlü bunların yenilmesinde de bir sakınca görmemiştir. Kendi yitiğini bulduğunda ne denli sevi-nirse, başkalarının yitiğini sahiplerine kazandırarak onları da sevindirecektir. Aslında İslâm’daki “kul hakkı”, “emek”, “alın teri”, “helâl kazanç” gibi kavramlar ve bunlara dayalı temel il-keler, buluntu karşısındaki tavrın ne kadar İslâmî ve de insanî bir sorumluluk olduğunu ortaya koymaya yetmektedir.

Hayvan hakları 5/253

Resûlullah (sav) açlıktan karnı sırtına yapışmış bir deveye rastladı ve “Bu dilsiz hayvanlar hakkında Allah’tan korkun vebuyurdu.

Cenâb-ı Hak, insanların hizmetine sunulan hayvanların aynı zamanda bir ibret vesilesi olduğunu bal arısı örneğinde şu

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

şekilde belirtmektedir: “Rabbin bal arısına: ‘Dağlardan, ağaç-lardan ve insanların yaptıkları çardaklardan kendine evler (kovanlar) edin. Sonra meyvelerin her birinden ye ve Rabbinin sana kolaylaştırdığı yaylım yollarına gir.’ diye ilham etti.

Allah Resulü, Allah’ın rahmetinin yüz parça olduğunu, bunun doksan dokuzunun Allah’ın kendisinde bulunduğunu, bir parçasının ise yeryüzündeki varlıklara bahşedildiğini bildirmiştir. İşte bu rahmet sebebiyle canlılar birbirlerine şefkat göstermekte, vahşi bir hayvan bu sebeple yavrusuna merhamet etmekte, hatta yavrusunu emzirirken onu rahatsız etmemesi için ayağını kaldırmaktadır.

Allah’ın rahmetine mazhar olmanın şartı olarak yaratılan-lara merhametli davranmayı önermiştir: “Merhamet edene Rahmân da merhamet eder. Siz yerdekilere merhamet edin ki, gökteki de size merhamet etsin.”

Hz. Peygamber, sebepsiz yere zararsız hayvanların öldürü-lerek tabiattaki düzenin bozulmasına karşı çıkmanın yanında, onlara eziyet edilip işkence yapılmasını da şiddetle yasakla-mıştır.

Ashâbdan bazıları, “Ey Allah’ın Resûlü! Hayvanlara yaptı-ğımız iyilikler için bize bir sevap var mı?” sorusuna karşılılık Rahmet Elçisi, “Her canlıya yapılan iyilikte bir sevap vardır.” buyurdu.

Allah’ın rahmetini kazanmak, O’nun mahlûkâtına kar-şı merhametli davranmakla ilişkilidir. Bu yüzden insan, her canlıya insanî, vicdanî ve ahlâkî muameleyle mesul olduğunu unutmamalıdır. Zira kâinata karşı sorumluluk bilinci taşıması gereken insanoğlunun, her davranışının dünyevî ve ahirete yönelik bir karşılığı bulunmaktadır.

Eti helâl olan hayvanlar 5/265

Resûlullah (sav) azı dişi olan yırtıcı hayvanlar ile avını pen-çesiyle parçalayan kuşların yenilmesini yasakladı.

MURTAZA KAMAR

Resûlullah’a (sav), yağ, peynir ve yabani eşek derisinden ya-pılan elbise hakkında soru sorulduğunda o şu cevabı vermişti: “Helâl, Allah’ın Kitabı’nda helâl kıldıklarıdır. Haram da Al-lah’ın Kitabı’nda haram kıldıklarıdır. Hakkında bir şey deme-dikleri ise müsamaha gösterdiği (mubah) şeylerdendir.”

Peygamber deniz suyu hakkında şöyle buyurmuştur: “Onun suyu temiz/temizleyici, ölüsü de helâldir.”

Kur’ân-ı Kerîm’de, kâinatta bulunan her şeyin, insanın fay-dasına sunulduğu, temiz ve hoş olan şeylerin helâl, kötü ve pis olan şeylerin haram olduğu belirtilir. Bu anlamda, “De ki: ‘Bana vahyolunan Kur’an’da bir kimsenin yiyecekleri arasında leş, akıtılmış kan, domuz eti ki pistir ya da Allah’tan başkası adına kesilmiş bir hayvandan başka, haram kılınmış bir şey bulamıyorum. Fakat istismar etmeksizin ve zaruret ölçüsünü aşmaksızın kim bunlardan yeme zorunda kalırsa yiyebilir.’ Şüphesiz Rabbin çok bağışlayandır, çok merhametlidir.”Âye-tiyle hayvan etikonusunda genel kaideler bildirilmiştir.

Daha sonra inen bir âyette ise boğulmuş, darbe sonucu öl-müş, yüksekten düşerek veya boynuzlanarak can vermiş ve yırtıcı hayvan tarafından parçalanmış hayvanlar ile dikili taşlar (putlar) üzerine boğazlanan hayvanların haram kılındığı bildirilmiştir.

Hz. Peygamber ashâbına, normalde etleri yenilen ancak pis şeyler yiyerek beslenen kara hayvanlarının hem etinin yenil-mesini hem de sütünün içilmesini yasaklamıştır. Hayvan kesi-minde besmele çekmenin unutulmasısorun teşkil etme-mektedir.

Kur’ân-ı Kerîm’de normal yolla kesilmeden ölen hayvanla-rın etinin ve kanının yenilmesi genel bir ilke olarak yasaklan-mıştır.

Eti yenilebilen hayvanlar konusunda belirlenen ölçü, insanlara faydalı olan temiz ve hoş şeylerin helâl, kötü ve iğrenç şeylerin de haram olduğudur.

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Kitap ve sünnette sözü edilmeyen dünyanın farklı bölge-lerinde yaşayan çeşitli hayvanların yenilip yenilmeyeceği ise yukarıda belirtildiği gibi temiz, hoş ve kötü, iğrenç kavramları ölçüt alınarak ilim adamları tarafından ortaya konulacaktır.

Avlanma Adabı 5/275

İslâm, hem insanların ihtiyaçlarını hem de avlanma şartla-rını dikkate alarak av yoluyla elde edilen hayvanların boğazlanmaksızın da yenilmesine izin vermiştir.

Ayet-i kerime gereği (Maide 4) avcı, ok ya da mızrağını atarken, silahını kullanırken veya eğitilmiş köpeğini salarken besmele çekmenin, avın helâl olmasının birinci şartı olduğunu bilmelidir.

Besmelenin kasten terki durumunda avın helâl olmayacağı unutmak suretiyle terk edilmesinin ise bir sorumluluk doğurmayacağı söylenebilir.

Resûlullah, “Hiçbir canlıyı hedef olarak kullanmayın!” bu-yurmuş, bu durumun helâl olmadığını ifade etmiş, hatta böyle yapanlara lânet etmiştir.

Hz. Peygamber’in yaptığı şu uyarılar hiçbir zaman unutul-mamalıdır: “Kim boş yere bir serçe öldürürse kıyamet günü o serçe, öldüreni Allah’a şikâyet ederek, ‘Ey Rabbim! Falan kimse beni boş yere öldürdü. Beni bir fayda elde etmek için öldürmedi.’ diyecektir.”

Balık avında patlayıcı madde kullanarak bir anda milyon-larca yavru ve yumurtanın yok olmasına sebep olmak, hem so-rumsuzluk hem de merhametsizlik örneğidir.

Yeni hayvan türlerinin ortadan kalkmaması adına mevcut kanunların imkân verdiği ölçüde avlanma yapılmalı, av yasak-larına mutlaka uyulmalıdır.

MURTAZA KAMAR

Miras ve vasiyet 5/285

Câhiliye döneminde sadece kadınlar ve kız çocukları değil, küçük erkek çocuklar ile savaşamayan erkekler de mirastan hisse alamıyordu.

“Allah size, çocuklarınız(ın alacağı miras) hakkında, erke-ğe, kadının payının iki katı kadarını emreder.” âyetinde, kardeşler arasındaki miras paylaşımında kızların payının erkekle-rin payına nispetle farklı düzenlendiği görülmektedir. Konu bir bütünlük içinde incelendiğinde, bu taksimatın o günkü şartlar-da kız ve erkek çocuklarının aile içindeki sorumluluklarının ve kendilerine yüklenen yükümlülüklerinin dikkate alınarak ya-pıldığı anlaşılacaktır. Bilhassa bu âyetin indiği ortamda, erkek, eşinin, kızının, annesinin ve kız kardeşinin geçimini sağlamak-la sorumlu tutulmaktaydı. Kadın, kendi mal varlığı iyi de olsa aile harcamalarına katılmak zorunda değilken, erkeğin harca-ması zorunlu tutulmuştu. Evlilik sırasında erkek kadına me-hir1 vermek zorunda iken, kadının herhangi bir malî sorum-luluğu bulunmamaktaydı. Nimet külfet dengesi çerçevesinde düşünüldüğünde erkeğe ve kadına yüklenen sorumlulukların aynı olmadığı anlaşılmaktadır.

Bazı durumlarda ise, kadına erkek ile aynı oranda hisse ve-rilmiştir. Nitekim ölenin çocuklarının bulunması hâlinde anne ile babaya aynı miktarda (altıda bir) hisse verilir. Burada görüldüğü gibi çocuğunun mirasından anne ile babaya verilen pay, eşittir. Dede ve nine arasındaki paylaşım da böyledir

İslâm miras hukukuna göre, normalde miras düşmesine rağmen verasetten hak kazanmaya engel teşkil eden bazı du-rumlar da vardır. Resûlullah (sav), “Katil, (öldürdüğü kimse-ye) mirasçı olamaz.” buyurmuştur.

İslâm’ın ilk dönemlerinde vârise vasiyet ediliyor, bir sınır da getirilmiyordu. Ancak miras âyetleri nâzil olduktan sonra

1 Mehir, erkeğin evlenirken kıza vermesi gereken altın, mal veya bir menfaattir.

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

vasiyet konusu yeniden düzenlendi. Hz. Peygamber (sav) “Al-lah her hak sahibine hakkını vermiştir; (dolayısıyla) miras-çıya vasiyet yoktur.” Ancak yine de mirasçıların dışında kalanlara vasiyet yapılabilecektir.

Hz. Peygamber vasiyet etmeyi teşvik ediyordu: “Vasiyet edecek bir şeyi bulunan Müslüman’ın, vasiyeti yanında yazılı durmadan iki gece geçirmesi uygun olmaz.”

Hadiste ifade edilen “vasiyetin yazılması” tavsiyesi, bağla-yıcı olmamakla birlikte kişiye ölümü hatırlatması bakımından ayrı bir öneme sahiptir.

Vârislerin mirastan alacakları paylar Kur’an ve hadislerde belirtildiği için onlara tekrar vasiyet etmeye gerek kalmamıştı. Vasiyet ancak geriye bırakılan malın üçte birini geçmeyecek şekilde yapılabilmekteydi.

Şurası bir gerçektir ki insan eğer malından hayır yollarına infak ve tasaddukta bulunmak istiyorsa, bunu yaşarken ve sıh-hati yerindeyken yapması çok daha uygun olacaktır. Resûlullah (sav) bir hadisinde buna dikkat çekmiştir: “Bir kimsenin sağlığında bir dirhem sadaka vermesi, ölürken yüz dirhem sadaka dağıtmasından daha hayırlıdır.”

Bayraktar Bayraklı hoca tefsirinde Nisa,32. Ayeti şöyle yorumluyor:

Erkek kadın miras payı

Erkeklerde kendi kazançlarından bir pay kadınlara da kendi kazançlarından bir pay vardır Herkes kendi emeğine göre hak-kını alacaktır. Böylece Miras Hukukunda eksen değerin emek olduğu ortaya çıkmaktadır. Kız çocuk ailenin servetine servet katan bir çalışma içinde olmuşsa ona da erkek kadar verilecek-tir. Ama kız evlat, evlenip emeğini orada harcadığından, baba-sının servetine erkek kardeşinin daha çok emek verdiği düşü-nülürse kardeşinin fazla alması doğal görülmelidir. Kur’an bu ayetle ailede kız olarak ailede hanım olarak kadının çalışması-nın karşılığını eşit vermektedir. Unutulmamalıdır ki çocuğun

MURTAZA KAMAR

gebelik, sütle büyütülmesi ve yetiştirilmesinde annenin emeği büyük olduğundan Kur’an onu başköşeye oturtmakta, çocuk-ların daha büyük ihtimamına mazhar olmasını sağlamaktadır.

Tazminat 5/297

İslam’da zarar vermek de zarara zararla karşılık vermek de yoktur.

Zararın yükümlü tarafından karşılanmasına “tazmîn” denir. Tazminat, “telef olan, zarara uğratılan şeyin aynısını veya değerini zarar görene vermek” demektir.

İslâm’daki emanet, adalet, hak hukuk, kimseye zarar ver-meme, kimseden zarar görmeme gibi genel ilkelerden hareket edildiğinde, kasıt olmasa da ihmal veya tedbirsizlik gibi nedenlerden dolayı başkalarına verilen zararların elbette tazmini ge-rekecektir.

Bir kişi diğer bir kişiyi yaralamıştı. Yaralanan adamın ya-kınları Peygamber’e (sav) gelerek, “Yâ Resûlallah! Kısas istiyoruz!” dediler. Peygamber (sav) onlara, “Size şu kadar mal verilsin.” buyurdu. Adamlar razı olmadılar. Resûl-i Ekrem (sav) ödenecek tazminat miktarını artırarak, “Size şu kadar mal verilsin.” buyurunca adamlar bu kez razı oldular.

Kur’an ve sünnete göre “Bir yakını öldürülen mirasçı duru-mundaki kimse, mahkemede şu iki tercihten birini seçebilir; ya fidye tazminat verilmesi ya da katilin öldürülmesi (kısas).”

Hz. Peygamber son tavsiyelerini verdiği Veda Hutbesi’nde insanların malları ve canları gibi namus, şeref ve haysiyetleri-nin de kutsal olduğunu bildirmişti.

“Allah hakkı” olarak bilinen ibadetlerin eksik olarak yapıl-masından doğan malî yükümlülüklerin (Zekât, kefaret.) yerine getirilip getirilmemesi kul ve Allah arasında olan bir durum-dur. Dilerse onu bağışlar dilerse de cezalandırır.

Peygamberimiz maddî zararlara karşı bir telâfi sistemi ge-liştirmiş ve bunun titizlikle uygulanmasını istemiştir. Maddî

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

olarak verilen zararlar muhakkak telâfi edilmelidir. Zarara uğ-rayanın bunu affetmesi başka bir durumdur.

Emek 5/309

Statüler farklı olsa da, işçi ve işverenin önce Allah’a, sonra da birbirlerine karşı sorumlulukları vardır. İşte zenginlerin, ticaret erbabının hizmetçilerini hor ve hakir gördükleri bir za-manda Kutlu Nebî’nin, “Hizmetçileriniz, kardeşlerinizdir.” ifadesi çok anlamlıdır.

Allah Resûlü, takipçilerine bu konuyla ilgili olarak şöyle bu-yurur: “Üç şey vardır ki bunlar kimde bulunursa Allah onu koruması altına alır ve cennete koyar: Güçsüzlere yumuşak davranmak, anne babaya şefkat göstermek ve elinin altında bulunan hizmetlilere iyi muamelede bulunmak.”

Bir işveren işçisinden farklı yemek yiyebilir, farklı elbiseler giyebilir. Bu onun en doğal hakkıdır, fakat işçilerinin arasın-da bulunması, onlarla aynı masayı ve yemeği paylaşması, böy-lece onların gönlünü alması, “kardeşlik” ortamının tesisi için önemlidir.

İşverenin çalıştırdığı kimselerin haklarına riayet etmesi ge-rektiği gibi işçi de üzerine aldığı görevi en iyi şekilde yapmaya çalışmalı, sorumluluklarını yerine getirmelidir.

Sevgili Peygamberimizin öğretisine göre, Allah nezdinde herkes mesuldür ve herkes emri altındakilerden sorumludur. Bir hizmetçi, efendisinin/patronunun malına riayet edecektir ve onun malından ve hizmet alanından sorumludur.

Sevgili Peygamberimiz işçinin ücretinde haksızlık yapmayı hem kendisinin hem de Yüce Allah’ın sevmediğini şu sözleriyle ifade eder:“Yüce Allah şöyle buyurur: ‘Kıyamet gününde kar-şısına bir hasım olarak dikileceğim üç çeşit insan vardır: Be-nim ismimi kullanarak söz verip sözünde durmayan kimse, hür bir insanı köle diye satıp parasını yiyen kimse ve bir işçiyi istihdam edip işini yaptırdığı hâlde ücretini vermeyen kimse.’”

MURTAZA KAMAR

Dokunulmazlık 5/319

“Resûlullah (Veda Hutbesi’nde) şöyle buyurdu: “Hangi gün daha saygındır? Hangi gün daha saygındır? Hangi gün daha saygındır?” Farklı cevaplar alması üzerine Peygamber Efendi-miz buyurdular ki, ‘Bu (Zilhicce) ayınızda, bu Mekkeşehriniz-de, bu arefe gününüz nasıl mukaddes ise, kanlarınız, mallarınız ve ırzlarınız şeref ve namusunuz da aynı şekilde mukaddestir, dokunulmazdır.

Bir âyette, “Kim bir mümini kasten öldürürse cezası, içinde ebedî kalmak üzere cehennemdir. Allah ona (kasten öldürene) gazap etmiştir, lânet etmiştir ve çok büyük bir azap hazırlamıştır.” buyrulur. Resûl-i Ekrem’in, “Allah Teâlâ’nın katında bir müminin öldürülmesi, dünyanın yok olmasından daha büyük bir cürümdür.” hadisi de yaşama hakkının ne kadar önemli olduğunu ortaya koymaktadır.

Hz. Peygamber, İslâm toplumunda yaşayan gayrimüslim vatandaşlar hakkında şu uyarıda bulunmuştur: “Bilin ki! Kim bir zimmîye haksızlık ederse, onun hakkını eksik verirse, ona gücünün üstünde şeyler yüklerse veya gönülsüz olarak ondan bir şey alırsa, ben kıyamet gününde o kişinin düşmanıyım.”

Resûlullah şöyle buyurmuştur: “Malını savunurken öldürülen kişi şehittir. Dinini savunurken öldürülen kişi şehittir. Canını savunurken öldürülen kişi şehittir. Ailesini savunurken öldürülen kişi şehittir.”

Eşitlik 5/329

Arap toplumunun önemli kabilelerinden birinin kızı tanın-mış kimselerin adını kullanarak insanlardan ödünç mücevherat alıp onları satmıştı. Hz. Peygamber bunu hırsızlık olarak kabul etmiş. Kabile bunu onur meselesi hâline getirip kızlarının ceza almasını önlemek adına Zeyd’in oğlu Usame’ yi peygamber ile konuşması için ikna ettiler. Usame de Allah Resûlü’ne gidip bu kadının affedilip edilemeyeceğini sordu. Hz. Peygamber’in ce vabı açık

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

olduğu kadar sert idi: “Allah’ın hükümlerinden birini yerine getirmemem için aracılık mı yapıyorsun? Ey Usame! İsrâiloğulları, halkın ileri gelenlerinden biri suç işlediğinde onu cezalandırmadıkları ama sıradan biri aynı suçu işleyince ceza tatbik ettikleri zaman helâk edildiler. Eğer hırsızlık ya-pan kızım Fâtıma bile olsa onun da elini keserdim.”

Eşitlik ilkesinin hukuk ve yargı alanlarındaki yansımaları toplumsal huzur ve adaletin sağlanması için çok önemlidir. İnsanların kendi iradeleri dışında sahip oldukları hiçbir özellik onları Allah katında diğerlerinden daha üstün kılamaz.

Allah Resûlü şöyle buyurmuştur: “Ey insanlar! Şunu iyi bi-liniz ki Rabbiniz birdir, atanız da birdir. Arap’ın Arap olma-yana, Arap olmayanın Arap’a; beyazın siyaha, siyahın beya-za takva dışında bir üstünlüğü yoktur...”

Ahlâkî boyutu ile hayatımızda önemli yere sahip olan eşitlik ilkesinin hukuk alanındaki yansımaları ayrıca önem arz etmektedir. Resûlullah Yemen’e kadı olarak gönderdiği Hz. Ali’ye, yargılama usulü olarak taraflara eşit muameleyi şöyle tavsiye etmiştir: “İki kişi, aralarında hüküm vermen için sana geldiklerinde birini dinler dinlemez hüküm verme. İkincisini de dinle. Böylece nasıl hüküm vereceğini daha iyi anlarsın.”

Eşitlik ve adaletin aynı şey olmadıkları, kimi zaman eşitlik-lerin adaletsizliği doğurabildiği bilinmektedir. İnsanlar konum-larına bakılmaksızın hukukî şahsiyet olarak kabul edilmeleri yönüyle eşittir. Ancak adalet, hakların, herkesin yeteneğine, emeğine, toplumda oynadığı role göre dağıtılması olarak tanım-landığında, her eşitliğin adaleti sağlayamadığı görülmektedir.

Kölelik ve insan hürriyeti 5/339

Allah Resulü köleliği tamamen kaldırma konusunda eş za-manlı olarak iki aşamalı yol izledi. Birinci aşamada köle azadını her vesileyle teşvik ederek bu kurumu eritmeye çalıştı. Bundan dolayı köle azat etmek İslâm’da faziletli bir amel olarak kabul

MURTAZA KAMAR

edilmiştir. Kişinin kendisini ilgilendiren bazı hata ve günahla-rından temizlenmesinin bedeli olarak köle azadının öngörül-mesi de aynı amaca yöneliktir. Hâlbuki bu fiillerin hiçbiri aslın-da doğrudan veya dolaylı olarak kölelikle ilgili değildir. Ancak Kur’an’da bunların köle azadı için bir vesile kılınmasındaki amaç köleliğin adım adım ortadan kaldırılmasını sağlamaktır.

Hz. Peygamber, ikinci adımda ise bu gelenek tamamen or-tadan kaldırılıncaya kadar var olanların durumunu hukukî bir statüye bağladı. O günkü şartlarda köleliğin tamamen ortadan kalkmasının uzun bir süre alacağı gerçeğine karşılık henüz hürriyetlerini elde edememiş kölelerin haklarının korunmasına yönelik tedbirler aldı.

Hz. Peygamber ve tebliğ ettiği din, insanın bu değerlerini ipotek altına alan kölelik müessesesini ıslah etmeye ve tedrîcî (aşama aşama) olarak da kaldırmaya yönelik bir tutum sergile-miştir. (Resûlullah’ın tüm bu gayretlerine karşın başta İslam toplumlarında olmak üzere diğer milletlerde kölelik-cariyelik maalesef çok uzun bir süre hüküm sürmüştür.) Mk

Din hürriyeti 5/351

İman, bir gönül işidir. Bir dini benimsemek de ondan ayrıl-mak da insanın hür iradesine bırakılmıştır. Çünkü bu bir im-tihandır. Onun için Yüce Allah, müşrik Arapların ve kitap eh-linin yanılgılarına işaret edip onları doğru yola davet etmekle beraber benimsedikleri dinleri konusunda baskıcı ve zorlayıcı olmamıştır. Nitekim şu âyetler bu gerçeği açıkça gözler önü-ne sermektedir: “Dinde zorlama yoktur. Doğruluk sapıklıktan iyice ayrılmıştır. Kim tâğûtu (insanları yoldan çıkaran şey-leri) tanımayıp Allah’a inanırsa asla kopmayacak sağlam bir kulpa sarılmış olur.” “De ki, hak (gerçek) Rabbinizdendir. Dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin...” “Rabbin dilesey-di yeryüzünde bulunanların hepsi iman ederdi. Hâl böyleyken sen iman etmeleri için insanlara baskı mı uygulayacaksın?”

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Dinde zorlamanın tek istisnası bir kimsenin dinî uygulama-ları veya dine karşı tutumuyla başkalarını rahatsız eder nokta-ya gelmiş olmasıdır. Diğer taraftan dinî yükümlülükleri yerine getirip getirmeme konusu, kişinin hesabını sadece Allah’a ve-receği inanç ve ibadet özgürlüğü alanına girer.

O, düşmanlarıyla ve diğer din mensuplarıyla ilişkisinde hep barışçı yolu tercih etmiş, zayıf veya kuvvetli olduğu durumlara göre bu tutumunda bir değişiklik olmamıştır. Bu nedenle, Me-dine’ye gelen Necrân Hıristiyanlarına kendi mescidinde ayin yapmalarına izin vermiş, imkânı olduğu hâlde onları alıkoyma veya baskı uygulama yoluna gitmemiştir. Bu yüzden, çeşitli böl-gelere gönderdiği valilerine, oradaki Hıristiyan ve Yahudilerin dinlerinden dönmeye zorlanmamaları talimatını vermiştir. Peygamber Efendimiz kendi döneminde ve sonraki dönemler-de Müslüman olmayanların İslâm’la tanışmaları için yapılacak fetihlerde insanların önce İslâm dinine davet edilmesini, bunu kabul etmedikleri takdirde kendilerinden cizye istenmesini, bunu da kabul etmemeleri hâlinde son çare olarak savaş se-çeneğine başvurulmasını istemesi de diğer din mensuplarına karşı tutumu hakkında bilgi vermektedir.

Din değiştirme, temelde inanç hürriyetiyle ilgili bir konu-dur. Nisâ sûresinin birinci âyetinde şöyle buyrulmaktadır: “İman edip sonra inkâr eden, sonra inanıp tekrar inkâr eden, sonra da inkârlarında ileri gidenler var ya, Allah onları ne bağışlayacak ne de doğru yola iletecektir.” Eğer mürtede (dinden dönene) ölüm cezası öngörülmüş olsaydı âyet, tek-rar eden iman ve küfür ihtimalinden hiç bahsetmez, ilk irtidad olayından sonra ölüm hükmünü verirdi.

Sonuç olarak, insanların akıllarına ve vicdanlarına hitap eden İslâm onların hür iradeleri ve özgür seçimlerine çok önem vermiştir. Tarih boyunca milletler, kitleler hâlinde özgür iradeleri ile Müslüman olmuştur.

MURTAZA KAMAR

Neslin korunması 5/365

Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur:“(Ey insanlar!) Bu (Zil-hicce) ayınızda, bu Mekke şehrinizde bu (Kurban Bayramı) gününüz nasıl mukaddes ise kanlarınız, mallarınız ve ırzları-nız şeref ve namusunuz da aynı şekilde mukaddestir.”

Kutlu Nebî (sav), kutsiyetine inandığı gün, ay ve beldeye işaretle söze başlamış ve daha sözlerinin başında o coşkulu kalabalığa çok önemli bir ilkeye dikkat çekmek istemişti. Bun-dan böyle kimse, başkasının canına, malına ve kişilik hakla-rına saldırmasın.’ diyordu. Kişilik haklarına özellikle dikkat çekmiş; insanın şeref ve haysiyetini zedeleyecek davranışlar-dan kaçınılması gerektiğine vurgu yaparak şöyle buyurmuş-tur: “Müslüman kardeşini küçük görmesi, kişiye kötülük ola-rak yeter.”

Resûl-i Ekrem’in, “Ey diliyle Müslüman olduğunu söyle-yen ve kalbine iman işlememiş kimseler! Müslümanlara ezi-yet etmeyin, onları ayıplamayın. Onların kusurlarını araş-tırmayın. Müslüman kardeşinin ayıbını kurcalayan kişi var ya! Allah da onun ayıbını kurcalar. Abdullah b. Ömer, bir gün Kâbe’ye yönelerek şöyle demiştir: “Sen ne büyüksün! Ne kadar saygıya lâyıksın! Ancak bir mümin, Allah katında senden de saygındır.”

Bir Müslüman’ın kalbini kırıp incitmek, ona sözlü olarak hakaret etmek veya onunla alay etmek, şahsiyetine ve saygınlığına zarar veren bariz davranışlardır.

Peygamber Efendimiz de “Namuslu, mümin kadınlara zina iftirasında bulunmayı” “Allah’a şirk koşmak ve adam öldürmek” gibi büyük ve helâk edici günahlarla birlikte zikretmesi bu noktadaki hassasiyetini göstermektedir.

Allah Resûlü ashâbının gençlerine hitaben, “Evlenme imkânı bulanınız evlensin. Çünkü evlenmek, gözü haramdan çevirmek ve iffeti korumak için en iyi yoldur...” Ne var ki, günümüzde sıkça rastlanan evlilik dışı birliktelikler ve “cinsel özgürlük”

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

adı altında yaygınlık kazanmaya başlayan “serbest yaşamalar” hem bireyin, hem ailenin hem de toplumun saygınlığını zede-lemekte, evlilik kurumunun çöküşünü hızlandırırken, onurlu nesillerin varlığını da tehdit etmektedir.

Peygamber Efendimiz, geleceğin değerli ve saygın bireyleri-ni yetiştirme hususunda son derece hassasiyet göstermiş, doğ-duğunda çocuğa verilen ismin bile onun toplumdaki itibarını etkileyebildiğine dikkat çekmiştir: “Siz kıyamet gününde kendi isimlerinizle ve babalarınızın isimleriyle çağrılacaksınız; öy-leyse isimlerinizi güzel koyun.” Öte yandan, “Çocuklarınıza ikramda bulunun; onlara güzel bir terbiye verin.” buyuran Nebî (sav); bir ebeveynin çocuğuna bırakabileceği en iyi miras, güzel bir terbiyedir.

Nesep 5/377

Mekke’nin fethi sırasında bir adam, “Ey Allah’ın Resûlü! Falan kimse benim oğlumdur. Çünkü ben câhiliye döneminde onun annesiyle beraber olmuştum. ” demiş, Resûlullah (sav) ise, “İslâm’da bir kimse için nikâhı altında olmayan bir kadının doğurduğu çocuğun kendisine ait olduğunu iddia etme hakkı yoktur. Çocuk yatak sahibinindir. Zina eden ise doğan çocuk üzerinde her türlü haktan mahrum olur.” buyurmuştur.

Irkçılık 5/389

Arapların “asabiyet” adını verdikleri, aynı soydan gelenle-rin ve aynı kabileye mensup olanların bir arada hareket etme-sini sağlayan dayanışma ve kabilecilik ruhu oldukça kuvvetli idi. “Yâ Resûlallah! Irkçılık nedir?” diye sorulduğunda Allah Resûlü asabiyeti, “Zalim de olsa kendi kavmine arka çıkmandır.”

Peygamberimiz (sav), “Irkçılığa çağıran bizden değildir. Irkçılık davası uğruna savaşan bizden değildir. Irkçılık dava-sı uğruna ölen bizden değildir.” buyurarak kabilecilik yapmamaları

MURTAZA KAMAR

hususunda Müslümanları kesin bir dille uyarıyordu.

Bir olay üzerine “Kişi zalim de olsa, mazlum da olsa din kardeşine yardım etsin. Eğer kardeşi zalimse, onu engellesin. Çünkü zalimi yaptığı işten döndürmek ona yapılacak bir yar-dımdır. Eğer mazlum ise ona yardım etsin!”

İnsanları, iradeleri dışındaki özelliklerinden dolayı kına-mak, ayıplamak, aşağılamak ya da tam tersi yüceltmek, hem insanlığa hem de Yüce Yaratıcı‘ ya karşı saygısızlıktır.

Allah Resûlü de insanların en değerlisi kendisine sorulunca ilk ve en önemli ölçü olarak takvayı göstermiş ve “İnsanların en hayırlısı, Allah’a karşı sorumluluk bilincini en derinden ta-şıyandır.” buyurmuştur. Kim Allah’a inanır, O’nun emirlerine uyar, yasaklarından kaçınır ve iyi işler yaparsa, o insan daha üstündür. Allah Resûlü’nün ifadesiyle, “Davranışları kendisini geri bırakan kimseyi, soyu ileriye götürmez.”

İslâm, meşru ölçüler içerisinde olmak kaydıyla kişinin kendi kavim ve kabilesini sevmesini caiz görmüştür. Dinimiz tarafın-dan yasaklanan ise kendi ırkını, diğerlerinin üstünde ve ayrıca-lıklı görerek soyunu ve nesebini övünç kaynağı yapmaktır.

Allah Resûlü Veda Hutbesi’nde bütün insanlığa şu evrensel mesajla haykırmıştır:

“Ey insanlar! Şunu iyi bilin ki, Rabbiniz birdir, atanız bir-dir. Arap’ın Arap olmayana, Arap olmayanın Arap’a, beyazın siyaha, siyahın beyaza üstünlüğü yoktur. Üstünlük ancak takvadadır.”

Hukuki ihtilafların çözümü 5/399

Herhangi bir davada haklı olup olmadığını insanın en iyi kendisinin bilebileceği gerçeğinden hareket eden Hz. Peygam-ber, insanların mahkemeye başvurmadan önce problemlerini vicdanlarında çözmelerini istemiştir.

Resûlullah bir soru üzerine: Üç parmağını birleştirerek Vâbisa’nın göğsüne vuran Resûlullah (sav), “Kendine danış ey

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Vâbisa! İyilik, gönlünün huzur bulduğu ve içine sinen şeydir; kötülük ise insanlar ona onay verseler bile gönlünü huzursuz eden ve içinde bir kuşku bırakan şeydir.” buyurdu.

Peygamber Efendimizin vurguladığı ikinci husus ise haksız bir davayı asla savunmamak gerektiğidir.

Peygamber, hâkimliğin çok önemli bir görev olduğunu ve bu mesleği seçecek olan kişilerin bazı şartları taşımaları gerektiği üzerinde durmuştur. Hz. Peygamber, bu göreve seçilecek kim-selerin bilgili ve fazilet sahibi olmaları, ihtilâfları incelerken iyi araştırma yapmaları, kararları adalet ve hakkaniyet ilkele-ri çerçevesinde vermeleri gerektiğini belirtmiştir: “Hâkimler üç kısımdır. Biri cennette, ikisi ise cehennemdedir. Cennette olan, hakkı bilip ona göre hüküm verendir. Hakkı bildiği hâl-de hüküm vermede zulmeden kişi cehennemdedir. İnsanlar arasında bilgisizce hüküm veren kimse de cehennemdedir.” buyurarak, hâkimin hem bilgili olmasını hem de davaya konu olan olayı iyice araştırarak isabetli karar vermesini istemiştir.

Hz. Peygamber, hâkimlerin kendi duygularını davaya ka-rıştırabilir endişesiyle, hâkimin öfkeliyken hüküm vermesini yasaklamıştır.

Hz. Peygamber bir gün ashâbı ile otururken onlara, “Size büyük günahların en büyüğünü haber vereyim mi?” buyurur. Ashâbı, “Evet yâ Resûlallah!” deyince, “Allah’a ortak koşmak ve anne babaya itaatsizlik etmektir.” buyurur. Sonra arkası-na yaslanmış bir hâldeyken doğrulur ve şu sözleri ilâve eder: “Dikkat edin! Bir de yalan söz ve yalan şahitliktir! Dik-kat edin, bir de yalan söz ve yalan şahitliktir!” Bu sözü tekrar tekrar söyler.

Resûlullah, hukukî ihtilâfların çözümünde bazen yemin de-liline de başvurmuştur. Nitekim Efendimiz, “Delil getirmek davacıya, yemin etmek ise davalıya düşer.” buyurarak şahit-lik ve diğer delillerle iddiayı ispat etmenin davacının hakkı ve görevi, yemin etmenin ise davalının hakkı ve görevi olduğu ge-nel ilkesini getirmiştir.

MURTAZA KAMAR

Şahitlik 5/413

“Ey iman edenler! Kendiniz, ana babanız ve en yakınları-nız aleyhine de olsa Allah için şahitlik yaparak adaleti titiz-likle ayakta tutan kimseler olun. (Şahitlik ettikleriniz) zengin veya fakir de olsalar (adaletten ayrılmayın).” (Nisa,135)

Allah Resûlü “Ben ancak bir insanım. Davalılar bana gelirler. Biri meramını diğerinden daha düzgün anlatabilir. (Gerçekte haksız olmasına rağmen) ben onun doğru söylediğini zannederek, kararımı onun lehine veririm. Kime bir Müslüman’ın hakkını geçirecek şekilde hüküm vermişsem bu ancak ateşten bir kor parçasıdır..

Yüce Allah, Borçlanmadan bahseden âyette, “... Eğer iki er-kek olmazsa, bir erkek ve iki kadını şahit tutun. Bu, onlardan biri unutacak olursa, diğerinin ona hatırlatması içindir...” (Bakara, 282) buyrulmuştur. Âyetteki, ‘Bir erkek veya iki kadın şahit olsun.’ hükmünün gerekçesi kadınlardan biri unutursa diğerinin hatırlatması gereğine bağlanmış, bu durum ise o ta-rihlerde malî konuların ilgi alanları dışında kalması sebebiyle kadınların borçlanma konusuna yabancı olabilecekleri ile açık-lanmıştır. Bu âyetten kadınların değer, zekâ veya hafıza bakı-mından erkeklerden aşağı derecede olduğu sonucunu çıkarmak doğru değildir. Zira âyette bahsedilen konu kadının zihinsel ka-pasitesi değil, mali konulardaki bilgi ve tecrübe birikimidir.

Yemin 5/425

Yemin, bir olayın doğru olup olmadığını beyan veya bir işin yapılıp yapılmadığını ispat hususunda, kişinin, Allah’ın adı veya sıfatlarından birini kullanarak Allah’ı şahit tutması ve böylece sözünü kuvvetlendirmesidir. Bu nedenle yemin eden, sözünde durmadığında, söz verdiği şey ile Allah’ın yüce isimleri arasında kurduğu bu ilişkiyi koparmış sayılır.

Ömer b. Hattâb, bir gün “babası üzerine” yemin etmişti. Onun bu yeminini işiten Allah Resûlü oradakilere şöyle seslendi:

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

“Bilin ki! Allah, babalarınız üzerine yemin etmeyi yasak-lamıştır. Yemin eden kimse ya Allah adına yemin etsin ya da sussun!”

Allah Resûlü de, “Allah’a isyan, akrabalık bağlarını koparma ve sahip olunmayan bir mal ile ilgili yemin edilmez.” söz-leriyle, yeminlerin hayırlı işlerin önünde engel olmasının doğru olmadığını ifade etmiştir.

Özellikle aile birliğinin aleyhine olabilecek durumlarda, ke-faret karşılığında, yeminden dönme imkânı verilmiştir.

Yeminlerin bozulması hâlinde verilecek kefaretin miktarını da yine Allah Teâlâ belirlemiştir: “Allah, kasıtsız olarak ağzınız-dan çıkıveren yeminlerinizden dolayı sizi sorumlu tutmaz fakat bilerek yaptığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar. Bu-nun da kefareti, ailenize yedirdiğiniz yemeğin orta hâllisinden on fakire yedirmek yahut onları giydirmek yahut da bir köle azat etmektir. Bunları bulamayan üç gün oruç tutmalıdır. Ye-min ettiğiniz takdirde yeminlerinizin kefareti işte budur.

Kefaret, kasıtlı, bilinçli yapılan yeminlere karşılık verilir. Hz. Âişe, “Allah, kasıtsız olarak ettiğiniz yeminlerle sizi so-rumlu tutmaz...” âyetinin, insanların “Hayır vallahi!” veya “Evet vallahi!” gibi ağızlardan öylesine çıkan sözleri hakkında indiğini belirtmiştir.

Suç ve ceza 5/437

“Herkesin günahı yalnız kendinedir. Hiçbir günahkâr baş-ka bir günahkârın günah yükünü yüklenmez. Sonra dönüşü-nüz ancak Rabbinizedir. O size, ihtilâf etmekte olduğunuz şey-leri haber verecektir.” (En’am, 164)

Hz. Peygamber: “Ey insanlar! (Allah) sizden önceki milletle-ri, içlerinden soylu birisi hırsızlık yaparsa onu bırakmaları, za-yıf birisi hırsızlık yaparsa onu cezalandırmaları sebebiyle helâk etmiştir. Allah’a yemin olsun ki Muhammed’in kızı Fâtıma hır-sızlık etse mutlaka onun da elini keserdim.” buyurmuştur.

MURTAZA KAMAR

İyilik ve Kötülük 5/449

Resullullah: “Sen fetvayı kendinden iste, sen fetvayı kal-binden iste, ey Vâbisa!” buyurdu. Ardından da şunları ilâve etti:“İyilik, gönlünü huzura kavuşturan ve içine sinen şeydir; kötülük ise insanlar sana fetva verseler bile, gönlünü huzur-suz eden ve içinde kuşku bırakan şeydir.”

İnsanın yaratılışında bulunduğu içindir ki vicdanın sesi, fıt-ratın sesidir. Vicdanın iyi kabul ettiği şeyler, insanın yaratılışı ve Yaratıcısı açısından da iyi; vicdanın kötü gördüğü şeyler, in-sanın yaratılışı ve Yaratan’ı için de kötüdür. Nitekim kendisine, “İman nedir?” diye soran bir sahâbîye Allah Resûlü şöyle cevap vermiştir: “Bir kötülük yaptığında bu seni üzüyor, bir iyilik yaptığında bu seni sevindiriyorsa sen müminsin.”

Vicdan, Kur’ân-ı Kerîm’de ve hadis-i şeriflerde çoğu zaman “kalp” kelimesiyle karşılanır. Mutmain kalpler, selim kalpler, Allah’a yönelmiş kalpler, Allah anıldığı zaman titreyen kalpler, birbirine bağlı kalpler, Allah’a saygılı kalpler, huşû duyan kalp-ler sahibini iyi davranışlara yönlendirip kötülüklerden alıkoyar. Ne var ki bazen zulüm ve kibir, bazen inat, ihtiras ve taassup, bazen hevâ ve heves gibi olumsuz duygular vicdanın sesini bas-tırır. İşte böyle durumlarda insanın yüreğinin götürdüğü yer, gitmesi gereken yer olmayabilir. Bir rivayete göre bir adam Hz. Peygamber’e,“İyi mi kötü mü yaptığımı nasıl bilebilirim?” diye sorduğunda Peygamber (sav) şu karşılığı vermiştir: “Komşula-rının, “İyi yaptın!” dediğini duyarsan iyi yapmışsındır. Onla-rın, “Kötü yaptın!” dediğini duyarsan da kötü yapmışsındır.”

Resûl-i Ekrem de kötülüğe karşı sözlü, fiilî ve psikolojik mücadele etmeye çağırır müminleri: “İçinizden biri bir kötü-lük görürse onu eliyle, buna gücü yetmezse diliyle değiştirsin; buna da gücü yetmezse kalbiyle (ona karşı kin ve nefret besle-sin). Bu ise imanın asgarî gereğidir.”

Toplumsal sorumluluk gereği, Allah Resûlü’nün anlattığı şu temsilde bulur en güzel ifadesini: “Allah’ın koymuş olduğu sı-

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

nırları gözetenler ile o sınırları çiğneyen kimseler, bir gemide-ki yolculara benzer. Onlar kendi aralarında kura çekip gemi-yi paylaşmışlar ve kimilerine geminin üst tarafı, kimilerine de alt tarafı düşmüştü. Geminin alt kısmında bulunanlar, suya ihtiyaç duyduklarında, yukarıdakilerin yanına geliyorlar ve su ihtiyaçlarını oradan gideriyorlardı. Bir defasında kendi kendilerine, “Biz kendi payımıza düşen alt kısımda bir delik açsak da, yukarıdakileri hiç rahatsız etmesek.” dediler. Eğer yukarıdakiler, alttaki insanları istekleriyle baş başa bırakır-larsa, topluca helâk olurlar. Eğer onlara engel olurlarsa, hem kendileri hem de diğerleri kurtulur.”

Hukukî yaptırımlar keyfî değil kanunîdir ve kanunlar önün-de herkes eşittir. Yaptırıma konu olan bütün suçlar şahsîdir; suçun şahsîliği ilkesince, “Hiçbir günahkâr başka bir günah-kârın günah yükünü yüklenmez.” Suç işleyen kimse, ancak iş-lediği suça denk bir ceza ile cezalandırılabilir. “Suç ve cezanın denkliği” anlamına gelen “kısas” işte buradan gelir. Adaleti te-min ettiği ve masum hayatları koruduğu için Kur’an’da, “Kısasta hayat vardır.” buyrulur.

İslâm insanlar arası suçlara yönelik af yetkisini, hakkı çiğ-nenen mağdurun kendisine veya —bu mümkün olmadığında— yakınlarına verir. Affetme kararı mağdurun kendisine veya ya-kınlarına, suçluların cezalandırılması suretiyle adaletin gerçek-leşmesi ise hukukî müesseselerin yetkisine verilmiştir.

İslâm insanlardan ilâhî iradeye uygun bir yaşantı sürmeleri için onlara hükümler ve ilkeler getirir. Bu hüküm ve ilkelerin maksatları özetle şöyle ifade edilir: “Dinin korunması, canın korunması, neslin korunması, malın korunması, aklın korun-ması. Müminlerden bu beş zorunlu ilkeyi korumaları istenir.”

Dinin korunması için insanlardan kendi hevâ ve heveslerine uymamaları, hevâ ve heveslerini ilâh edinmemeleri ve din uğrunda cihad etmeleri emredilir.

İslâm, neslin korunmasını temin etmek için maddî ve mâ-

MURTAZA KAMAR

nevî yaptırımlar getirir. “Zinaya yaklaşmayın. O çirkin bir iştir, çok kötü bir yoldur.” İsrâ, 32 âyetiyle zinaya götürecek davranışları kesin biçimde yasaklar.

İslâm, hayatın korunmasına yönelik yaptırımlar da koyar. “Haklı bir sebep olmadıkça Allah’ın öldürülmesini haram kıl-dığı cana kıymayın!” İsrâ, 33. âyetiyle insan hayatının doku-nulmazlığını ilân eder.

Tıpkı can gibi mal da dokunulmazdır ve diğer ilkeler gibi malın korunması da maddî ve mânevî yaptırımlarla teminat al-tına alınmıştır.

Dinimiz aklın korunması için akla zarar veren alkollü içkile-ri ve uyuşturucuları yasaklar.

Allah Resûlü şöyle buyurur: “İçinizden İslâm’ı güzelce ya-şayan kimseye, yapacağı her bir iyiliğe karşılık on mislinden yedi yüz katına kadar sevap yazılır; yapacağı her bir kötülü-ğe ise ancak bir misli yazılır.”

Kefaret (Hataların telafisi) 5/461

“Kim kötü bir iş yaparsa onunla cezalandırılır.” Bu ayet inince ayeti anlamakta zorlanan ashâba bu durum çok ağır gelmişti. Hemen Allah Resûlüne gidip durumdan yakındılar. Rahmet Peygamberi de rahat olmalarını kastederek, ibadetleri dosdoğru ve mutedil bir şekilde yerine getirmelerini ve iyilik yapmaya devam etmelerini söyledi. Ardında da “Müminin ba-şına gelen her musibet, hatta batan bir diken bile, onun gü-nahlarına kefaret olur.” buyurdu.

Tedirgin olan Hz. Ebû Bekir de Allah Resûlü üç kez, “Allah seni bağışlasın.” dedikten sonra, “Sen hiç hastalanmaz mısın? Hiç üzülmez misin? Başına hiç bela gelmez mi?” diye sormuş-tu. Hz. Ebû Bekir de bunların tümüne “Evet.” deyince Kutlu Nebî, “İşte bunlar, dünyada yaptıklarınızın cezasıdır/kefa-retidir.” buyurmuştu.

Sevgili Peygamberimiz, büyük günahlardan kaçınıldığı tak-

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

dirde namaz kılmak, dua etmek, sadaka vermek, iyiliği emret-mek ve kötülükten men etmek, Allah yolunda öldürülüp şehit olmak gibi birçok güzel amelin günahlara kefaret olacağını bil-dirmiştir.

Kur’an’da ve Hz. Peygamberin hadislerinde, açık bir şekilde verilen yeminin bozulması, hata sonucu adam öldürme, Rama-zan orucunun bilerek ve mazeretsiz bozulması fiillerinin kefa-ret gerektiren eylemler olduğu bildirilmiştir.

Kur’an’a göre yeminin kefareti ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden on yoksulu doyurmak yahut onları giydirmek ya da bir köle azat etmektir. Kim (bu imkânı) bulamazsa onun kefareti üç gün oruç tutmaktır.2

Ramazan ayında oruçlu iken karısı ile cinsî münasebette bu-lunan bir şahıs Resûlullah’a gelip ne yapması gerektiğini sorar. Resûlullah ona, “Azat edebilecek bir köle bulabilir misin?” der. O zât, “Hayır.” deyince Resûlullah, “İki ay kesintisiz oruç tut-maya gücün yeter mi?” buyurur. Adam, “Hayır.” der. Resûlul-lah, “Öyleyse altmış fakiri doyur!” buyurur. Buna göre, oruçlu iken bilerek bu eylemi yapan kişi kefaret olarak imkânlar öl-çüsünde köle azat etmek, ara vermeksizin iki ay süreyle oruç tutmak, altmış fakiri sabahlı akşamlı doyurmak şeklindeki üç seçenekten birini yerine getirmelidir.

Bu konuda farklı bir görüş var. Şöyle ki: Ramazan ayın-da orucunu sehven (yanlışlıkla) bozan kişiye bir şey yapmak gerekmez. Sadece farkına vardığı zaman eylemden vazgeçmesi gerekir. Örneğin; oruçlu iken sehven su içilirken-yemek yerken oruçlu olduğunu hatırladığı zaman su içmeyi-yemek yemeyi durdurup henüz yutmadığı su ve lokmayı çıkardığı zaman oru-cuna devam eder. Mazeret halinde, hastalanma, oruçtan (has-ta olacak kadar) aşırı zarar görme sonucu orucunu bozsa kaza edip sadaka vermesi gerekir.

2 Yüce Allah yeminin kefaretini böyle açıklıyor. Halk arasında yemin kefareti olarak başında ekmeğin kırılması uygulamasının dini bir referansı yoktur. Mk

MURTAZA KAMAR

Orucu kasten bozanın ise günahından tövbe etmesi gerekir. Bu takdirde tövbesi kabul edilirse orucun sevabından mahrum kalır. Kasten orucu bozduğu için bir şey yapmaması gerekme-mekle birlikte orucu kaza edip sadaka vermesi tövbenin kabu-lüne katkı sunabilir. Doğrusunu Allah bilir. Mk)

Allah Resulü, “Günahın kefareti, pişmanlıktır.” buyurarak kefaret hususunda son derece geniş hareket alanına işaret et-miştir. Zemini toprak, kum ve çakıldan oluşan mescide tükü-ren birini gören Resûlullah (sav), “Mescide tükürmek günah-tır, kefareti ise onu temizlemektir.” buyurmuşlardır.

Cinayet 5/473

Allah’ın verdiği canı almak sadece O’nun yetkisindedir. Do-layısıyla cana kıymak, Allah’ın yetkisine doğrudan müdahale anlamına gelmektedir. Bu sebeple cinayet, Allah’ı inkârla bir-likte zikredilmiş; savaş, meşru müdafaa yahut hukukî bir hük-mün gereği dışındaki bütün hayata son vermeler cinayet olarak kabul edilmiş ve haram kılınmıştır.

Peygamber Efendimiz, “Kim Müslüman topraklarında ya-şaması için kendisine güvence verilmiş Müslüman olmayan bir kişiyi öldürürse cennetin kokusunu alamaz.” buyurarak böyle bir cinayetin karşılığının, Müslüman’a karşı işlenen cina-yetten farksız olduğunu vurgulamıştır.

Bu sebeple cinayet suçunun engellenmesi için Kur’ân-ı Ke-rim’de bazı sert yaptırımlara da yer verilmiştir. Bunların başında kısas gelmektedir. Buna göre katil, kasten işlediği suça denk bir ceza ile cezalandırılır. İntikamı ortadan kaldırıp toplumu koru-duğu için Kur’an’da, “Kısasta sizin için hayat vardır.” (Bakara 179) buyrulur. Kur’an’da ayrıca mağdurun ya da velînin kısastan vazgeçerek diyet alabileceği de belirtilir. Ancak ısrarla tavsiye edilen, karşılıksız affetmektir: “Her kim de sabreder ve affederse şüphesiz bu hareketi, azmetmeye değer işlerdendir.” (Şura, 43)

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Kasıt olmaksızın hata sonucu meydana gelen öldürmeler-de ise, katile verilecek olan ceza diyettir. Eğer katil, öldürdü-ğü kişiye mirasçı olacak birisi ise, “Katil, (kasten) öldürdüğü kişinin mirasından hiçbir şey alamaz.” hadisi gereği onun mirasından da mahrum olur. Burada dikkat edilmesi gereken husus, bu cezaların uygulanmasının devletin yetkisine veril-miş olmasıdır. Söz konusu yaptırımlar sadece hukukun eliyle yerine getirilir.

Kısas Suç ve Cezada Denklik 5/483

Hukuk terimi olarak Kısas, “kasten olmak şartıyla, öldür-düğü kişiye karşılık katilin öldürülmesi veya yaraladığı kişide bedenî veya fizikî zarar meydana getiren kimsenin benzer şe-kilde cezalandırılması” anlamını ifade etmektedir. Tanımda da belirtildiği gibi kısas, haksız yere ve kasten adam öldürme ve yaralamalarda uygulanır.

Hz. Peygamber Veda Haccı’nda yaptığı konuşmasında: “Bi-lesiniz ki! Kişi ancak kendi suçundan dolayı cezalandırılır. Baba evlâdının suçundan, evlât da babasının suçundan do-layı cezalandırılmaz.’” Bu sözleriyle Hz. Peygamber kısasta ve diğer bütün suçlarda cezanın yalnız suçu işleyene verileceğini anlatıyor ve suçun şahsiliğini vurguluyordu.

Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: “Cinayet veya yara-lanma gibi bir cürüme maruz kalan kişi (ya da velîsi) şu üç şeyden birini seçer: Ya kısas ister ya affeder ya da diyet alır. Dördüncü bir şey isterse onu engelleyin. Kim de bundan sonra sınırı aşarsa onun için acı verici bir azap vardır.”

Bu tür kasıtlı suçların karşılığının kısas olduğu ifade edilmek-le birlikte, en faziletli yol ise suçluyu karşılıksız affetmek, ona ihsanla muamele etmek, kötülüğe iyilikle karşılık vermektir.

Haddi aşarak hem diyet alıp hem suçluyu öldürenler için ise Hz. Peygamber, “Diyet aldıktan sonra (katili) öldüreni asla af-fetmem.” buyurmuştur.

MURTAZA KAMAR

Kan Davası 5/493

Kan davası, sadece siyasî ve hukukî boşluklarla izah edile-bilecek bir cezalandırma yolu değildir. Her şeyden önce gözleri ve gönülleri kör eden bir intikam ve üstünlük algısı hastalığıdır. Kandan başka hiçbir şeyin gideremeyeceğine inanılan azap ve-rici bir susuzluktur.

Allah’ın en nefret ettiği insanın, husumette sınır tanımayan kimse olduğunu hatırlatır onlara. “Husumeti sürdürmen sana günah olarak yeter.” uyarısında bulunur.

Kan davasında aile veya sülâle fertlerinden birine karşı iş-lenen suç bütün aile ve sülâleye karşı işlenmiş sayılır ve suçlu-nun ailesine mensup olmak cezalandırılmak için yeterli sebep kabul edilerek misilleme cihetine gidilir. İslâm tam da bu nok-tada bu ortak sorumluluk ilkesini nihayete erdiren şu hükmü getirir: “Hiç kimse bir başkasının suçundan sorumlu değildir.” (En’âm, 164)“Bilesiniz ki! Cana kıyan kişi ancak kendi işledi-ği cinayetten sorumludur. Hiçbir baba oğlunun cinayetinden sorumlu tutulamaz, hiçbir oğul da babasının cinayetinden so-rumlu tutulamaz.”

“Kişi, yakınının öldürülmesi veya yaralanması durumun-da üç yoldan birini seçmekte serbesttir...” buyurur Hz. Pey-gamber, “Ya kısas ister, ya kan bedelini kabul eder yahut kar-şılıksız affeder. Kim bu üç yoldan birine başvurduktan sonra vazgeçip başka birine dönüş yaparsa, artık o kimseyi içinde ebedî kalacağı cehennem ateşi bekler.”

İslâm Peygamberi, kan davalarının sona erdirilmesi için hukukî tedbirler almanın yanında ahirete yönelik ikazlar da yapar: “Allah katında dünyanın yok olması, bir Müslümanın öldürülmesinden daha hafiftir” buyurur.

İntihar 5/505

Kişinin ölümle sonuçlanacağını bildiği hâlde kendi hür ira-desiyle, bilinçli bir şekilde ölümü tercih etmesi ve hayatına son

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

vermesi anlamına gelen intihar, her şeyden evvel Allah’ın ken-disine verdiği canı almak demektir. İntihar, insanın hayatında kötü bir son olup cehenneme götüren büyük günahlardandır. İnsan, kendi canı da olsa neticede Allah’ın verdiği bu emanete hıyanet etmemelidir.

İntiharı tetikleyen unsurların en başta gelenlerini, psiko-lojik ve fiziksel rahatsızlık ve hastalıklar, ailede iletişimsizlik, geçimsizlik, şiddet ve baskı, geçim zorluğu, alkol ve kumar, sos-yal baskı ve toplumda küçük düşme gibi çeşitli sebepler oluş-turmaktadır. Büyük sıkıntılar ve psikolojik hastalıklar netice-sinde ortaya çıkan akıl ve bilinç kaybı sonucu kişinin kendini öldürmesi ise intihar olarak değerlendirilmemelidir. Çünkü bu kişilerin akılları başlarında değildir ve şuurlu hareket edeme-mektedirler.

Allah Resulü: “Hiçbiriniz başına gelen bir sıkıntıdan dola-yı ölümü istemesin. Eğer mutlaka isteyecek olursa, ‘Allah’ım, yaşamak benim için hayırlı olduğu sürece beni yaşat, ölüm benim için hayırlıysa canımı al!’ desin.”

Zina 5/515

Genç bir adam Hz. Peygamber’e (sav) gelerek, “Ey Allah’ın Resûlü! Zina etmem için bana izin ver!” dedi. Allah Resûlü, gence, “Yaklaş!” dedi. Genç de Resûlullah’a yaklaştı ve yanına oturdu. Aralarında şöyle bir söyleşi geçti:

— Annenle zina edilmesini ister misin?

— Vallahi hayır! Canım sana feda olsun ki hayır, istemem.

— Diğer insanlar da anneleriyle zina edilmesini istemez. Kızınla zina edilmesini ister misin?

— Vallahi hayır, yâ Resûlallah! Canım sana feda olsun ki ha-yır, istemem.

— Diğer insanlar da kızlarıyla zina edilmesini istemez.

…

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Bu konuşmanın ardından Allah Resûlü, elini gencin başına koydu ve “Allah’ım, onun günahlarını bağışla, kalbini kötü-lüklerden temizle ve ırzını/iffetini koru!” diye dua etti.

Allah Resûlü, bir hadisinde, “Kim bana iki dudağı arasın-dakini ve iki bacağı arasındakini korumayı garanti ederse, ben de ona cenneti garanti ederim.” Buyurmuştur.

Zinayı çirkin bir iş, kötü bir yol olarak tanımlayan Yüce Al-lah, “Zinaya yaklaşmayın. Çünkü o, son derece çirkin bir iştir ve çok kötü bir yoldur.” (İsra, 32) buyurarak zina fiilinin iş-lenmesi bir tarafa, ona yaklaşılmasını dahi yasaklamıştır. Hz. Peygamber “Gençler! Evlenme imkânı bulanınız evlensin. Ev-lenme imkânı bulamayanlar da oruç tutsun. Çünkü orucun, şehveti kesme özelliği vardır.” buyurmuştur.

Zinaya, dedikoduya veya tarafların iffetlerinin zedelenmesi-ne yol açabileceği kaygısıyla Allah Resûlü bir erkeğin, mahremi olmayan bir kadınla baş başa kalmasını uygun bulmamıştır.

Kişi işlediği bu günahın affedilmesi için Allah’a samimi bir şekilde yalvarmalı, bir daha bu nevi büyük günahlardan uzak durma noktasında Yüce Yaratıcıya söz vermelidir. Çünkü rah-meti her şeyi kuşatan Yüce Allah’ın samimi bir şekilde tevbe edenlerin tevbesini kabul edeceği umulur.

6. CiltTarih Ve Medeniyet-1-

Peygamberler

Hz. Âdem ve eşini cennette yarattıktan sonra oraya yerleş-tiren Yüce Allah, onlara orada dilediklerinden yiyebilecekle-rini fakat bir ağaca yaklaşmamalarını, aksi hâlde zalimlerden olacaklarını bildirmişti. Düşmanları olan şeytanın aldatması-na karşılık da onları uyarmıştı. Âdem ve soyunu yoldan çıkar-mak için ilk adımını atan şeytan, hileleriyle hemen Hz. Âdem ve eşine yaklaşarak onları kandırarak cennetten kovulmaları-na sebep oldu. Bunun üzerine Hz. Âdem ve eşi “Ey Rabbimiz! Biz kendimize yazık ettik; bizi bağışlamaz ve bize merhamet etmezsen, hiç şüphesiz, kaybedenlerden olacağız!” (A’râf, 23) diyerek O’ndan af dilediler. Onların tevbelerini kabul eden Cenâb-ı Allah, şöyle buyurdu: “Hepiniz cennetten inin! Eğer benden size bir hidayet gelir de her kim hidayetime tâbi olursa onlar için herhangi bir korku yoktur ve onlar üzüntü çekmez-ler. Ayetlerimizi yalanlayanlara gelince, işte bunlar cehen-nemliktir. Onlar orada ebedî kalacaklardır.”

Peygamberlik, Allah ile beşer arasındaki iletişimi temin et-mesi bakımından çok ayrıcalıklı ve çok üstün ilâhî bir görev-dir. Nerede ve ne zaman gönderilirlerse gönderilsinler bütün peygamberlerin tebliği aynı olmuştur: “Senden önce gönder-diğimiz bütün peygamberlere, ‘Şüphesiz, benden başka hiçbir ilâh yoktur. Öyleyse bana ibadet edin.’ diye vahyetmişizdir.” (Enbiya, 25)

Peygamberlerin getirdikleri iman esasları aynı kalırken, in-sanlığın ihtiyaçlarına ve gelişmesine paralel olarak öteki dinî hükümler ile sosyal hayatı ve hukuku ilgilendiren konularda aşama aşama davet eden peygamberlerin bütün çabaları onları cehennem ateşinden korumaya yönelik olmuştur.

Bütün peygamberler için peygamber olmalarının bir gere-ği olan ortak özellikler vardır. Bunlar sıdk (doğruluk), emanet

MURTAZA KAMAR

(güvenilirlik), fetânet (akıllılık), ismet (günah işlememek) ve tebliğ (Allah’ın emirlerini insanlara bildirmek) şeklinde sırala-nabilir.

Risâlet görevleri sırasında da kimi zaman peygamberlerin insan olmalarından kaynaklanan ve “zelle” denilen bir tür sürç-me olarak nitelenebilecek bazı davranışları olmuştur. Ancak bu küçük hatalar Allah Teâlâ tarafından düzeltilmiştir.

Hz. Peygamber aldığı bazı kararlarla ilgili yahut bazı davra-nışlarıyla ilgili ilâhî iradenin müdahalesine muhatap olmuş ve Allah tarafından uyarılmıştır.

Kur’an’da peygamberlerin, insanların kendi cinslerinden birer beşer olduklarına özellikle vurgu yapılmıştır.Çünkü pey-gamberlere itiraz eden inkârcılar, çoğu defa inanmama gerek-çesi olarak onların insan olmalarını ileri sürmüşler ve peygam-ber gönderilecekse eğer bunun melek olacağını iddia etmişler-dir. Bu iddialarına Kur’an’ın cevabı, “De ki: “Eğer yeryüzünde, (insanlar yerine) yerleşip dolaşan melekler olsaydı elbette onlara gökten bir melek peygamber indirirdik.” olmuştur. Peygamberlerin beşer olmalarının neticesi, onların da diğer in-sanlar gibi yemek yemeleri, çarşılarda dolaşmaları, aile hayatı kurup çoluk-çocuğa karışmaları, hastalanmaları ve ölümlü var-lıklar olmalarıdır.

Peygamberler sadece dini tebliğle sorumlu değildir. Aynı za-manda onlar dinin uygulayıcısıdırlar. Bu nedenle peşinden gidi-lebilir ve takip edilebilir örnek gösterilen kimseler olmalıdırlar.

İlk insan ve ilk peygamber Hz. Âdem’le başlayan nebîler sil-silesi, son peygamber Muhammed Mustafa (sav) ile nihayete ermiştir.

Yeryüzü, peygamberlerin insanlığa getirdiği ilâhî vahiy ka-dar tutarlı ve sürekli bir zincire şahit olmamıştır. Sonra gelen her peygamber bir öncekini tasdik ederek ilâhî daveti insanlığa ulaştırmış ve hiçbir peygamber diğerini kesinlikle yalanlama-mıştır.

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Hz. Âdem Ve Hz. Nuh 6/25

Allah Teâlâ, meleklere, “Ben, kupkuru bir çamurdan, şe-killendirilmiş balçıktan bir insan yaratacağım. Ona şekil ve-rip ruhumdan üflediğim zaman siz hemen secdeye kapanın.” (Hicr, 28-29) buyurdu. Bütün melekler, hemen Rablerine itaat ederek topluca secdeye kapandılar. Ancak cinlerden olan şey-tan bu emre itaat etmedi. Kibirlendi ve inkâr edenlerden oldu. Allah Teâlâ, “Ey İblis! Benim bizzat yarattığıma secde etmene engel olan nedir?” diye sorduğunda, şeytan, “Ben ondan daha hayırlıyım, beni ateşten, onu ise çamurdan yarattın. Kuru bir çamurdan, şekillendirilmiş balçıktan yarattığın bir beşe-re secde edecek değilim.” (Sad, 75-76) diyerek Cenâb-ı Hakk’a karşı geldi. Kibrinin yol açtığı bu isyanı dolayısıyla da huzûr-ı ilâhîden kovuldu.

Hz. Âdem yüzünden huzurdan kovulan ve bunu hazmede-meyen şeytan, Rabbine dönerek, “O hâlde bana onların tekrar diriltilecekleri güne kadar mühlet ver.”(Sâd, 79) dedi. Böylece Hz. Âdem’in şahsında ortaya çıkan ve sonu şeytana uyanlar için cehennemde, Rabbinden sakınanlar için cennette bitecek olan, insanoğlu ile şeytanın amansız mücadelesi başlamış oldu.

Rabbinden aldığı vahiyle tebliğde bulunan Hz. Nuh, puta ta-pan ve Allah’a şirk koşan kavmini tevhide çağırdı. Hz. Nuh’un bu davetine karşılık kavminin ileri gelenleri, onu ve beraberin-dekileri küçümseyerek, “Sen de bizim gibi bir insansın ve sana aramızda sadece alt tabakada olanlar uyuyor. Ayrıca sizin bize bir üstünlüğünüzü de göremiyoruz. Aksine sizin yalan söylediğinizi düşünüyoruz.” (Hud, 26)

Hz. Nuh’a bir gemi yapma emri verilince halkının gözle-ri önünde gemiyi yapmaya başladı. O bir taraftan gemiyi inşa ediyor, yanına her uğradıklarında onunla alay eden müşriklere de, “Bizimle nasıl alay ediyorsanız biz de sizinle öyle alay ede-ceğiz.” diyordu. (Hud, 38)

Sonunda göğün kapıları sağanak bir yağmurla açıldı ve yer-

MURTAZA KAMAR

yüzü pınar pınar kaynayıp taşmaya başladı. Nuh (as), kendisi-ne gelen emirler doğrultusunda, her canlıdan bir çifti ve sayı-ları seksen civarında olan iman etmiş bir avuç mümini “Haydi binin, onun yüzmesi de durması da Allah’ın adıyladır.” diye-rek gemiye yükledi. (Hud,41 )

Nuh (as) uzakta durup inanmadığı için gemiye binmeyen oğ-luna: “Yavrucuğum bizimle bin gemiye, inkâr edenlerle bera-ber olma!” diye seslendi. Oğlu, “Beni sulardan koruyacak bir dağa sığınacağım.” diye cevap verdi. Tam o sırada bir dalga gelip aralarına girdi ve oğlu da boğulup gidenler arasına karış-tı. Oğlunun boğulacağını fark eden Nuh (as), “ Yâ Rabbi, oğlum ailemdendir.” diyerek onun kurtulmasını talep edecek oldu. Bu-nun üzerine Cenâb-ı Hak, “Ey Nuh, o senin ailenden değil! O(nun yaptığı) iyi olmayan bir iş. Bu yüzden bilmediğin bir şeyi benden isteme!”(Hud, 45,46) buyurarak iman bağıyla birbi-rine tutunmanın daha önemli olduğuna dikkatleri çekti.

Nihayet yeryüzü kendisini kirleten şirkten arındığı zaman yüce ferman geldi ve “Ey yer, yut suyunu ve ey gök, tut su-yunu!” (Bu emir üzerine) sular çekildi ve hüküm yerine geti-rildi. Gemi Cudi (dağı) üzerine yerleşti.” ve “Ey Nuh, sana ve beraberindeki ümmete tarafımızdan (bahşedilen) selâmet ve bereketle in gemiden.” denildi. (Hud,44 ve 48)

Hz. İbrâhim ve Hz. İsmâil 6/37

Hz. İbrâhim, bir şenlik günü puthaneye girerek baltasıyla buradaki bütün putları kırdı. Sadece en büyük putu bıraktı ve elindeki baltayı onun boynuna astı. Halk nezdinde zanlı belliy-di: Hz. İbrâhim, hemen Kral Nemrud’un huzuruna çıkartıldı ve: “Ey İbrâhim, bu işi putlarımıza sen mi yaptın?” denildi. “Şu büyükleri yapmış olabilir. Ona bir sorun bakalım (belki söyler). Tabi eğer putlar konuşuyorsa! “Bunların konuşama-yacağını sen de biliyorsun.” “Öyle ise siz, (hâlâ) Allah’ı bırakıp da, size hiçbir fayda, hiçbir zarar veremeyecek şeylere mi ta-pıyorsunuz?” (Enbiyâ,58-68)

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Büyük bir ateş yakıp Hz. İbrahim’i içine attılar. Ancak İbrâ-him ateşe düşmeden ilâhî bir nida yankılandı: “Ey ateş! İbrâ-him’e karşı serin ve güvenli ol!” Nihayet İbrahim hiçbir zarar görmeden ateşten çıktı. (Enbiyâ,69)

Hicretten başka çare kalmamıştı. Allah Teâlâ’nın kendileri-ne vaad ettiği bereketli topraklara, Şam’a doğru yola çıktı. Hz. İbrâhim’ in evlât özlemi o kadar büyüktü ki, bir gün adakta bu-lundu: “Eğer Allah bana bir erkek evlât verirse, onu kendisine kurban edeceğim.”

Eşi Sâre oldukça yaşlıydı. Hz. İbrahim’i ev işlerinde kendi-sine yardımcı olan cariyesi Hacer ile evlendirdi. Kısa bir süre sonra Hz. İsmâil doğdu. Aile mutluydu. Ancak Sâre, Hacer’i kendi rızasıyla İbrâhim’le evlendirmesine rağmen, İsmâil’in doğumuyla kıskançlığa kapılmıştı. Allah Teâlâ, Hz. İbrâ-him’den, eşi Hacer ile çocuğunu Kâbe’nin bulunduğu yere gö-türüp bırakmasını istedi. Ailesini çölün ortasında, o gün için oldukça ıssız; bir damla suyun bulunmadığı bir vadiye bıraktı. Hz. İbrâhim geldiği tarafa dönüp yürüdüğünde eşi Hacer arka-sından koşmaya başladı: “Bizi burada bırakmanı sana Rabbin mi emretti?” “Evet,” “Öyleyse hiç korkma! O bizi korur.”

Hacer ve İsmâil artık yalnızdı. Çok geçmeden suları bitti. Hacer belki kimseyi görür diye karşıdaki Safâ tepesine doğru koştu. Ancak hiç kimse yoktu. Tepeden indi, yavrusunun bu-lunduğu Merve mevkiine koştu. Yeniden Safâ’ya yöneldi. Sonra yine Merve’ye koştu. Bu, tam yedi kere tekrarlanmıştı. İşte hac ibadeti esnasında Safâ ile Merve arasındaki yedi sa’y, Hacer’in bu koşuşturmasını temsil etmekteydi. Ümitler kırılmak üzerey-ken az ileride kumları kazan bir melek gördü ve su şırıltısını işitti: Berrak ve serin su: Zemzem! Hacer koştu, suyun çıktığı yeri eliyle düzeltip küçük bir havuz hâline getirdi.

Biriken sudan oğlunun kurumuş dudaklarını suyla buluş-turdu. Allah’ın elçisi melek, kaybolmadan önce müjdeyi verdi: “Size zarar gelmesinden sakın korkmayın. İşte şurası Allah’ın evi hâline gelecek. O evi, şu çocukla babası inşa edecekler.”

MURTAZA KAMAR

Hacer bu müjdeden, Hz. İbrâhim’in tekrar kendilerine dönece-ğini anlamış, eşini beklemeye başlamıştı. (Enbiya, 9)

Zaman su gibi akmış, İsmâil koşup oynayacak çağa gelmiş-ti. Babasının ziyaretleri onu çok mutlu ediyordu. Ancak bu son gelişinde babasını oldukça düşünceli görmüştü. Nihayet baba-sı onu karşısına aldı ve kendisi doğmadan önce yaptığı adak-tan bahsetti: “Yavrum! Bir süredir rüyamda, ‘Adağını yerine getir.’ diye sesleniliyor. Sonra da seni kurban ettiğimi görü-yorum. Bu işe sen ne dersin?” O da, “Babacığım, emrolundu-ğun şeyi yap. İnşallah beni sabredenlerden bulacaksın.” dedi. (Sâffât,102)

Baba, çocuğunun elinden tutup görevini ifa edeceği yere doğru ilerledi. Olayı uzaktan izleyen şeytana gün doğmuştu. Bir babayı, bir çocuğu veya bir anneyi Allah’ın emrine uymaktan vazgeçirmek için bundan daha büyük bir fırsat olabilir miydi? Fakat Hz. İbrâhim, peygamber ferasetiyle durumu fark etmiş-ti. Şeytana yedi taş attı. Şeytan vazgeçmedi. Onu caydırmak için konuşuyor, önünü kesiyordu. Biraz sonra yine karşılarına çıktı. Fakat Hz. İbrâhim, ona meydan vermedi; yedi taş daha attı. Sonra peşlerini bırakmaya niyeti olmayan şeytana, yedi taş daha... İşte bugün dahi hacıların şeytan taşlaması, cemreler de bu tablonun yeniden canlandırılmasıdır…

Tam bu sırada hemen yanlarında Allah Teâlâ’nın elçisi be-lirdi. Yanında büyük ve gösterişli bir koç. Sonra ufku doldu-ran bir ses işitildi: “Ey İbrâhim! Gördüğün rüyanın hükmünü yerine getirdin. Biz iyilik yapanları böyle mükâfatlandırırız. Şüphesiz bu apaçık bir imtihandır.”(Sâffât,104-106)

İbrâhim’in, İsmâil’in ve Hacer’in imtihanı... Ve başarılmıştı. Bu koç da, İsmâil’e karşılık bir fidye idi. Allah Teâlâ böyle bir sı-navla âdemoğlunun yolunu şaşırıp zaman içerisinde icad ettiği evlât kurban etme mitini külliyen kaldırmış oldu.

Ama İbrâhim’de hep aynı tevazu, hep aynı dua: “Rabbim! Beni dosdoğru ibadet edenlerden eyle. Zürriyetimden de böyle

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

ibadet edenler yarat. Rabbim! Dualarımı kabul et. Rabbim! Hesapların görüleceği kıyamet gününde beni, ana babamı ve tüm inananları bağışla.” (İbrâhîm, 40-41)

Hz. İbrâhim, iki kez Mekke’ye giderek oğlu İsmâil’i ziya-ret eder ve ona Rabbinin burada kendisi için Beyt’ini yeniden yapmayı emrettiğini haber verir. Hz. İbrâhim ve Hz. İsmâil burada temelleri yavaş yavaş yükseltirler. “Ey Rabbimiz! Biz-den bunu kabul buyur; şüphesiz sen işitensin, bilensin.” di-yerek dua ederler (Bakara,127). Böylece, Mekke’de, insanlar için inşa edilen bu ilk mâbet, âlemlere hidayet kaynağı ola-cak bu mübarek Beytullah yeniden gün yüzüne çıkar. İnsanlık tarihindeki tevhid mücadelesinin öncü isimlerinden olan Hz. İbrâhim’in bu örnekliği Kur’an’da da şöyle ifade edilmiştir: “Andolsun, onlarda (İbrâhim ve beraberindekilerde) sizin için, Allah’ı ve âhiret gününü arzu edenler için güzel bir ör-nek vardır.” (Mümtehine,6)

Bir “insan” olması vasfıyla o, İbrâhimî din mensuplarının babasıdır. Her şeyden önce son derece ağır başlı, insanlara kar-şı yumuşak huylu, misafirperver ve dürüsttür. Bütün bu özel-liklerinden dolayı Allah Teâlâ onu kendine “dost” edinmiştir.

Resûl-i Ekrem, kendisine, “Ey yeryüzünün en hayırlısı!’ diye seslenen bir sahâbîye, “Bu (söylediğin) İbrâhim (as) dir.” buyurmuştur. Bu peygamberler ailesinin ahlâkı, aile bireyleri ve çevresi için de bir ihsan ve bereket vesilesidir. Bu sebeple, Hz. İbrâhim’in gününden beri sunulan ikram ve yedirilen ye-meğe karşı misafirin duası hep “Halil İbrâhim bereketi” dir.

Hz. İbrâhim pek çok güzellikte ilktir. İlk defa sünnet olan odur. Ayrıca bıyıkları kısaltmak, tırnak kesmek, misafir ağırla-mak gibi güzel özellikler onun sünnetidir.

Hz. Yakub Ve Hz. Yusuf 6/49

“Babacığım! Gerçekten ben (rüyamda) on bir yıldız, güne-şi ve ayı gördüm. Gördüm ki onlar bana secde ediyorlardı.”

MURTAZA KAMAR

dedi küçük Yusuf. Allah’ın (cc) peygamberlikle şereflendirdiği kullardan biri olan Yakub (as), yavrusunun anlattığı bu rüyayı duyar duymaz endişeye kapıldı. “Yavrucuğum! Sakın rüyanı kardeşlerine anlatma. Yoksa sana tuzak kurarlar”(Yusuf, 4, 5) diye uyardı.

Yusuf suresi, Hz. Yakub’un cefasını, sabrını ve hasretini an-latır. Yakub (as) on iki oğlu arasında aynı anneden doğan Yusuf ve Bünyamin’i bir başka sever ve onları gözünün önünden ayır-mazdı. Ağabeyleri bu durumu kıskandıkları için Hz. Yusuf’u öldürmeyi kararlaştırmışlardı ki en büyükleri, “Yusuf’u öldür-meyin, onu bir kuyunun dibine bırakın ki geçen kervanlardan biri onu bulup alsın.” (Yusuf 10.Ayet)

Yakub (as) evlâtlarına Yusuf’u siz dalmış iken kurt yer di-yerek onlarla gitmesine razı olmaz. Yusuf’u neden onlarla göndermediğini izah ederken, aslında hiç farkında olmadan onların planlarında eksik kalan bir parçayı tamamlıyordu. Bu durum bir rivayette şöyle anlatılmaktadır: “(Söylediğiniz söz-lerle) insanlara yalan söyleme fırsatı vermeyin, yoksa yalan söylerler. Çünkü Yakub’un evlâtları, kurdun insanı yiyebile-ceğini bilmiyorlardı. O, ‘Ben onu kurt yer diye korkuyorum.’ diyerek onlara fırsat verince onlar da beraber götürdükleri Yusuf’u kurt yedi.’ dediler.” Babaları onlara İnanmayarak “Ne-fisleriniz sizi aldatıp böyle bir işe sürükledi. Artık bana düşen, güzel bir sabırdır. Anlattıklarınıza karşı yardımı istenilecek de ancak Allah’tır.” (Yusuf, 18) dedi.

Yusuf (as) kuyuda yapayalnız ve biçareydi. Kuyunun yakın-larında konaklayan bir kervan, kuyudan su getirmesi için hiz-metkârını gönderdi. Hizmetçi kovayı sarkıtınca Yusuf hemen kovaya tutundu. Hizmetçi onu çıkardığında sevinçle, “Müjde! Müjde! İşte bir oğlan!” diye kervana haber verdi.

Mısır’a vardıklarında onu birkaç dirhem karşılığında sattılar. Onu satın alan Mısır’ın hazine dairesinden sorumlu olan veziri, eşi Züleyha’ya, “Ona iyi bak. Belki bize faydası do-kunur ya da onu evlât ediniriz.” dedi. Böylece Allah Teâlâ kü-

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

çük Yusuf’u Mısır’da seçkin bir ailenin yanına yerleştirdi. Bü-yüyüp ergenlik çağına ulaştığında Allah Teâlâ, Hz. Yusuf’a eşi benzeri olmayan bir güzellik lütfetti. Bir benzeri daha olmayan beden güzelliğinin yanında, eşsiz bir ahlâk güzelliğine de sahip olması Hz. Yusuf’u daha da çekici kılıyordu. Vezirin eşi Züleyha kendi evinde yetişen Yusuf’a âşık olmuştu. Birgün eşinin yoklu-ğunu da fırsat bilerek Yusuf’un (as) üstüne bütün kapıları kilit-leyip onu günaha davet etmeye başladı: “Hadi gel!” Bu durum-da büyük bir dehşete kapılan Yusuf (as) ise, “Allah’a sığınırım” deyip onu reddetti. (Yusuf, 23) Züleyha onu gerçekten arzula-mıştı. Cenâb-ı Hakk’ın ihsanıyla büyük bir günahtan korunan Yusuf (as), üzerine kilitlenen kapıları açıp dışarıya çıkmak için kapıya yöneldi. Onu bırakmak istemeyen Züleyha da ardından giderek yakaladı ve gömleğinin arka kısmını yırttı. Tam bu sı-rada kapıda, Züleyha’nın kocasıyla karşı karşıya geldiler. Suçu Hz. Yusuf’un üzerine atarak bu utanç verici durumdan kurtula-cağını düşünen Züleyha, “Ailene kötülük etmek isteyen birinin cezası hapse atılmaktan ya da can yakıcı bir azaptan başka ne olabilir?” diyerek eşini kışkırttı.Bu iftira karşısında hayretler içinde kalan ve öfkelenen Yusuf (as), “Asıl o benimle birlikte ol-mak istedi.” diye itiraz etti. Böyle bir ihtilâf çıkınca orada olan Züleyha’nın amcasının oğlu aralarında şahit oldu ve şöyle dedi: “Eğer gömleği önden yırtılmışsa kadın doğru söylemiştir, bu ise yalancılardandır. Eğer gömleği arkadan yırtılmışsa ka-dın yalan söylemiştir. O (Yusuf) ise doğru söyleyenlerdendir.” Gömleğin arkadan yırtıldığını gören vezir, “Şüphesiz bu, siz kadınların tuzağıdır. Şüphesiz sizin tuzağınız çok büyüktür.” dedi ve Yusuf’a dönerek, “Ey Yusuf! Sen bundan sakın kimseye bahsetme.” diye tembihledi. Sonra tekrar eşine dönerek, “Sen de günahının bağışlanmasını dile. Çünkü sen günah işleyen-lerdensin.” deyip konuyu kapattı. (Yusuf, 26-30)

Olayı duyan şehrin kadınları, “Azizin karısı, delikanlısıy-la birlikte olmak istiyormuş; Yusuf’un sevdası onun kalbine işlemiş! Dediler(Yusuf, 31,41,42). Züleyha, kadınların dedi-

MURTAZA KAMAR

kodularını duyunca meyve ve yemeklerle donatılmış bir sofra hazırlayarak onları davet etti. Her birine de bir bıçak verdi. Tam meyvelerini soydukları sırada Hz. Yusuf’a onların yanına girmesini emretti. Kadınlar, bütün yakışıklılığı ve heybetiyle karşılarına çıkan Hz. Yusuf’u gördüklerinde büyük bir hayret içinde kaldılar ve şaşkınlıktan ellerini kestiler. Hayranlıkları-nı gizleyemeyerek, “Hâşâ! Allah için, bu bir insan değil ancak şerefli bir melektir.” Dediler. Züleyha da, “İşte bu, beni hakkın-da kınadığınız kimsedir. Andolsun, ben ondan murad almak istedim. Fakat o, iffetinden dolayı bundan kaçındı. Andolsun, eğer emrettiğimi yapmazsa mutlaka zindana atılacak ve zille-te uğrayanlardan olacak.” Dedi. Yusuf (as), onların şerrinden kurtuluşun Yüce Allah’ın inayetiyle olacağını bildiği için, “Ey Rabbim! Zindan bana, bunların beni davet ettiği şeyden daha sevimlidir…” diye dua etti. Allah Teâlâ da Hz. Yusuf’un duasını kabul etti ve onu kadınların tuzaklarından kurtardı.

Hz. Yusuf’un suçsuzluğu açık iken dedikodularıengellemek ve Yusuf’un suçlu olduğu izlenimini vermek için onu bir süre-liğine hapse attılar. Yusuf (as) ile birlikte iki genç daha hapse atılmıştı. Biri hükümdarın fırıncısı biri de şarapçısı. İki genç gördükleri rüyaları Hz. Yusuf’a anlattılar. Rüyalarının tabirini yaptı. Rüyalarına göre hükümdarın fırıncısı idam edilecek, şa-rapçısı ise hükümdara şarap sunmaya devam edecekti. Yusuf (as) kurtulacağını tahmin ettiği kişiye dönerek, “Efendinin ya-nında beni an!” dedi. Peygamber Efendimiz (sav) “Kurtuluşu Allah’tan başkasında arayarak söylediği, ‘Efendinin yanında beni an!’ sözü olmasaydı Yusuf, hapiste daha fazla kalmazdı.” buyurmuştur.

Mısır hükümdarı bir gece kendisini çok etkileyen bir rüyayı anlattı. Rüyasında, ‘yedi zayıf ineğin yediği, yedi semiz inek ile yedi tanesi yeşil ve yedi tanesi de kuru olan başaklar’ var-dı. Bu sırada orada olan, hükümdarın şarapçısı hapishanede başından geçenleri hatırladı ve rüyanın tabirini Hz. Yusuf’a sormak için izin istedi. Yusuf (as) kendisine anlatılan rüyayı

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

dinledikten sonra şöyle dedi: “Yedi yıl âdetiniz üzere ekin eke-ceksiniz. Yiyeceğiniz az bir miktar hâriç, biçtiklerinizi başa-ğında bırakın. Sonra bunun ardından yedi kurak yıl gelecek, saklayacağınız az bir miktar hâriç bu yıllar için biriktirdik-lerinizi yiyip bitirecek.” (Yusuf, 46-50) Hükümdar, rüyası için yapılan tabiri duyunca çok beğendi. Hz. Yusuf’un faziletini, bil-gisini anladı ve hapisten çıkarılıp yanına getirilmesini emretti. Hükümdarın elçisi geldiğinde Yusuf (as) elçiye, “Efendine dön de ‘ellerini kesen o kadınların derdi ne idi’ diye sor.” Diyerek suçsuzluğu ortaya çıkıncaya kadar hapisten çıkmayı reddetti.

Hükümdar, kadınlara işin aslını sorduğunda onlar, “Hâşâ! Allah için, biz onun bir kötülüğünü bilmiyoruz.” dediler. Bu sı-rada vezirin karısı, “Şimdi gerçek ortaya çıktı. Ondan ben mu-rad almak istedim. Şüphesiz Yusuf doğru söyleyenlerdendir.” diyerek kabahatini itiraf etti. Hükümdar, Hz. Yusuf’un sada-katini ve ilmini anlayınca, bundan böyle onun kendisi katında güvenilir ve makam sahibi birisi olduğunu söyledi. Yusuf (as) da, “Beni ülkenin hazinelerine tayin et! Çünkü ben (onları) çok iyi korurum ve bu işi bilirim.” dedi. Hükümdar onun bu tale-bini kabul etti. 3

Hz. Yusuf’un yorumladığı gibi önce yedi sene bolluk içinde mahsul toplandı ve kendilerine yiyecek olarak ayırdıkları az bir miktar dışındaki bütün mahsul depolandı. Sonra o yakıp kavu-ran yedi kıtlık yılı başladı. Hz. Yusuf’un kardeşleri erzak almak için yola koyulup Mısır’a geldiler. Hz. Yusuf onları tanıdı, fakat onlar küçük kardeşlerini tanıyamadılar. Kardeşler babaların-dan ve küçük kardeşleri Bünyamin’den bahsederek onlar için de erzak talep ettiklerinde bir seferliğine mahsus erzak verece-ğini ancak bir daha geldiklerinde kardeşlerini de getirmelerini yoksa tek ölçek (zahire) vermeyeceğini söyledi.

Hz. Yusuf, tekrar gelmelerini ümit ederek kardeşlerinin ödedikleri ücretin yüklerinin içine koyulmasını emretti. Kar-

3 Bu durum yetenekli kişilerin bilinen aksine makam mevki iste-meleri Hz. Yusuf’un sünneti olduğunu gösteriyor. Mk

MURTAZA KAMAR

deşleri memleketlerine varınca: “Ey babamız! Bize artık erzak verilmeyecek. Bünyamin’ibizimle gönder ki erzak alalım. Yük-lerini açıp ücret olarak ödedikleri paranın eşyaların arasında iade edildiğini gördüklerinde, “Ey babamız! Daha ne isteriz? İşte ödediğimiz bedeller de bize geri verilmiş. Onunla yine ailemize yiyecek getirir, kardeşimizi korur ve bir deve yükü erzak da fazladan alırız” dediler. Hz. Yakub, “Çaresiz kalma durumunuz hâriç, onu bana mutlaka getireceğinize dair Allah adına sağlam bir söz vermediğiniz takdirde onu sizinle bera-ber göndermem!” dedi. Söz verdiklerinde ise, “Allah söyledik-lerimize vekildir.” dedi ve şöyle devam etti: “Ey oğullarım! Bir kapıdan girmeyin, ayrı ayrı kapılardan girin. Ama Allah’tan gelecek hiçbir şeyi sizden uzaklaştıramam. Hüküm ancak Al-lah’ındır. Ben O’na tevekkül ettim. Tevekkül edenler de yalnız O’na tevekkül etsinler.” (Yusuf, 66-67)

Hz. Yusuf’un yanına çıktıklarında, Yusuf (as) kardeşi Bün-yamin’i yanına aldı ve gizlice, “Bilesin ki ben senin kardeşinim, onların yaptıklarına üzülme.” dedi. Yüklerini hazırlarken hü-kümdara ait su kabını kardeşi Bünyamin’in yüküne yerleştirdi. Sonra bir kişi, “Ey kervandakiler, siz hırsızsınız!” dedi. Onlar da dönerek, “Ne kaybettiniz?” dediler. “Hükümdarın su kabı-nı yitirdik. Onu getirene bir deve yükü ödül var...” diye cevap verdiler. Hz. Yusuf’un kardeşleri, “Allah’a yemin olsun, siz de biliyorsunuz ki biz bu ülkede fesat çıkarmaya gelmedik ve hır-sız da değiliz.” dediler. “Eğer yalan söylüyorsanız, hırsızlığın cezası nedir?” diye sorduklarında, kardeşler, “Cezası, su kabı kimin yükünde bulunursa, o kimsenin kendisi(nin alıkonma-sı) onun cezasıdır. Biz zalimleri böyle cezalandırırız.” dediler. Önce diğer kardeşlerinin yüklerini aramaya başlayan Hz. Yu-suf, su kabını Bünyamin’in yükünden çıkardı. Böylece kardeşi Bünyamin’i yanında alıkoyma fırsatı bulmuş oldu. Kardeşleri, “Ey güçlü vezir! Bunun çok yaşlı bir babası var. Onun yerine bizden birini alıkoy. Şüphesiz biz senin iyilik edenlerden oldu-ğunu görüyoruz.” dedilerse de Hz. Yusuf, “Malımızı yanında

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

bulduğumuz kimseden başkasını tutmaktan Allah’a sığınırız.”

Babalarına gidip durumu anlatınca Hz. Yakup daha önce-den Yusuf’a yaptıkları gibi bir kötülük yaptıklarını düşündü ve o zaman söylediği gibi, “Hayır, nefisleriniz sizi böyle bir işe sürükledi. Artık bana düşen güzel bir sabırdır. Umulur ki Al-lah onların hepsini bana getirir. Çünkü O hakkıyla bilendir, hikmet sahibidir.” dedi. Onlardan yüz çevirip, “Vah Yusuf’a, vah!” diye gözyaşı dökmeye başladı. İçinde sakladığı hüzünden dolayı gözlerine ak düştü. Oğulları, “Allah’a yemin ederiz ki, sen hâlâ Yusuf’u anıp duruyorsun. Sonunda üzüntüden eriyip gideceksin veya helâk olacaksın.” dediler. Hz. Yakub, “Ben gam ve kederimi sadece Allah’a arz ediyorum. Ve ben sizin bilemeyeceğiniz şeyleri Allah tarafından (vahiy ile) biliyorum.”(Yûsuf, 83)

Kardeşleri Bünyamin’i almak için yeniden Hz. Yusuf’un ya-nına gittiklerinde, Yusuf (as), “Siz (henüz) cahil kimseler iken Yusuf ve kardeşine neler yaptığınızı biliyor musunuz?” dedi. “Yoksa sen, sen Yusuf musun?” “Ben Yusuf’um, bu da kar-deşim. İşte o zaman kardeşleri, “Allah’a andolsun, gerçekten Allah seni bize üstün kıldı. Gerçekten biz suç işlemiştik.” de-diler. Bunun üzerine Hz. Yusuf, “bu gömleğimi götürün de ba-bamın yüzüne sürün ki gözleri açılsın. Ve bütün ailenizi bana getirin.” dedi. Kervan, Mısır’dan ayrılınca çok uzaklarda, Hz. Yakup “Bana bunak demezseniz, şüphesiz ben Yusuf’un koku-sunu alıyorum.” Yakub (as), Hz. Yusuf’un gönderdiği gömleği yüzüne sürdü ve gözleri yeniden açıldı. Yanına vardıklarında, Yusuf (as) anne babasını bağrına bastı ve “Allah’ın iradesi ile güven içinde Mısır’a girin.” dedi. Anne babasını tahtına çıkar-dı ve sonunda hep birlikte onun huzurunda eğilip diz çöktüler. Bu tablo karşısında Hz. Yusuf, “Babacığım! İşte bu, daha önce gördüğüm rüyanın yorumudur.”

Bu kıssasının en güzel kıssa olmasının sebebi aşk-ı ilâhî’yi öğretmesi ve birçok ibretler içermesidir. Hz. Yusuf’un ilâhî aşkının yanında, ne Hz. Yakub’un sevdası ne de Züleyha’nın

MURTAZA KAMAR

hevâsından söz edilebilir. Onun kuyudan saraya yükselişini anlatan bu aşk hikâyesi, günümüz insanları için pek çok öğüt-ler barındırmaktadır: Evlâdından ayrılan Hz. Yakub’un sabrı ve tevekkülü; Hz. Yusuf’un kardeşlerinin kıskançlıkları ve piş-manlıkları; hasedin kurbanı olup kuyuya atılan, sonra iftiraya maruz kalan ve suçsuz olduğu hâlde hapse giren fakat ihlâsı, sabrı ve Rabbinin lütfu sayesinde hapisten kurtulup makam sa-hibi olan Hz. Yusuf’un iffeti, sadakati ve iradesi...

Hz. Musa ve Hz. Harun 6/63

Firavun, rüyasında Beytü’l Makdis te başlayan bir yangının Mısır’a kadar ulaştığını görmüştü. Ancak Mısır’ı ve Mısırlıları yakıp kavuran bu yangın nedense İsrâiloğulları’na dokunma-mıştı. Oldukça etkilendiği bu rüyayı hemen falcılara ve sihir-bazlara anlatmış, yorumunu sormuştu. Onlara göre rüya, Bey-tü’l-Makdis tarafından İsrâiloğulları’na mensup bir adamın geleceğine ve Mısır’ın helâkine sebep olacağına işaret ediyor-du. Bu yorum üzerine Firavun hemen tedbir almış, İsrâiloğul-ları’nın yeni doğan bütün oğlan çocuklarının öldürülmesini emretmişti.

Bu günlerde doğan Hz. Musa’ yı annesi öldürülmesinden korktuğu için bir sandık içinde Nil’ nehrine bıraktı. Askerler Hz. Musa’yı nehirden alıp saraya getirdiklerinde Firavun’un hanımı Âsiye, yalvaran gözlerle eşine bakmakta, bir taraftan da asker-lerin getirdiği çocuğu göstererek heyecanla konuşmaktaydı: “... Bana da, sana da göz aydınlığı (bir çocuk)! Sakın onu öldür-meyin. Belki bize faydası dokunur, ya da onu evlât ediniriz...”

İşte bu noktada ilâhî takdir, Firavun’un tedbirinin önüne geçmişti. Gördüğü rüyayı ve gereği için aldığı karara rağmen Firavun, sevgili eşinin hatırı için çocuğun canını bağışlamıştı. Fakat ne o, ne de adamları, “(işin) farkında değildi.”

İlâhî takdir gereği sandıktaki küçük Musa, Firavun’un sa-rayına alınmıştı. Emzirilmesi için derhâl sütanne arandıysa da

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Yüce Allah, Musa’nın herhangi bir sütanneyi kabul etmesine engel oldu. İşte tam bu aşamada, Musa’nın ablası, ona içtenlik-le bakabilecek bir aile gösterebileceğini Firavun ailesine söyle-di. İşaret edilen kişi şüphesiz Musa’nın öz annesiydi. Bu teklif kabul edilmiş ve anne yeniden Musa’sına kavuşmuştu.

Bir gün Musa şehirde dolaşırken bir kavgaya şahit olur. İsrâiloğullarından bir kişi ile bir Mısırlı kavga etmektedir. Kavgaya müdahil olan Musa vurduğu bir yumrukla Mısırlının ölümüne sebebiyet verir. Ancak bu kavgada haksız olan İsrâi-loğlu’dur. Musa hemen Allah’tan af diler ve olaydan çıkardığı dersi O’na itiraf eder: “Rabbim! Doğrusu kendime zulmettim. Beni bağışla... Bana verdiğin nimete andolsun ki artık suçlu-lara asla yardım etmeyeceğim!” Musa korku içinde ve etrafı gözetleyerek Mısır’ı terk eder. Hz. Musa, Medyen suyuna varın-ca hayvanlarını sulayan bazı çobanlar görür. Onların gerisinde sıra bekleyen iki kız da vardır. Onlara, neden geride durdukla-rını sorar. Kızlar, “Çobanlar (hayvanlarını) sulamadan biz su-layamayız. Babamız çok yaşlı.” derler. Hz. Musa kızların hay-vanlarını sulayıverir. Sonra gölgeye çekilip, “Rabbim! Doğrusu bana indireceğin her hayra (lütfuna) muhtacım.”diye dua et-meye başlar. Çünkü hem karnı açtır hem de korku içindedir.

Kızlar, babaları Hz. Şuayb’ın yanına dönünce, bu olayı ve Musa’nın söylediklerini anlatırlar. Musa’nın aç olduğunu an-layan Hz. Şuayb, kızlarından birinden gidip onu çağırmasını ister. Musa bu davete icabet eder ve ev sahibine başından ge-çenleri anlatır. Bunun üzerine ev sahibi Şuayb (as), ona kork-maması gerektiğini, çünkü zalimlerden kurtulduğunu söyler. Bu arada kızlarından biri, “Babacığım, onu ücretle tut. Her-halde ücretle tuttuklarının en hayırlısı, güçlü ve güvenilir olan bu adam olacaktır.” der. Hz. Şuayb da, “...Ben, sekiz yıl bana çalışmana karşılık, şu iki kızımdan birisini sana nikâhlamak istiyorum. Eğer sen bunu on yıla tamamlarsan, o da senden olur.” Hz. Musa bu teklifi kabul eder.

Süre sonunda Hz. Musa uzun süre önce terk etmek zorunda

MURTAZA KAMAR

kaldığı Mısır’a doğru yola çıkar. Tûr civarına geldiklerinde bir ateş görürler. Hz. Musa, yolu sormak ve ısınmak üzere biraz ateş istemek için o tarafa doğru yürür. Fakat bulduğu, hiç bek-lemediği bir şeydir. Ve orada farklı bir ses işitir: “... Ey Musa! Şüphesiz ben, evet, ben âlemlerin Rabbi olan Allah’ım!” “Ben seni kendim için (peygamber olarak) seçtim.” İşte peygamber-lik alâmeti olan vahiy başlamıştı! Yüce Allah onunla konuşmuş, kendisine peygamber olarak seçildiğini bildirmiş, buna dair mucizeler göstermişti. Rabbi Musa’ya şöyle seslenmişti: “Âsâ-nı (yere) at!” Musa, yere attığı âsânın bir yılana dönüşüp hızlı hızlı hareket ettiğini görünce şaşırdı ve korktu. Dönüp kaçmaya başladı. Bunun üzerine Allah, “Ey Musa! Gel, korkma! Zira sen emniyette olanlardansın! Elini koynuna sok (alaca hastalığı gibi) bir hastalık sebebiyle olmaksızın bembeyaz bir hâlde çık-sın. Korkudan açılan kolunu kendine çek (toparlan)...” buyur-du. Hz. Musa’ya “Firavun’a git! Çünkü o, iyice azdı!” “...İşte bunlar (mucizeler), Firavun ve ileri gelen adamlarına (gös-termen için) Rabbin tarafından (sana verilen) iki delildir...”

Firavun’un huzuruna çıkan Hz. Musa, “Ey Firavun! Şüp-hesiz ki ben âlemlerin Rabbi tarafından gönderilmiş bir pey-gamberim.” diyerek söze başlar ve görevinin, “Allah hakkında sadece gerçekleri söylemek.” olduğuna dikkat çeker. O, hemen Musa’ya dönmüş, onu önce nankörlükle suçlamış ve Allah tara-fından gönderildiğine delâlet edecek mucizeler istemiştir. Hz. Musa hemen “beyaz el” ve “âsâ” mucizelerini gösterir. Fakat Firavun onun çok bilgili bir büyücü olduğunu söyler. Firavun, ülkenin bütün büyücülerini toplar. Musa’nın âsâsı, sihirbazla-rın göz aldanmasına dayalı olan oyunlarını yutar. Sonuç deh-şet vericidir. İşin büyü olmadığını çok iyi anlayan sihirbazlar, hemen secdeye kapanıp alemlerin Rabbine iman ederler. Fira-vun, kendisinden izin almadan Allah’a iman eden bu sihirbaz-ların ellerini ve ayaklarını çaprazlama kestirir, sonra da hepsini astırır. Firavun tekrar İsrâiloğulları’na karşı korkunç bir zulüm ve işkence faaliyeti başlatır. Bu durum karşısında Hz. Musa,

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

iman edenleri teskin etmekte, “...Allah’tan yardım isteyin ve sabredin. Şüphesiz yeryüzü Allah’ındır. Ona, kullarından di-lediğini mirasçı kılar. (Hayırlı) sonuç Allah’a karşı gelmekten sakınanlarındır.” demektedir. Sonunda beklenen müjde gel-miştir ve Allah Hz. Musa’ya şöyle bir emir verir. “Kullarımla birlikte geceleyin yola çık da (size) yetişilmesinden korkmak-sızın ve (boğulmaktan) endişe etmeksizin onlara denizde kuru bir yol aç.”

Hz. Musa ve İsrâiloğulları’nın geceleyin yola çıktığını duyan Firavun, güneş doğarken onların peşine düşer. Hızla yol alan Firavun ordusu çok geçmeden kafileye yetişir. Allah Teâlâ, Hz. Musa’ya şöyle buyurur: “Âsânla denize vur!” Hz. Musa, âsâsını denize vurur vurmaz âsânın dokunduğu yerden ikiye ayrılır ve iki tarafı dağ gibi kabarır. Bir anlık şaşkınlığı üzerinden atan Firavun ve ordusu da onların peşinden büyük bir hızla açılan bu yola girer. Son İsrâiloğlu karşı kıyıya ayak bastığında, Fira-vun ve askerleri de denizin ortasındaki bu mucize yola girmişti ki Allah’ın emriyle ayrılan deniz, yeniden birbirine kavuşur.

Artık Hz. Musa ve İsrâiloğulları için yıllardır süren zulüm dev dalgaların altında kalarak sona ermiş, Firavun defteri ka-panmıştır. Ancak İsrâiloğulları kendilerini Firavun’un zulmün-den kurtarıp nimetlere boğan Yüce Yaratıcı’yı yine unutacak-lardır. Nitekim bunun ilk işaretleri, denizden çıktıktan kısa bir süre sonra görülür. Yol üzerinde, kendilerine ait bazı putlar yapıp bunlara tapan insanlara rastlarlar. İsrâiloğulları, “...Ey Musa! Onların tanrıları olduğu gibi, sen de bizim için bir tan-rı yap!” derler. Hz. Musa bu taleplerinden dolayı cahil halkını kınar ve onlara Yüce Allah’ın üstünlüğünü bir kez daha hatırla-tır. Allah Teâlâ, insanların bizzat kendisi tarafından gönderilen ilkelere uymasını istemektedir. Yüce Allah insanlara hem dün-ya hem de âhiret mutluluğunu kazandıracak ilkeleri açıklamak üzere kırk günlüğüne Hz. Musa’yı Tûr’a çağırır. Hz. Musa, yola çıkarken kavmini idare etmesi için yerine kardeşi Hz. Harun’u bırakır. Hz. Musa, Allah ile bizzat konuşmak gibi sadece birkaç

MURTAZA KAMAR

peygambere nasip olmuş fevkalâde tecrübeler yaşar. Kendisine ilâhî emirler ihtiva eden Tevrat levhaları verilir. Ancak bu es-nada Hz. Harun idaresindeki İsrâiloğulları, buzağı şeklinde bir heykel yapıp onu tanrı edinmekle meşguldür.

Hz. Musa aldığı emirleri kavmine tebliğ etmek için döndü-ğünde hiç ummadığı bir manzara ile karşılaşır. Üzgün ve kız-gındır: Hz. Musa Rabbinin merhametine sığınır, dua edip ken-disi ve kardeşi için af diler.

Bütün hayatı şirk, küfür ve haksızlığa karşı mücadele için-de geçen bütün hayatı şirk, küfür ve haksızlığa karşı mücadele içinde geçen Hz. Musa ve onun en yakın yardımcısı Hz. Harun, peygamberler tarihine, esaret altındaki bir milleti kurtuluşa ulaştıran ama en büyük sıkıntıyı da yine onlardan çeken Allah dostları olarak geçmiştir.

Hz. Musa ve kardeşi Hz. Harun, dünya yaratıldığı günden beri devam etmekte olan hak ve adalet mücadelesinin iki büyük kahramanı, risâlet zincirinin iki kardeş halkasıdır. Onların Fi-ravun gibi bir güç karşısında sergiledikleri vakur, asil ve sabırlı duruş hayranlık uyandırıcıdır.

Hz. Dâvûd Ve Hz. Süleyman 6/77

Tâlût (Saul) komutasındaki İsrâiloğulları, zalim hükümdar Câlût’a (Golyat) karşı harekete geçmişlerdi. Tâlût, Kudüs’ten ayrılınca askerlerine: “Şüphesiz Allah, sizi bir ırmakla imtihan edecektir. Kim ondan kana kana içerse benden değildir. Eliyle sadece bir avuç almak dışında kim ondan tatmazsa benden-dir.” demişti. Ancak nehre varınca, “Pek azı dışında onların hepsi ırmaktan içtiler.” Nihayet Tâlût ve beraberindeki inanan-lar ırmağı geçince, (ırmaktan içenler), “Bugün bizim Câlût’a ve askerlerine karşı koyacak gücümüz yoktur.” dediler. Allah’ın huzuruna varacaklarını bilenler, “Nice az sayıdaki topluluk, Allah’ın izniyle, çok olan bir topluluğa galip gelmiştir. Allah sabredenlerle beraberdir.” diyerek cevap veriyor ve daha da

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

azalan sayılarına rağmen bütün samimiyetleriyle Rablerine yönelerek, “Ey Rabbimiz! Yüreğimizi sabırla doldur; bize di-renme gücü ver, o kâfir kavme karşı bize yardım et ve zafer ihsan eyle.” diye dua ediyorlardı. Yüce Allah kendisine gönül-den bağlananları, zalim kral Câlût’a karşı yalnız bırakmamıştı: “Sonunda, Allah’ın izniyle onları bozguna uğrattılar. Dâvûd da Câlût’u öldürdü. Allah da ona (Dâvûd’a) hükümdarlık ve hikmet (nübüvvet) verdi, dilediği ilimlerden ona öğretti.”

Sesinin güzelliği, Hz. Dâvûd’la özdeşleşen bir haslettir. Öyle ki etkileyici ve güzel ses için “Dâvûdî” denmiştir. Abdullah b. Amr, senenin tüm günlerini oruçla ve her gecesini namazla geçirmek istediğini Resûlullah’a ilettiğinde, ondan, “Dâvûd Peygamber’in orucu gibi oruç tut; Dâvûd Peygamber’in oru-cundan fazla bir oruç yoktur.” karşılığını almıştır. Abdullah, Dâvûd Peygamber’in orucunun nasıl olduğunu sorunca Resûl-i Ekrem, bunun bir gün oruç tutmak, bir gün tutmamak şeklinde senenin yarısını oruçlu geçirmek olduğunu söylemiştir.

Hz. Süleyman (as) 6/83

Hz. Süleyman, kendisine ilim verilen, kuşdili öğretilen, karıncaların dilinden anlayan, rüzgâra ve cinlere hükmedebi-len ve her şeyden nasip verilmiş bir peygamberdi. Babası Hz. Dâvûd, Hz. Süleyman’a, Kudüs’te inşa etmek için hazırlıklarına başladığı, fakat tamamlayamadığı mâbedin inşasını bitirmesi-ni vasiyet etmişti. Süleyman (as) babasının vasiyetine uyarak, Kudüs’te önce Beytü’l-Makdis’i, ardından da muhteşem bir sa-ray inşa ettirmiştir.

Hz. Süleyman, kendi yaşadığı dönemde öylesine bir hâkimiyet kurmuştu ki görenlerin buna hayran kalmaması mümkün değil-di. Onun (as) cinlerden, insanlardan ve kuşlardan oluşan ordusu ile kurduğu hâkimiyet, tarihte hiç kimseye nasip olmamıştı.

Hz. Süleyman, Güneş’e tapan Sebe halkının varlığını öğre-nince imana davet etmek için onlara bir mektup göndermiş ve

MURTAZA KAMAR

tüm kavmi kendisine teslim olmaya çağırmıştı. Mektubunda Sebe melikesi Belkıs’a şöyle sesleniyordu: “Bana başkaldırma-yın ve teslimiyet gösterin ve bana gelin.” Sebe melikesi Belkıs, tüm hükümdarlığını kendisine katmasını isteyen Hz. Süley-man’ın mektubu karşısında çok şaşırmıştı. Durumu çevresin-deki ileri gelen kimselerle istişare eden Belkıs, memleketinin savaş sebebiyle harap olmasını engellemek amacıyla yükler dolusu hediyeler gönderme ve elçilerin ne haber getireceğine bakma yolunu seçmişti. Ne var ki Hz. Süleyman da Sebe meli-kesi Belkıs’ın hediyelerini geri çevirmişti.

Vezirlerine danışan Sebe melikesi, Hz. Süleyman’ın yanına gitmeye karar vermiş, onun sarayına gittiğinde o güne kadar hiç görmediği büyük bir mülk ve zenginlikle karşılaşmıştı. Camdan olan köşk zemini öylesine gerçekti ki saraya girdiğinde zemini su zannedip ıslanmaması için eteklerini toplayarak sudan sa-kınmaya çalışmıştı. Belkıs’ın hayranlığı bununla da kalmamış, kendi sultanlık tahtını Süleyman’ın sarayında görünce daha da şaşırmıştı. “Nasıl olur da kendi sarayımda bıraktığım taht bu-rada olabilir?” Hayranlık, şaşkınlığa dönüşmüştü. Hz. Süley-man, yardımcılarına Belkıs daha kendi yanına gelmeden evvel, “Ey ulular! Hanginiz melikenin tahtını bana getirebilir?” diye sormuş, “Allah tarafından verilmiş bir ilmi olan kim-se, ‘Gözünü açıp kapamadan ben onu sana getiririm.’” diye cevap vermiş ve Süleyman, kraliçenin tahtını bir anda yanı başında görmüştü.

Hz. Süleyman’ın can emanetini (vefat) Rabbine teslim et-mesine rağmen bu durumu anlamayan cinlerin günlerce baş-larında Hz. Süleyman varmışçasına çalıştıklarının anlatılması, geleceği bildiklerine inanılan cinlerin aslında böyle bir özellik-lerinin olmadığı gerçeğini açıkça ortaya koyuyordu.

Hz. Zekeriyyâ, Hz. Yahyâ, Hz. İsa 6/89

Hz. Zekeriyyâ, İsrâiloğulları’na ilâhî buyrukları tebliğ etmek üzere gönderilmişti. Soyu Hz. Dâvûd’a, oradan da Hz. İbrâ-

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

him’e kadar dayanmakta olup İsrâiloğulları’na gönderilen pey-gamberlik silsilesinin son halkalarındandı.

Hz. Zekeriyyâ’nın hanımı Hanne’nin uzun yıllar çocuğu olma-mıştı. Zaman geçtikçe Hanne’nin içindeki evlât özlemi daha da büyümüş ve çocuğu olması için Allah’a gece gündüz yalvarmaya başlamıştı. Bir zaman sonra duasının kabul edildiğini ve hamile olduğunu anladı. Büyük bir sevinçle henüz doğmamış yavrusu-nu Allah’a ve onun yoluna hizmet etmeye adayarak şöyle dedi: “Rabbim! Karnımdakini azatlı bir kul olarak sırf sana adadım. Adağımı kabul buyur. Şüphesiz hakkıyla işiten ve bilen sensin.”

O dönemde erkek çocukları Beytü’l-Makdis (Mescid-i Aksâ) hizmetine adamak âdettendi. Hanne de erkek çocuk arzuladı-ğından böyle adakta bulunmuştu. Doğum vakti geldiğinde ne yazık ki durum Hanne’nin beklediği gibi olmamış ve bir kız çocuğu doğurmuştu. Hâlbuki doğacak çocuğunu Beytü’l-Mak-dis’in hizmetine adamıştı. Kızı olduğunda hayal kırıklığına uğ-ramıştı. Ancak yine de Yüce Yaratan’a sığındı ve dua etti. Onun bu yakarışından Kur’an’da şöyle bahsedilir: “Onu doğurunca, Allah, ne doğurduğunu daha iyi bildiği hâlde, ‘Rabbim! Ben onu kız doğurdum. Oysa erkek, kız gibi değildir. Ona Meryem adını verdim. Kovulmuş şeytana karşı onu ve soyunu senin korumanı diliyorum.’ dedi”

Hanne doğurduğu çocuğu Beytü’l-Makdis’e adama sözünü yerine getirmeliydi. Yavrusunu alıp yola düştü. Mabette çekilen kura sonucu Meryem’in eğitimi İsrâiloğulları’nın peygamberi Hz. Zekeriyyâ’nın uhdesine verilmişti.

Allah, Hanne’nin bu samimi ve içten yakarışını kabul etti ve Meryem’i nadide bir çiçek gibi en mükemmel şekilde yetiştirdi. Onu seçti, tertemiz yarattı ve bütün dünya kadınlarına üstün kıldı. Peygamber Efendimiz Hz. Meryem’in bu ayrıcalıklı hâlini şöyle dile getirmişti: “Meryem ile oğlu dışında her âdemoğlu-na annesinden doğduğu gün şeytan dokunur.” Hz. Meryem, oğlu İsa’yı mucizevî bir şekilde doğuracak ve cennet hanımları-nın efendisi olacaktı.

MURTAZA KAMAR

Zekeriyyâ ellerini açıp Allah’a yalvardı: “Rabbim, dedi, ke-miklerim zayıfladı, saçım başım ağardı. Tarafından bana bir velî (oğul) ver.” Aradan çok zaman geçmedi ki Allah, Hz. Zeke-riyyâ’nın duasını kabul buyurdu: “Zekeriyyâ mâbette durmuş namaz kılarken melekler ona şöyle seslendiler: “Allah sana, kendisi tarafından gelen bir kelimeyi tasdik edici, efendi, if-fetli ve salihlerden bir peygamber olarak Yahyâ’yı müjdeler.” Hz. Zekeriyyâ bu müjde karşısında çok sevindi. Zira adı Al-lah tarafından konulan bir çocuğu olacaktı. Bir müddet sonra ilâhî vahyin müjdesini verdiği Yahyâ dünyaya gelmişti. Daima ağırbaşlı ve yumuşak kalpliydi, tertemiz bir hayat sürdü. Anne babasına da çok iyi davranıyordu. Peygamber Efendimiz onun nezih tabiatına işaretle, “İnsanlar içerisinde Yahyâ b. Zeke-riyyâ hâriç hata yapmayan veya hata yapmayı düşünmeyen kimse yoktur.” buyurmuştu.

Vaktini ibadet ve tefekkürle geçiren Meryem bir gün şöyle bir ses duymuştu: “...Ey Meryem! Allah seni seçti, seni terte-miz yarattı ve seni bütün dünya kadınlarına tercih etti.” Aynı ses tekrar, “Ey Meryem! Rabbine ibadet et, secdeye kapan, (O’nun huzurunda) eğilenlerle beraber sen de eğil!” dedi. Evet, emir Allah’tan gelmişti.

Hz. Meryem, ailesinden ayrılarak şehrin doğu tarafında bir yere çekildi. Bir gün Melek Cebrail’i karşısında gördü. Cebrail, “Ben ancak Rabbinin elçisiyim. Sana tertemiz bir çocuk bağış-lamak için gönderildim.” dedi. Meryem’in şaşkınlığı daha da artmıştı. “Bana bir insan eli değmediği, iffetsiz de olmadığım hâlde benim nasıl çocuğum olabilir?” dedi. Cebrail, “Öyledir, dedi. Rabbin buyurdu ki, bu bana kolaydır.” Takdir-i ilâhî ger-çekleşmişti. Şimdi Meryem’i sıkıntılı günler bekliyordu. Bu hâ-lini kime, nasıl izah edecekti. Bakire bir kızın hamile olmasını kim, nasıl anlayabilirdi? Doğum zamanı gelmişti. Meryem bir hurma ağacına yaslanmış ve dudağından şu sözler dökülmüş-tü: “Keşke bundan önce ölseydim de unutulup gitseydim!” Bu hüzünlü yakarışın ardından bebek doğmuştu. Allah’ın sonsuz

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

kudretiyle Meryem, babasız bir çocuk dünyaya getirmişti. An-cak Hz. Meryem’in üzüntüsü ve çırpınışları bir kat daha art-mıştı. Bütün bunları düşünürken kendisine daha önce müjdeyi veren sesi yine işitti: “Tasalanma! Eğer insanlardan birini gö-rürsen de ki, ‘Ben, çok merhametli olan Allah’a susmayı ada-dım; artık bugün hiçbir insanla konuşmayacağım.”

Kendini toparlayan genç anne çocuğunu kucağına alarak halkının yanına dönmeye karar vermişti. Şehre döndüğünde insanlar suçlayıcı bir tavırla ona bakmış, “...Ey Meryem! Ha-kikaten sen çok kötü bir şey yaptın! Ey Harun’un kız kardeşi! Senin baban kötü bir insan değildi; annen de iffetsiz değildi.” demişlerdi. O da ‘Bana değil de çocuğa sorun.’ diye işaret etti. “...Biz, dediler, beşikteki bir bebek ile nasıl konuşuruz?” Ama Allah’ın mucizesi olarak bebek konuşmaya başlamıştı:

“Ben, Allah’ın kuluyum. O, bana Kitab’ı verdi ve beni pey-gamber yaptı. Nerede olursam olayım, O beni mübarek kıldı. Yaşadığım sürece bana namazı ve zekâtı emretti. Beni anne-me saygılı kıldı; beni bedbaht bir zorba yapmadı. Doğduğum gün, öleceğim gün ve diri olarak kabirden kaldırılacağım gün esenlik banadır.”

Bu manzara karşısında bile Yahudiler doğruyu kabul et-meye yanaşmadılar ve Hz. Meryem’i itham etmeye başladılar. Azgınlıkta ve iftirada o kadar ileri gitmişlerdi ki Hz. Meryem’i kötü bir iş yapmakla suçluyorlar, bu işin müsebbibi olarak Hz. Zekeriyyâ’ yı gösteriyorlardı. Nihayet bu azgınlıkları Hz. Zeke-riyyâ’ yı şehid etmelerine neden oldu.

Hz. Meryem’in güvenebileceği kimse kalmamıştı artık. Oğlu İsa’yı da beraberine alarak Mısır’a gitmek zorunda kaldı. Hz. İsa ve annesi Mısır topraklarında yaklaşık on iki sene kaldıktan sonra Şam’a giderek Nâsıra adındaki bir köye yerleştiler. Hz. İsa otuz yaşına gelinceye kadar burada kaldı. Hz. Yahyâ ile Hz. İsa’nın doğumu arasında yaklaşık altı aylık bir süre vardı. Uzun süre birlikte yaşadılar. Hz. Yahyâ büyüyüp olgunlaşınca Allah ona Tevrat’ı kastederek, “Ey Yahyâ, Kitab’a sımsıkı sarıl!” diye

MURTAZA KAMAR

hitap etti. Artık o da bir peygamberdi. Daha çocukken ona hik-met yani insanlar arasındaki anlaşmazlıklarda hüküm verme kabiliyeti verilmişti. Allah Teâlâ Hz. Yahyâ’dan beş şeyi yapma-sını ve bunları yapmayı İsrâiloğulları’na da emretmesini istedi.

“Allah bana beş konuda emir vererek, hem benim bunla-rın gereğiyle amel etmemi hem de size bunlarla amel etme-nizi emretmemi istedi. Bunlardan ilki sadece Allah’a kulluk edip O’na hiçbir şeyi ortak koşmamanızdır... Allah size namaz kılmanızı emretti... Size orucu emretti... Size sadaka vermeyi emretti... Size Allah’ı zikretmenizi emretti...”

Otuz yaşına kadar Nâsıra’da yaşayan Hz. İsa’ya Cebrail ilk vahyi indirmiş ve Allah’ın onu peygamber olarak seçtiğini bil-dirmiş, insanları Allah’ın yoluna davet etmesini emretmişti.

Hz. Yahyâ, insanları merhamete, paylaşmaya, eşitliğe, tek Allah’a ibadete çağırıyordu. Bu çağrıların halk tarafından kabul edilmesini kendi iktidarı ve çıkarları adına bir tehdit olarak gö-ren Herodos, kendisinin dinen meşru olmayan bir evlilik yap-masına karşı çıkan Hz. Yahyâ’nın öldürülmesini emretti. Hz. Ze-keriyyâ’ ya duyulan öfke, sonunda Hz. Yahyâ’yı da bulmuştu. Bu öfkenin sahipleri İsrâiloğulları, nihayetinde onu da şehit ettiler.

Hz. İsa tevhid mücadelesinde yalnız kalmıştı. Her yerde peygamber olarak gönderildiğini, ilâhî vahye mazhar olduğunu ve kendisine kitap verildiğini ilân ediyordu. Hz. İsa bir gün hal-kının karşısına geçip onlara şöyle seslendi:

“Size Rabbinizden bir mucize getirdim: Size çamurdan bir kuş sureti yapar, ona üflerim ve Allah’ın izni ile o kuş oluverir. Yine Allah’ın izni ile körü ve alacalıyı iyileştirir, ölüleri dirilti-rim. Ayrıca evlerinizde ne yiyip ne biriktirdiğinizi size haber veririm. Eğer inanan kimseler iseniz bunda sizin için bir ibret vardır. Benden önce gelen Tevrat’ı doğrulayıcı olarak ve size haram kılınan bazı şeyleri de helâl kılmam için gönderildim. Allah, benim de Rabbim, sizin de Rabbinizdir. Öyle ise O’na kulluk edin. İşte bu doğru yoldur.” (Al-i İmrân, 49-51)

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Hz. İsa bahsedilen mucizeleri Allah’ın lütfu ile gerçekleştiri-yordu. Fakat İsrâiloğulları bütün bunlara “Apaçık bir sihirdir” yaftasını yapıştırıp iman etmeye yanaşmadılar. “İsa, onların inkârlarını sezince, ‘Allah yolunda yardımcılarım kim?’ dedi. Havâriler, ‘Biziz Allah yolunun yardımcıları. Allah’a iman et-tik. Şahit ol, biz Müslümanlarız.’ dediler.”

Hz. İsa, havârilerine bir ay boyunca oruç tutmalarını, bu süre sonunda yaptıkları duaların kabul edileceğini söyledi. Havâriler bir ay oruç tuttuktan sonra, “Ey Meryem oğlu İsa, Rabbin bize gökten, donatılmış bir sofra indirebilir mi?” de-diler. Onlardan böyle bir isteğin gelmesi Hz. İsa’yı şaşırtmıştı. Yoksa hâlâ onun peygamberliğine karşı şüpheleri mi vardı? Hz. İsa, “İman etmiş kimseler iseniz Allah’tan korkun.” şeklinde cevap verdi. Havâriler de, “Ondan yiyelim, kalplerimiz mut-main olsun, bize doğru söylediğini (kesin olarak) bilelim ve onu gözleriyle görmüş şahitler olalım istiyoruz.” demişlerdi. Bunun üzerine Hz. İsa, “Ey Rabbimiz! Bize gökten bir sofra indir ki bizim için, geçmiş ve geleceklerimiz için bayram ve senden bir âyet (mucize) olsun. Bizi rızıklandır. Sen rızık ve-renlerin en hayırlısısın. ” diye dua etti. Allah bu duaya şöyle karşılık verdi: “Ben onu size şüphesiz indireceğim. Ama bun-dan sonra içinizden kim inkâr ederse, kâinatta hiçbir kimseye etmediğim azabı ona edeceğim!”

Hz. İsa’nın uyarıları, dinlerinin öğretilerini tahrif eden Yahu-di din adamlarını ve onlarla işbirliği hâlindeki idarecileri rahat-sız etmişti. Yine bir peygamberin kanına girilecekti. Askerler her yerde Hz. İsa’yı ararken, Havâriler içinde birisi ona ihanet ede-rek para karşılığında yerini gösterdi. Ancak bu ihaneti karşılıksız kalmadı, Yüce Allah onu Hz. İsa’ya benzeterek yakalanmasını ve cezalandırılmasını sağladı. Ne kadar çırpındı ve “Ben Hz. İsa de-ğilim!” dediyse de kâr etmedi. Onu alıp İsrâiloğulları’na teslim ettiler. Onlar önce işkence ettiler ona. Sonra da çarmıha gerip astılar. Kendileri Hz. İsa’yı astıklarını zannediyorlardı. Kur’an onların bu yanılgılarından şu şekilde bahsetmektedir: “Ve ‘Allah

MURTAZA KAMAR

elçisi Meryem oğlu İsa’yı öldürdük.’ demeleri yüzünden (onları lânetledik). Hâlbuki onu ne öldürdüler ne de astılar, fakat (öl-dürdükleri) onlara İsa gibi gösterildi. Onun hakkında ihtilâfa düşenler bundan dolayı tam bir kararsızlık içindedirler. Bu hu-susta zanna uymak dışında hiçbir (sağlam) bilgileri yoktur ve kesin olarak onu öldürmediler.”

Hızır 6/103

Hz. Musa, kavmine konuşma yapmak üzere kalktığı bir es-nada cemaatten biri, “İnsanların en âlimi kimdir?” diye sor-du. Bunun üzerine yeryüzünde peygamber olması hasebiyle kendisinden daha bilgili bir kimsenin olamayacağı kanaatinde olan Musa (as), “Allah bilir, Allah en iyi bilendir.” diyerek ilmi Allah’a izafe etmesi gerekirken, “Ben, en bilgiliyim.” dedi. Hz. Musa’nın bu davranışı üzerine Yüce Allah, iki denizin birleştiği yerde ondan daha âlim bir kulunun olduğunu ona vahyetti.

Bunun üzerine Hz. Musa, Rabbine, onu nerede bulabileceği-ni sordu. Yüce Allah da Musa’ya, “Sepetin içinde bir balık taşı. Balığı kaybettiğin yerde (bu kimseyi bulacaksın).” buyurdu.

Hz. Musa bir genç ile yola çıktı. İki denizin birleştiği noktaya vardıklarında Hz. Musa bir kayanın gölgesinde uykuya daldı. Tam bu esnada balık canlanıp denize atladı. Hz. Musa uyanın-ca yola devam ettiler. Bir süre yol gittikten sonra acıktılar. Hz. Musa gence, “Öğle yemeğimizi getir, bu yolculuğumuzdan do-layı çok yorgun düştük.” dedi. Bunun üzerine genç, “Gördün mü? Kayaya sığındığımız sırada balığı unutmuşum. Doğrusu onu sana söylememi bana ancak şeytan unutturdu. Balık şa-şılacak bir şekilde denizde yolunu tutup gitmişti.” dedi.

Hz. Musa, bunun, kendisinden daha âlim olan kul ile bu-luşacağı yeri belirten bir işaret olduğunu biliyordu. Hemen o mevkie geri döndüler. Vardıklarında Musa, kayanın yanı ba-şında, elbisesine bürünmüş olan Hızır’ı gördü ve selâm verdi. Hızır, Musa’nın bu şekilde selâm vermesine şaşırarak, “Senin

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

ülkende selâm ne gezer!” dedi. Musa, “Ben Musa’yım.” diyerek karşılık verdi. O, “İsrâiloğulları’nın Musa’sı mı?” diye sorunca, Musa, “Evet.” dedi.

Hz. Musa, Hızır’a, “Sana öğretilenden ilimden, bana, doğ-ruyu bulmama yardım edecek bir bilgi öğretmen için sana tâbi olayım mı?” deyince, “Doğrusu sen benimle beraberliğe asla sabredemezsin. İç yüzünü kavrayamadığın bir şeye nasıl sabredebilirsin?” şeklinde cevap verdi. Hz. Musa da, “İnşallah beni sabreder bulacaksın, hiçbir işte de sana karşı gelmeyece-ğim.” dedi. Hızır da, “Bana tâbi olacaksan hiçbir şey hakkında ben bahsetmedikçe soru sorma.” dedi. Hz. Musa bu şartı kabul etti ve birlikte yola koyuldular.

Hz. Musa ve Hızır bir gemiye gittiler. Gemidekiler Hızır’ı ta-nıdıkları için, hemen ücretsiz olarak onları gemiye aldılar. Bir müddet sonra Hızır, geminin tahtalarından birini söktü. Hı-zır’ın kendilerine iyilik yapan bu insanlara zarar verdiğini dü-şünen Hz. Musa, “Sen onu içindekileri boğmak için mi deldin? Doğrusu şaşılacak bir iş yaptın!” dedi. Bunun üzerine Hızır, “Ben sana, ‘Benimle birlikte olmaya sabredemezsin.’ dememiş miydim?” şeklinde cevap verdi. Hz. Musa ise, “Unuttuğum şeyden dolayı beni suçlama” diyerek af diledi.

Bir müddet sonra gemiden indiler. Hızır, orda arkadaşlarıy-la oynamakta olan bir çocuk gördü ve hemen onu öldürdü. Hz. Musa bu olaya da çok şaşırmıştı ve Hızır’a, “Tertemiz bir canı, katlettin ha! Gerçekten sen fena bir şey yaptın!” dedi. Hızır, Musa’dan bu itirazı bekliyormuş gibi yine, “Ben sana benimle birlikte olmaya sabredemezsin dememiş miydim?” şeklinde karşılık verdi. Musa da, “Bundan sonra sana bir şey sorarsam artık benimle arkadaşlık etme.” dedi.

Yine yollarına devam ettiler ve bir köye vardılar. Köy aha-lisinden yiyecek istediler fakat bu isteklerine karşılık bulama-dılar. Derken köyde yıkılmaya yüz tutmuş bir duvar gördüler. Hızır bu duvarı eliyle kaldırıp düzeltince kendilerini misafir olarak kabul etmeyen bu insanlara yardımcı olmanın anlamsız

MURTAZA KAMAR

olduğunu düşünen Hz. Musa yine dayanamadı ve şöyle bir iti-razda bulundu: “İsteseydin bu iş için bir ücret alırdın.”

Musa’nın bu itirazı karşısında Hızır, “İşte bu, benimle senin, aramızın ayrılmasıdır. Şimdi sana, sabredemediğin şeylerin içyüzünü haber vereceğim. ” dedi ve şunları anlattı:

“Gemi, denizde çalışan yoksul kimselerindi. Onu kusurlu kılmak istedim. (Çünkü) onların arkasında, her gemiyi zorla ele geçiren bir kral vardı.” Böylece kral gemiyi almaya geldi-ğinde onu delinmiş bulacak ve bırakıp gidecekti. (Gemidekiler de) onu bir tahta ile tamir edeceklerdi.

“Çocuğa gelince. Onun anne babası mümin kimselerdi. (Çocuğun) onları azgınlık ve nankörlüğe sürüklemesinden korktuk. Böylece Rablerinin onlara bu çocuğun yerine daha hayırlı ve daha merhametli bir çocuk vermesini diledik.”

“Duvar ise şehirdeki iki yetim çocuğa ait idi. Altında onlara ait bir define vardı. Babaları da iyi bir insandı. Rabbin, on-ların olgunluk çağına ulaşmalarını ve Rabbinden bir rahmet olarak definelerini çıkarmalarını istedi. Bunları ben kendi gö-rüşüme göre yapmadım. İşte senin, sabredemediğin şeylerin içyüzü buydu.”

Kur’an’da Hızır’dan “kendisini ilim öğrettiğimiz kulları-mızdan bir kul buldular” ifadeleri yer almakta, ismi, nerede ve ne zaman yaşadığı hakkında detaylı bilgi verilmemektedir. Hızır’ın aslında kim olduğu, nerede, ne zaman yaşadığı, pey-gamber mi, velî mi yoksa melek mi olduğu gibi konular hakkın-da Kur’an’da veya hadislerde ayrıntılı bilgi verilmemesi, Hızır hakkındaki bilgilerin asırlarca tartışılmasına sebep olmuştur.

Peygamber Efendimizin bu kıssayı anlattıktan sonra, “Al-lah, Musa’ya rahmet eylesin. Keşke sabretseydi de (arala-rında başka olaylar geçseydi) bize o ikisinin yapacağı diğer şeyler de anlatılsaydı.” buyurması da bu kıssanın anlatılma-sındaki gayenin ibret almak olduğunu bizlere göstermektedir.

Bu kıssadan, Allah’ın kendisine ilim verebilmesi için kula

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

düşenin gayret sarf etmek olduğu da anlaşılmaktadır. Nitekim Peygamber Efendimizin, “İlim ancak öğrenmekle elde edilir.” sözü ilmin elde edilmesinin çalışmak ile mümkün olabileceğini göstermektedir.

Yine Hızır ile Musa arasında geçen olaylara ibret gözüyle ba-kıldığında, dışarıdan yanlış ve kötü gibi görünen bazı olayların gerisinde makul sebeplerin olabileceği anlaşılmaktadır. Yüce Rabbimizin, “...Olur ki bir şey sizin için hayırlı iken siz onu hoş görmezsiniz. Yine olur ki bir şey sizin için kötü iken siz onu se-versiniz/istersiniz. Allah bilir, siz bilmezsiniz.” buyruğu da insa-na kötü gibi gözüken bazı şeylerin hakikatte iyi olabileceğini bil-dirmektedir. Hakikaten kıssada anlatılanlar, yaşanan her hadi-sede Allah’ın hikmetlerinin olduğu düşüncesini teyit etmektedir.

Hızır ile ilgili olarak İslâm âlimleri arasında pek çok husus tartışılmıştır. Bunlardan belki de en önemlisi Hızır’ın her insan gibi tarihte yaşayıp ölmüş mü; yoksa onun ölümsüz bir kul mu olduğu sorusudur. Hızır’ın canlıları ölümsüzlüğe eriştirdiğine inanılan hayat suyundan Hızır’ın da içtiği, böylece kıyamete ka-dar yaşayacağı yorumları, Hızır’ın darda kalmışların yardımına koşan, Allah’ın sevgili kullarına lütuf ve ikramlarını ulaştırdığı bir aracı konumuna sahip olduğu düşüncesini doğurmuştur. Böylece Hızır, tarihte yaşamış “Salih bir kul” dan ziyade olağa-nüstü bir şahsiyet olarak tasavvur edilmiştir. Bununla birlikte İslâm âlimlerinin çoğunluğu, “Biz, senden önce de hiçbir beşere ölümsüzlük vermedik...”“Her canlı ölümü ta-dacaktır...” âyetlerini ve Peygamber Efendimizin, “Yüz sene sonra, bugün yeryüzünde yaşayanlardan kimse kalmaz.” ha-disini delil getirerek Hızır’ın da her insan gibi ölümlü olduğunu savunmaktadırlar.

Hz. Musa döneminde yaşadığı düşünüldüğünde onun Hz. Musa’nın dahi bilmediği bazı gaybî bilgileri bilmesinden yola çıkarak söz konusu salih kulun peygamber olup olmadığı da tartışılmıştır. Nitekim gaybî, insanın akıl ve duyular yoluy-la hakkında bilgi edinemeyeceği bir alandır. Gaybı yalnızca

MURTAZA KAMAR

Cenâb-ı Hakk’ın bildiği Kur’an’da açıkça beyan edilmiştir. Hı-zır’ın gelecekte yaşanacaklara dair bazı gaybî bilgilere sahip ol-ması göz önünde bulundurulduğunda, onun vahiy yoluyla bu bilgileri Cenâb-ı Hak’tan alan bir peygamber olduğu düşünül-müş, Kur’an’da kendisine rahmet verildiğinin belirtilmesi de bazı âlimlerce, “Ona peygamberlik verildi.” şeklinde yorum-lanmıştır. Hızır’ın peygamber değil de Allah’tan ilham alan bir velî olduğu fikri de bazı mutasavvıflarca ifade edilmiş, fakat bir velînin peygamberden daha âlim olmasının mümkün olama-yacağını düşünen âlimler bu ihtimali reddetmişlerdir. Ayrıca, Hızır’ın insan şekline bürünmüş bir melek olma ihtimalinden de söz edilmiştir.

Yahudi kültüründe Hızır’ınkine benzer hikâyeler İlyâ hak-kında da anlatılmakla birlikte Tevrat’ta ne Hızır ne de İlyâ hak-kında böyle bir kıssa yer almaktadır. Yine çeşitli toplumlarda ve kültürlerde yaygın olan “Hıdırellez Bayramı” da Hızır ile İlyas isimlerinin birleşmesinden oluşmuştur. Halk arasında ölümsüzlük suyundan içmeleri sonucu biri karada, biri denizde olmak üzere darda kalanların yardımına koştuklarına inanılan Hızır ile İlyas’ın buluştukları bahar mevsiminin başlangıç günü “Hıdırellez” olarak anılmıştır. Temelleri İslâm öncesi kültür-lere dayanan bu efsanevî “Hıdırellez” telakkilerinin elbette ki İslâm’da yeri yoktur.

Hızır’ın, darda kalan insanların yardımına koştuğuna, bazen dilenci kılığına girerek yardım konusunda insanları imtihana tâbi tuttuğuna inanılmaktadır. Hızır’ın gerçekten yardım veya imtihan için gelip gelmediği bilinemez ama bu Hızır düşünce-sinin toplumsal dayanışmayı diri tutarak insanlar arasındaki yardımlaşmayı sağlama gibi bir işlev icra ettiği bir gerçektir. “Kul sıkışmayınca Hızır yetişmez!”, “Her geceni Kadir, her ge-leni Hızır bil!” sözleri, yine acil servislere “Hızır Acil” denmesi de bu düşüncenin bir tezahürüdür.

Kur’an’da ve hadislerde bahsedilen Hızır tarihte yaşamış bir kul iken halk dilindeki Hızır bir nevi ilâhî yardımın işareti konu-

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

mundadır. Fakat burada dikkat edilmesi gereken husus, yardı-mın Hızır’dan değil yalnızca Allah’tan geldiği ve yine yardımın yalnızca Allah’tan istenilmesi gerektiğidir. Çünkü Rabbimiz yar-dımın yalnızca kendisinden olduğunu bize bildirmektedir.

Diğer Peygamberler 6/115

Gönderiliş sebepleri, tebliğleri, görevleri açısından pey-gamberler arasında bir fark yoktur. Fakat Allah Teâlâ’nın, “O peygamberlerin bir kısmını diğerlerinden üstün kıldık. Allah onlardan bir kısmı ile konuşmuş, bazılarını da derece dere-ce yükseltmiştir...” buyurmuş olması ve “(Ey Muhammed!) O hâlde sen, “Ulü’l-azm” peygamberlerin sabretmesi gibi sab-ret!” âyet-i kerimesinde peygamberlerden bazılarını “Ulü’l-azm” yani “azim sahibi” olarak nitelendirmiş olması, Yüce Al-lah nezdinde peygamberler arasında da fazilet bakımından bazı farklılıkların olduğunu göstermektedir. İnananlar açısından meseleye bakıldığında ise hiçbir peygamber arasında ayrım ya-pılmaması önem kazanır.

Resûl-i Ekrem’in hadislerinde, Hz. İbrâhim, Hz. Musa, Hz. İsa gibi kendilerine kitap verilmiş peygamberler dışında, Kur’an’daki diğer peygamberlerin kıssalarına ait pek fazla de-tay bulunmaz. Bununla birlikte bütün peygamberler olmasa da bazı peygamberlerle alâkalı bir kısım bilgi, hikâye ve kıssalar, Kutlu Nebî’nin sözlerinde yer alır.

Hz. İdris (as), 6/121

Kur’an’da, “pek doğru bir insan ve bir peygamber” nitele-mesi yapılarak taltif edilen ve “Biz onu yüce bir makama yük-selttik.”(Meryem, 56, 57) âyetlerinde zikredildiği üzere, üstün bir makama yüceltildiği belirtilen bir nebî idi.

Hz. Hud 6/121

Yüce Allah, Hz. Hud’u Âd kavmine göndermişti. Hud (as) kavmine, “Ey kavmim! Allah’a kulluk edin. Sizin için O’ndan

MURTAZA KAMAR

başka hiçbir ilâh yoktur. Allah’a karşı gelmekten sakınmaz mısınız?” diyerek hak dine davet etmişti. Bunun üzerine kav-minin ileri gelenlerinden onu inkâr edenler “...Şüphesiz, biz seni akılsız (cahil) görüyor, senin mutlaka yalancılardan biri olduğuna inanıyoruz.” dediler. “...Sen bize tek Allah’a ibadet edelim, atalarımızın ibadet edegeldiklerini bırakalım diye mi geldin? Eğer doğru söyleyenlerden isen haydi bizi tehdit etti-ğin azabı getir.” diyerek karşı çıktılar.

Hud (as), “Artık size Rabbinizden bir azap ve öfke inmiştir. Allah’ın, haklarında hiçbir delil indirmediği, yalnızca sizin ve babalarınızın uydurduğu birtakım isimler (düzmece tanrılar) hakkında mı benimle tartışıyorsunuz? Öyleyse (başınıza geleceği) bekleyin! Ben de sizinle beraber bekleyenlerdenim!” şeklinde cevap verdi.

Daha sonra, Allah Teâlâ, iman etmeyen bu kavmin üzerine yedi gün sekiz gece uğultulu ve dondurucu bir rüzgâr estirir. Öyle ki halk, kökünden çıkarılmış içi boş hurma kütükleri gibi yere serilir.

Hz. Salih (as) 6/122

Allah Teâlâ’nın Semûd kavmine (Hicr halkına) gönderdiği bir peygamberdi. Salih (as) kavmine gönderildiğinde onlara şöyle seslenmişti: “...Ey kavmim! Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka hiçbir ilâhınız yok. O, sizi topraktan yarattı ve sizi yeryüzünün imarında görevli (ve buna uygun) kıldı. Öyle ise O’ndan bağışlanma dileyin; sonra da O’na tevbe edin. Şüp-hesiz Rabbim yakındır ve dualara cevap verendir.”

“Ey Salih! Bundan önce sen, aramızda ümit beslenen bir kimseydin. Şimdi babalarımızın taptıklarına tapmamızı bize yasaklıyor musun? Şüphesiz, biz senin bizi çağırdığın şeyden derin bir şüphe içindeyiz. Sen de ancak bizim gibi bir beşer-sin. Eğer doğru söyleyenlerden isen haydi bize bir mucize ge-tir.” dediler.

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

“Ey kavmim! İşte size mucize olarak Allah’ın dişi bir de-vesi. Bırakın onu, Allah’ın arzında/ yeryüzünde yayılıp otla-sın. Ona kötülük dokundurmayın, yoksa sizi yakın bir azap yakalar.” diyen Hz. Salih’in bu uyarısına çok da aldırış etme-yen kavmi, deveyi içlerinden kuvvetli ve mevki sahibi birisine kestirirler. Ardından Hz. Salih’e, “Ey Salih! Sen eğer peygam-berlerden isen haydi bizi tehdit ettiğin azabı getir.” diye ses-lenirler. Bunun üzerine Salih (as), “Yurdunuzda üç gün daha yaşayın!” buyurur.

Derken sabaha çıkarlarken korkunç ve uğultulu bir ses onla-rı yakalayıverir. Öyle bir yıldırım çarpar ki ayakta durmaya güç yetiremezler. Sonunda Allah Teâlâ onları kırıp geçirerek yerle bir eder.

Hz. Lût’un 6/124

Hz. Lût’un halkı da diğer peygamberlerin kavimleri gibi onun peygamberliğine inanmamış, onu yalanlamışlardı. Lût (as) kavmine, “Allah’a karşı gelmekten korkmaz mısınız? Şüp-hesiz ben size gönderilmiş güvenilir bir peygamberim. Artık Allah’a karşı gelmekten sakının ve bana itaat edin!” “...Sizden önceki milletlerden hiçbirinin yapmadığı hayâsızlığı mı yapı-yorsunuz? Hakikaten siz kadınları bırakıp şehvetle erkeklere yaklaşıyorsunuz. Siz haddi aşan bir toplumsunuz.” demişti.

Bunun üzerine kavmi onu ve taraftarlarını bu hayâsızlıktan uzak durdukları için memleketinden çıkarmak istemişler. Al-lah’u Teâlâ da onları helâk etmeleri için meleklerini gönderdi. Melekler insan şeklinde Hz. Lût’un evine konuk olarak geldi-ler. Lût (as) gelenlerin oraların yabancısı olduklarını görünce, kavminin onlara hayâsız bir şekilde zarar vermesinden korktu. Durumu fark eden misafirleri ona şöyle dedi: “Ey Lût! Biz Rab-binin elçileriyiz. Onlar sana asla ulaşamayacaklar. Biz kav-minin şüphe duyduğu azabı getirdik. Şüphesiz biz doğru söy-leyenleriz. Gecenin bir bölümünde aile fertlerini yola çıkar, sen de arkalarından yürü. Sizden hiç kimse, sakın dönüp de

MURTAZA KAMAR

ardına bakmasın, istenen yere gidin. Ancak karın müstesna. (Onu bırak.) Çünkü onların (kavminin) başına gelecek olan azap onun başına da gelecektir. Onların azapla buluşma za-manı sabahtır?” (Hicr 63-66. ve Hud 81.)

Derken güneşin doğuşu sırasında, onları uğultulu ve kor-kunç bir ses yakaladı. Onları yerle bir etti. Üzerlerine de balçık-tan pişirilmiş taşlar yağdı. Böylece karısı hâriç Hz. Lût ve ailesi kurtulmuş oldu.

Peygamber Efendimiz, bir taraftan Hz. Lût’un mücadele az-mine işaret ederken diğer taraftan da, “Ümmetim için korktu-ğum şeylerin arasında en korkunç olanı Lût kavminin işlediği cürümdür.” buyurarak Lût kavminde yaygın olan eşcinsellik gibi çirkin bir fiile yaklaşmamaları hususunda ümmetini uyarıyordu. Bu çirkin fiilin, çeşitli kitaplarda “Lûtîlik” veya “Livata” diye Hz. Lût’un ismi ile birlikte anılması da yanlış bir kullanımdır. Bu se-beple günümüzde kullanılan homoseksüellik ve eşcinsellik gibi isimlendirmelerle anılması daha uygun görülmektedir.

Hz. Şuayb (as) 6/125

Hz. Şuayb, Hz. Musa’nın kayınpederiydi. Şuayb (as) da kavmini Allah’a iman etmeye davet etmişti. Onun halkı ticaret esnasında ölçü ve tartıda hile yapmakla meşhur olduğu için bu konuda onları özellikle uyararak onlara şöyle seslenmişti: “Ey kavmim! Allah’a kulluk edin. Sizin ondan başka hiçbir ilâhınız yoktur. Ölçüyü ve tartıyı eksik yapmayın. Ben sizi bolluk için-de görüyorum. Ben sizin adınıza kuşatıcı bir günün azabından korkuyorum. Ey kavmim! Ölçüyü ve tartıyı adaletle tam ya-pın... Eğer inanan kimselerseniz Allah’ın bıraktığı helâl kazanç sizin için daha hayırlıdır. Ben sizin başınızda bir bekçi değilim.”

Kavmi ise “Ey Şuayb! Babalarımızın taptığını yahut mal-larımız hakkında dilediğimizi yapmayı terk etmemizi sana namazın mı emrediyor? Oysa sen gerçekten yumuşak huylu ve aklı başında bir adamsın.”“Ey Şuayb! Dediklerinin çoğunu

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

anlamıyoruz. Hem biz seni aramızda zayıf görüyoruz. Eğer kabilen olmasaydı seni taşa tutardık. Zaten sen bizce itibarlı biri değilsin.”

O da “Ey kavmim! Elinizden geleni yapın. Şüphesiz ben de (elimden geleni) yapacağım. Rezil edici azabın kime geleceği-ni ve kimin yalancı olduğunu yakında bileceksiniz. Gözleyin. Şüphesiz ben de sizinle beraber gözlüyorum.”

Derken, onları bir sabah vakti korkunç bir sarsıntı yakaladı.

Oldukları yere dizüstü çöktüler ve bir daha ayağa kalkamadılar.

Öyle ki Hz. Şuayb’ın halkı sanki orada hiç yaşamamış gibi oldu.

Yalnız Şuayb (as) ve ona iman edenler kurtuldu.

Hz. Eyyup, (as) 6/126

Kur’an’da, “sabırlı bir kul” diye nitelenerek bu yönü öne çıkarılmıştır. Nitekim Hz. Eyyub yakalandığı hastalıktan on sekiz yıl gibi uzun bir süre kurtulamamıştı. Sonunda bu has-talığa dayanamamış ve Allah Teâlâ’ya, “Şüphesiz ki ben bir derde müptelâ oldum, sen ise merhametlilerin en merhamet-lisisin.” diyerek kendisini bu hastalıktan kurtarması için niyaz etmişti. Bunun üzerine Cenâb-ı Hak duasını kabul etmiş, has-talığını iyileştirmiş, kendisinde dert ve keder olarak ne varsa gidermişti.

Resûlullah’ın bahsettiği peygamberler arasında Kur’an’da iyi kimseler olarak tanıtılan İlyas, Elyesa’ ve Zülkifl (as) de yer alıyordu. İlyas (as) kavmine, “(Allah’a karşı gelmekten) sakın-maz mısınız? Yaratanların en iyisi olan, sizin de Rabbiniz, sizden önce gelen atalarınızın da Rabbi olan Allah’ı bırakıp da Ba’l ismindeki puta mı tapıyorsunuz?”(Sâffât, 37/124-126) demişti. Onlar ise Hz. İlyas’ı yalanlamışlar, bu sebeple cehen-nemlik olmuşlardı.

Peygamber Efendimizin ayrıntılı bir şekilde hikâyesinden bahsettiği peygamberlerden birisi ise Hz. Yunus’tu. Peygam-berimiz, peygamberler arasında fazilet bakımından bir ayrım

MURTAZA KAMAR

gözetilmemesi gerektiğini anlatırken Hz. Yunus’u örnek göste-riyordu: “Ben kimse için Yunus b. Mettâ’dan daha faziletlidir, diyemem! Sizden hiçbiriniz benim, Yunus’tan daha hayırlı olduğumu söylemesin!” buyurmak suretiyle bir yandan Yunus Peygamber’in salih bir kul ve peygamber olduğunu ifade edi-yor, diğer yandan da kendisi de dâhil olmak üzere peygamber-ler arasında üstünlük olmadığını ümmetine tembihliyordu.

Yunus (as) 6/127

Kur’an’da, “balık sahibi” diye adlandırılan bir peygamberdi. Kavminin ona inanmaması üzerine öfkelenerek halkından ay-rılıp uzaklara gitmiş, yolculuğunda bir gemiye binmişti. Yunus (as) gemiye binince, gemi sağa sola yalpalanmış ve ilerleme-mişti. Geminin ilerleyememesi üzerine gemidekilerin çektikleri kura sonucu Hz. Yunus gemiden atılmıştı. Gemiden atılan Yunus Peygamberi Allah’ın emriyle büyük bir balık yutmuştu. Yunus (as) balığın karnında iken kederli bir hâlde Rabbine yakarmıştı: “Senden başka hiçbir ilâh yoktur. Seni eksikliklerden uzak tuta-rım. Ben gerçekten (kendisine) zulmedenlerden oldum.”

Allah Teâlâ da onun bu duasını kabul etmiş ve içinde bu-lunduğu bu durumdan onu kurtarmıştı. Daha sonra yüz bin-den daha fazla kişiden oluşan halkına dönmüş, onlar da Hz. Yunus’un peygamberliğini kabul edip iman etmişlerdi.

Peygamber Efendimiz, balığın karnında iken Yunus Peygam-ber’in yapmış olduğu ve Cenâb-ı Hak tarafından kabul buyrulan duayı da ashâbına öğretmişti: “Zü’nnûn’un (Yunus’un) balığın karnında iken yaptığı dua şöyleydi: ‘Senden başka hiçbir ilâh yoktur. Seni bütün eksikliklerden uzak tutarım. Ben gerçekten (kendine) zulmedenlerden oldum.’ Müslüman bir kişi bir şey için bu duayı yaparsa, Allah onun duasını mutlaka kabul eder.”

Lokman (as) 6/129

Lokman (as) ise Allah Teâlâ’nın, şükretmesi için kendisine

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

hikmet verdiği bir kimseydi. Hz. Lokman, daha çok oğluna ver-diği hikmetli öğütler ile yâd edilmekteydi: “Yavrucuğum! Al-lah’a ortak koşma! Doğrusu şirk, büyük bir zulümdür.

Yavrucuğum! Yaptığın iş (iyilik veya kötülük), bir hardal tanesi ağırlığında bile olsa ve bu, bir kayanın içinde veya gök-lerde yahut yerin derinliklerinde bulunsa yine de Allah onu (senin karşına) getirir. Doğrusu Allah, en ince işleri görüp bil-mektedir ve her şeyden haberdardır.

Yavrucuğum! Namazı kıl, iyiliği emret, kötülükten vazge-çirmeye çalış, başına gelenlere sabret. Doğrusu bunlar, azme-dilmeye değer işlerdir. Küçümseyerek insanlardan yüz çevir-me ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Zira Allah, kendini beğenmiş övünüp duran kimseleri asla sevmez.

Yürüyüşünde tabiî ol, sesini alçalt. Unutma ki seslerin en çirkini merkeplerin sesidir.” (Lokman Suresi)

Yüce Rabbimizin, “Bir kısım peygamberleri sana daha önce anlattık, bir kısmını ise sana anlatmadık...” sözlerinden Kur’an’da adı geçmeyen peygamberler de olduğu anlaşılmak-tadır. Zikri geçen peygamber kıssalarının anlatılması hem bir tarih bilinci oluşturulması hem de toplumların yükseliş ve dü-şüşüne ilişkin Allah’ın değişmez yasalarının kıyamete kadar gelecek tüm Müslümanlar tarafından iyice kavranılması açı-sından önemlidir.

Firavun, Haman ve Karun 6/145 Tevhidin üç amansız düşmanı

Firavun (II. Ramses), hayatı boyunca unutamayacağı bir sahneyi yaşıyordu. Korkunç bir yangındı. Beytü’l-Makdis’ten çıkan alevler Mısır’a kadar ulaşmıştı. İşte şimdi de Mısır’ı ya-kıp kavuruyordu. Fakat ilginçtir ki Mısırlılara acımayan ateş, İsrâiloğulları’na dokunmuyordu. Bir bir kül olan evlerden son-ra ateş, saraya yöneldi. Kaderine razı bir kurban gibi gözlerini kapadı. Korkunç sıcaklığı yüzünde hissettiği anda uyandı.

MURTAZA KAMAR

Firavun, müneccimlerini çağırdı ve onlara rüyasını anlattı, yorumlamalarını istedi. Onların yaptığı yorumlar da rüyası ka-dar can sıkıcıydı: “Şu anda hâkimiyetiniz altında yaşamakta olan İsrâiloğulları’nın geldiği yerden yani Beytü’l-Makdis ta-raflarından bir adam çıkacak ve bu adam, Mısır’ın helâkine sebep olacak!” Firavun hemen emir verdi: İsrâiloğulları’nın yeni doğan kız çocukları bırakılacak ama erkek çocukları öl-dürülecekti.” Firavunlar, bu düzenin tesisinde ve yürütülme-sinde şüphesiz bazı insanlardan yardım alıyordu. Bir firavunun etrafında, kendisine yakın addettiği yüksek rütbeli saray görev-lileri mutlaka bulunurdu. Ülkenin yönetiminde bunlar da söz sahibi olur, firavuna danışmanlık yaparlardı. Bunlar arasında ise başrahiplerin önemli bir ağırlığı vardı. Zira hayatın bütün alanlarını doğrudan ilgilendiren din ve inanç ile alâkalı bütün meseleleri Firavunlar onlarla müzakere ederlerdi.

İsrâiloğulları’nın yeni doğan erkek çocukları acımadan öl-dürülüyor, diğer taraftan sosyal hayatta ikinci sınıf insan mu-amelesi görüyor, dışlanıyorlardı.Cenâb-ı Hak, bir oğlu olduğu için sevinsin mi yoksa başına gelecekleri düşünüp üzülsün mü bilemeyen bir annenin kalbine ilham gönderiyor, yavrusunu bir sandığa koyup nehre bırakmasını istiyor, ilâhî koruma altına alınan bu çocuğun peygamber olacağı ifade buyruluyordu. Bu noktadan sonrası da derslerle dolu bir tecelli şeklinde planlan-mıştı. Onu nehirden, hem Allah’a hem de Musa’nın bizzat ken-disine düşman olacak biri çıkartacaktı. Nitekim Musa’yı nehir kıyısında Firavun’un adamları buldu. Firavun’un emirleri doğ-rultusunda hemen öldürülmesi gerekiyordu. Fakat ilâhî takdir, içeriden yani Firavun’un çok yakınından birisine, Firavun’un hanımı Hz. Âsiye’ye bu cinayete engel olma ilhamı gönderiyor-du. Nehir kıyısında bir erkek çocuk bulunduğunu haber alınca hemen eşi Firavun’a gitti ve “Bana da, sana da göz aydınlığı (bir çocuk)! Sakın onu öldürmeyin. Belki bize faydası dokunur ya da onu evlât ediniriz.” dedi.

Firavun, gördüğü rüya ile sevgili eşinin teklifi arasında bo-

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

calar. Ancak sevgi hisleri ağır basar ve çocuğun canını bağışlar. Fakat hiçbiri işin farkında değildir. Gerçekten de bir süre sonra Allah’ın verdiği söz gerçekleşir ve belli bir olgunlaşma dönemi-nin ardından Musa’ya peygamberlik verilir. Allah’tan başka ilâh olmadığı, yalnız O’na ibadet edilmesi gerektiği, kıyamet günü ve âhiretteki hesap Hz. Musa’ya vahyedilen bilgiler arasındadır. Yüce Allah ona, “Buna inanmayan ve nefsinin arzusuna uyan kimseler, seni ondan sakın alıkoymasın; sonra helâk olursun!” buyurur. Peygamberliği, atıldığında yılana dönüşen asâ ve be-yaz el gibi mucizelerle desteklenir, kardeşi Harun kendisine yar-dımcı bir peygamber olarak görevlendirilir. Daha sonra da hedef gösterilir: “Andolsun ki biz Musa’yı mucizelerimizle ve apaçık bir delille Firavun’a, Hâmân’a ve Kârûn’a gönderdik...”

Bu üç din düşmanı, nefsin arzularına son derece düşkün olma konusunda ortaklardır. Ancak bunu değişik yönlerde ser-gilerler: Birisi, bütün yönleriyle hayata hâkimiyet ve ilâhlık id-diasında bulunan Firavun; diğeri, kutsal olanla ilişkileri elinde tuttuğunu söyleyip bundan çıkar elde eden Başrahip Hâmân; üçüncüsü ise zenginliğinin boyutu konusunda darbımesel (Karun gibi) hâline gelen ama kendisine imtihan için verilen bu zenginliklerin bir emanet olduğunu unutup kibre kapılan Kârûn. Diğer bir bakışla zalim idareyi ve idareciyi Firavun; za-lim beyni ve bilgiyi Hâmân; zalim destekçiyi ve kara sermayeyi de Kârûn temsil etmektedir.

Hz. Musa’ya öncelikle Firavun’a gitmesi emredilir: “Fira-vun’a git, çünkü o azmıştır.” Hz. Musa gerektiğinde kendisine verilen mucizeleri Firavun’a gösterecektir: “...İşte bunlar, Fira-vun ve ileri gelen adamlarına (göstermen için) Rabbin tara-fından (sana verilen) iki delildir...”

Hz. Musa ve Hz. Harun, Firavun’un huzuruna çıkar ve âlem-lerin Rabbi tarafından gönderilen peygamberler olduklarını, Allah hakkında sadece gerçeği söylediklerini dile getirirler. On-ların sıraladığı ilkeler, Firavun’un hayat anlayışına, dünya gö-rüşüne ne kadar da terstir! Nefsin arzularına gem vuracaksın;

MURTAZA KAMAR

hak, hukuk ve adaleti gözeteceksin; âhireti dikkate alarak yaşa-yacak ve attığın her adımı “hesap” düşüncesiyle atacaksın... Bu bakış, kurulu düzene tamamen muhaliftir, Firavun’un sistemi-ni temelden sarsmaktadır.

Hz. Musa’nın tevhid vurgusuna Firavun’un, “Eğer benden başka bir ilâh edinirsen, andolsun seni zindana atılanlardan ederim.” şeklindeki tehdidi de yine arzularına bağlanıp kalınan “ben” ve “nefis” ile ilgilidir. Düşüncesi, akıl yürütmesi koyu bir kibrin rengine bürünmüştür: “Kavimleri bize kul köle iken, bi-zim gibi iki insana mı inanacağız?”

Yüzyıllardır ilâhlık vasfıyla kendi dünyalarını yönetmeye alışmış bir nesilden gelen Firavun, “gerçek” ve “tek” olduğu söylenen bir Allah’ın iradesine teslim olmayı ve bu iradenin al-tına girmeyi düşünmemişti bile! Hemen Musa’ya döner. Onu mağlup ve mahcup duruma düşüreceğinden emin bir şekilde, gerçekten Allah tarafından gönderildiğine delâlet edecek mu-cizeler ister. Hz. Musa hemen beyaz el ve asâ (Yere atınca yılan olan baston,sopa) mucizelerini gösterir. Fakat kalbi inanma-maya şartlanmış, gönül gözü kapalı, basireti bağlı Firavun’un cevabı küfrün alışılmış ve bildik yanıtıdır. Çevresinde bulunan-lara döner ve der ki: “Şüphesiz bu, bilgin bir sihirbazdır!”

Musa’nın, Allah adına değil sırf kendi çıkarı için mücadele ettiği ortaya çıkacaktır. Daha objektif karar verebilmeleri ama-cıyla müsabakanın bir bayram günü, kuşluk vakti toplanan hal-kın gözleri önünde yapılması kararlaştırılır. Fakat netice hiç de Firavun’un istediği gibi olmaz; Musa’nın asâsı, sihirbazların bi-rer hile ve göz aldanmasına dayalı oyunlarını yutmuş, Firavun değil belki ama sihirbazları hakikati anlamıştır. Hemen secde-ye kapanıp imanlarını ikrar ederler: “Biz âlemlerin Rabbine iman ettik. Musa ve Harun’un Rabbine!”

Firavun, çevresindeki iman çemberinin gittikçe büyüdüğü-nü ve kendi hareket alanını daralttığını fark etmiştir. Problemi hâlâ aynı yerde aramakta, aynı şeyleri sorgulamaktadır: Dün-yası, buradaki hâkimiyeti, nefsi, benliği, görmeye alıştığı ilâh

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

muamelesi. Gerçeği kabullenmeye yanaşmaz ve sihirbazlara haykırır: “Ben size izin vermeden ona iman ettiniz ha! Şüphe-siz bu, halkını oradan çıkarmak için şehirde kurduğunuz bir tuzaktır. Göreceksiniz!”

Firavun’un küfür oku yaydan çıkmıştır. Şüphe ve tehlike altındaki ilâhlık iddiasını kanıtlama çabasındadır. Bu nedenle Musa’nın bahsettiği ilâha meydan okumaya karar verir. Başra-hip Hâmân’a döner ve der ki: “Ey Hâmân! Benim için bir ateş yakıp tuğla pişir de bana bir kule yap! Belki Musa’nın ilâhına çıkar bakarım(!). Şüphesiz ben, onun mutlaka yalancılardan olduğunu sanıyorum.” (Kasas,38)

Nitekim Firavun Hâmân’ın bu kuleye çıkar ve gökyüzüne doğru ok atar. Bu tavrıyla, “Benim ilâhlığım karşısında başka bir ilâhın sözü mü olur? Musa yalan söylüyor; benden başka ilâh yoktur! Hem böyle bir varlık, gökyüzünde bile olsa onun-la mücadele edebilir, ona ok atabilirim!” demek istemektedir.

Sonunda Hz. Musa ve ona inananların beklediği müjde ge-lir. Allah, elçisine seslenmektedir: “Kullarımı geceleyin yola çı-kar. Yakalanmaktan korkmaksızın, endişe etmeksizin onlara denizde kuru bir yol aç!” “... Muhakkak ki takip edileceksiniz.”

Hz. Musa ve İsrâiloğulları’nın geceleyin yola çıktığını duyan Firavun, kendine isyan eden bu insanları toptan yok edebilmek amacıyla güneş doğarken peşlerine düşer. Hızla yol alan Firavun ordusu çok geçmeden kafileye yetişir. Aralarındaki mesafe hızla kapanmaktadır. Önlerine çıkan deniz de İsrâiloğulları’nı oldukça endişelendirmiştir. Tam, “Eyvah yakalandık!” diye düşündük-leri anda Hz. Musa, “Rabbim benimle beraberdir.” diye imanını ve tevekkülünü tekrar dile getirir. İşte tam bu sırada Allah Teâlâ, elçisine kurtuluş çaresini gösterir, “Asân ile denize vur!”

Suyun tam ortasında Allah’ın vaad ettiği gibi kuru bir yol ortaya çıkar. Musa ve taraftarları bu kurtuluş yoluna girerler. Firavun ve ordusu da onları izler. Son İsrâiloğlu karşı kıyıya, toprağa ayak bastığında, son Firavun askeri de denizin orta-sındaki bu mucize yola girmiş durumdadır. İşte tam bu anda

MURTAZA KAMAR

Allah’ın emriyle deniz eski hâline döner

Musa ve inananları, kurtuluş sevincini yaşarken her tarafını saran suya karşı son mücadelesini vermekte olan Firavun, bir-denbire kendisini bir iç hesaplaşmanın içinde bulur.

Süre bitmiştir. Hesaplaşma da... Kararını verir ve ciğerlerin-deki son nefesle haykırır: “İsrâiloğulları’nın iman ettiğinden başka hiçbir ilâh olmadığına inandım. Ben de Müslümanlar-danım.” Firavun’un durumu âyetlerde ise şu şekilde bildiril-miştir: “Şimdi mi? Oysa daha önce isyan etmiş ve bozguncu-lardan olmuştun. Biz de bugün bedenini, arkandan gelecekle-re ibret olman için kurtaracağız. Çünkü insanlardan birçoğu âyetlerimizden gerçekten habersizdir.” (Yunus, 91.92)

Firavun’dan sonra imana ve inananlara karşı gösterilen zu-lüm ve adaletsizliğin bayrağını bu kez başka bir simge alacak-tır. Hak taraftarları bundan sonra dünyayı, dünyalığı ve nefsi temsil eden, kibir ve gurur ile bezenmiş bir bakış açısı ile uğra-şacaktır. Bu bakış açısı da yine Hz. Musa ve inananları için açık bir tehlike ve tehdit olacaktır. İşte bu yeni düşman Kârûn’dur.

Musa’nın kavminden olan Kârûn, muazzam bir servete sa-hiptir. Öyle ki hazinelerin kendisini değil sadece anahtarlarını bile ancak güçlü kuvvetli insanlardan oluşan bir grup taşıyabil-mektedir. Kârûn gösterişi sever, sahip olduğu zenginliği insan-ların gözüne sokmaktan âdeta zevk alır.

Kârûn yine bir gün bütün ihtişâmı, süsü ve gösterişi ile ge-zerken kulağına bazı sözler gelir. Allah Teâlâ’nın, “dünya ha-yatını isteyenler” şeklinde tavsif ettiği halktan bazı insanlar demektedir ki, “Keşke Kârûn’a verilen (servet) gibi bizim de (servetimiz) olsaydı. Şüphesiz o büyük bir servet sahibidir!”

Kârûn ise “Bunlar bana bendeki bilgi ve beceriden dolayı verilmiştir.” diyor, uyarıları asla dikkate almıyordu.

Rivayete göre Musa Peygamber, İsrâiloğulları’na zekâtı emredince, Kârûn, İsrâiloğulları’nı toplayıp onlara, “Bu, size namaz ve birtakım emirler getirmiş, siz de onlara katlanmış-

100

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

sınız. Ona, bir de mallarınızı verme külfetini yüklenecek mi-siniz?” diye sorar. İsrâiloğulları, “Biz, ona (zekât olarak) mal-larımızı verme külfetini yüklenmeyeceğiz! Hz. Musa, Kârûn aleyhinde Allah’a beddua edince Yüce Allah, Hz. Musa’ya bo-yun eğmesi için yeryüzüne emreder. Musa Peygamber, yeryü-züne onları yutmasını emredince yer, onları önce topuklarına, sonra dizlerine kadar, en sonunda da tamamen yutar. Kârûn, sarayı ile birlikte yerin dibine geçirilir.

Şüphesiz Firavun, Hâmân ve Kârûn, hakka, adalete, insan olma onuruna karşı nefsi temsil etmişlerdir. Onlar, tek hedefi “tüm arzuları tatmin edilmiş bir ben” olan düzeni tesis etme çabasıydı.

Allah’ın seçtiği bu örnekler dünya döndükçe nefsin, arzu ve heveslerin, insanların karşısına hangi şekillerde çıkacağına işa-ret etmesi açısından manidardır. Dolayısıyla Allah ve Resûlü tarafından anlatılan bu kıssalara, bunlarda ismi geçen şahısla-ra ve yaşanan olaylara, sadece “hikâye” gözüyle bakma-mak, ders alınması gereken birer “ibret tablosu” bi-linciyle yaklaşmak gerekir.

Habeşistan ve Necaşi 6/161

Ashâbının çektiği eziyet ve işkenceye karşı bir şey yapama-manın ızdırabını duyan Rahmet Peygamberi, hicret etmelerini tavsiye etmişti. Semavî bir din olan Hıristiyanlığı benimseyen ve âdil bir hükümdara sahip olan Habeşistan, hicret için en uy-gun ülke idi. Nitekim Allah Resûlü, “Habeşistan’da, ülkesinde hiç kimseye zulmedilmeyen bir kral vardır. Allah sizin için bu durumdan bir çıkış ve kurtuluş yolu gösterinceye kadar orada kalın.” demişti.

Habeşistan’a yapılan ilk hicretten birkaç ay sonra, Mekke’de durumun düzeldiğine dair bazı asılsız söylentiler çıkmış, bunun üzerine Müslümanlardan bir kısmı Mekke’ye geri dönmüştü. Ancak burada müşriklerin daha da artan baskılarıyla karşılaşıl-

101

MURTAZA KAMAR

ması üzerine, Allah Resûlü ikinci bir gruba Habeşistan’a hicret için izin verdi.

İkinci hicretten sonra Müslümanların sığındıkları memle-kette kendi ülkelerinden daha rahat oldukları haberleri gelince bu durum Mekke müşriklerini çok rahatsız etmişti. Bu durumu ileriye dönük bir tehlike olarak gördüler. Bunun üzerine Ku-reyşli kabile reisleri gecikmeden toplanarak muhacirlerin bu-radan çıkarılıp sürülmeleri için elçi göndermeye karar verdiler. İçlerinden siyaset konusunda yetenekli, ikna kabiliyetleri yük-sek iki seçkin kişiyi görevlendirdiler.

Heyet Habeşistan’da Necâşî’ nin huzuruna çıkıp taleplerini bildirdiler:

“Ey Hükümdar! Aramızdan bazı gençler senin ülkene sı-ğındılar. Onlar kendi toplumlarının dinini terk ettiler ve se-nin dinine de girmediler. Aksine bizim de senin de bilmediğin yepyeni bir din icat ettiler. Bizi sana, onları geri vermen için kendi toplumlarının ileri gelenleri, babaları, amcaları ve aşi-retleri gönderdi. ”

Heyeti dinleyen Necâşî karşı tarafı dinlemek için Müs-lümanlardan bir grubu huzuruna çağırdı. Peygamberimizin amcasının oğlu Ca’fer b. Ebû Tâlib başkanlığındaki grup Ne-câşî’nin huzuruna çıktı. Genç ve gözü pek bir sahâbî olan Ca’fer, söz alarak durumlarını gayet veciz bir şekilde ifade eden şu ko-nuşmayı yaptı:

“Ey Hükümdar! Biz câhiliye toplumuyduk; putlara tapar, leş yer, çirkin işler yapardık. Akraba ilişkilerine değer vermez, etrafımızdakilere kötülük ederdik. Güçlülerimiz zayıflarımızı yok ederdi. İşte biz bu hâlde iken, neticede Allah bize içimizden soyunu, doğruluğunu, güvenirliğini ve iffetini iyi bildiğimiz bir resûl gönderdi. Bu peygamber bizi Allah’a, tevhid inan-cına ve ona ibadet etmeye davet etti. Bizim ve atalarımızın Allah’ın dışında tapmış olduğumuz taşlardan ve putlardan kurtulmamızı öğütledi. Doğru söylemeyi, emanete riayet et-

102

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

meyi, akraba ile iyi ilişkiler kurmayı, komşulara iyi muame-lede bulunmayı, haram yemeye ve kan dökmeye son vermeyi emretti. Aynı şekilde çirkinlikleri, yalan sözü, yetim malı ye-meyi, namuslu kadına iftira etmeyi de yasakladı. Sadece tek olan Allah’a ibadet etmeyi ve O’na bir şeyi şirk koşmamamızı emretti. Namazı, zekâtı ve orucu da bize emretti.”

Ca’fer, İslâmî esasları açıkladıktan sonra sözlerine şöyle devam etti: “Biz onu tasdik ettik, ona iman ettik ve onun ge-tirdiği ilâhî mesaja uyduk. Artık sadece Allah’a ibadet ettik, O’na hiçbir şeyi ortak koşmadık. Bize haram kıldıklarını ha-ram, helâl kıldıklarını helâl kabul ettik. Bunun üzerine kendi toplumumuz bize düşman kesildi. Tekrar Allah’a ibadeti bıra-kıp putlara tapmaya döndürmek ve önceden helâl saydığımız çirkinlikleri tekrar helâl kabul etmemizi sağlamak suretiyle bizi dinimizden döndürebilmek için işkenceler yaptılar. Onlar bizi ağır bir baskıya maruz bırakınca, zorlayınca, bize zulme-dince, bizimle dinimiz arasına girip inancımızı yaşamamıza engel olunca, biz de kalkıp senin ülkene sığındık. Seni başka-larına tercih ettik ve sana yakın olmayı istedik. Ey hükümdar! Senin yanındahaksızlığa uğramayacağımızı umduk!”

Bunun üzerine Necâşî, bahsettiği ilâhî vahiyden bazı âyet-ler okumasını istedi. O da Hz. Yahyâ ile Hz. İsa’nın dünyaya gelişlerinden bahseden Meryem sûresinden bir bölüm okudu. Bu âyetlerden etkilenen Necâşî’yle birlikte kumandanları göz-yaşlarını tutamadılar. Sonra Necâşî, “Vallahi, bu ve Musa’nın getirdiği aynı kaynaktandır.” dedi. Ardında da Mekkeli elçile-re dönerek, “Siz, çıkın gidin. Vallahi ben onları size asla tes-lim etmeyeceğim, bunu yapmayacağım!” açıklamasını yaptı. Bu tavırla karşılaşan Mekkeli elçi Amr b. Âs, ertesi gün Müs-lümanların Hz. İsa hakkında kötü şeyler söyledikleri iddiasıyla Necâşî’nin huzuruna çıktı. Necâşî, İsa (as) hakkındaki düşün-celerini öğrenmek için Müslümanları tekrar huzuruna çağırttı. Ca’fer, “Onun hakkında Peygamberimizin bize getirdiğini söy-lüyoruz. O, Allah’ın kulu, peygamberi, ruhu ve bakire ve iffet-

103

MURTAZA KAMAR

li Meryem’e (rahmine) bıraktığı kelimesidir.” şeklinde cevap verdi. Bunu duyduktan sonra Necâşî eliyle yerden bir çöp aldı ve şöyle dedi: “Vallahi, Meryem oğlu İsa senin söylediğinden şu çöp kadar bile farklı değildir.”

Müslüman muhacirler Necâşî’nin ülkesinde huzur içinde yaklaşık on üç yıl yaşamaya devam etmişler ve orada bulun-dukları süre içinde Habeşistan’ı yurt edinmişlerdi. Allah Resulü Necâşî’ ye Müslüman olması için mektup gönderdi. Allah Resû - lü’nün bu davetine olumlu cevap vererek Müslüman olmuştu.

Necâşî, bilge bir idareci olarak doğruya değer veren ve hak-kı teslim eden bir kişiydi. Müslümanların zor anlarında onla-ra kucak açmış, daha sonra da Müslümanlığı seçerek hidayete ermişti. İslâm’ı seçişinde Hıristiyanlığı tanıması, Hz. İsa’nın Resûlullah’ı (sav) müjdelemesi ve Resûlullah’tan kendisine nakledilen bilgilerin öteden beri edindiği tecrübelerle örtüş-mesi etkili olmuştu. Peygamberimiz (sav) Habeşistan meliki Necâşî öldüğü gün, ashâbına onun ölümünü haber vererek, “Bugün Allah’ın salih bir kulu olan Ashame (Necâşî) vefat etti.” buyurmuş, imamlık yaparak ashâbına onun için (gıyâbî) cenaze namazı kıldırmış, “Kardeşiniz için Allah’tan mağfiret isteyin.” diyerek âdil krala karşı son görevini yerine getirmişti.

Cahiliye dönemi 6/173

İnanç olarak putperestliğin hâkim olduğu İslâm öncesi de-virde insan, yalnız Rabbine karşı değil tüm âleme ve mahlûka-ta karşı zalimce bir tutum içerisindeydi. Câhiliye döneminde kişinin kız çocuk sahibi oluşu onun için bir utanç vesilesi idi. Zira kadın toplumda uğursuzluk sebebi olarak görülür, kişi kız çocuk sahibi olduğunda öfkelenir, yüzü kapkara kesilirdi. “Kendisine verilen kötü müjde(!) yüzünden halktan gizlenir. Şimdi onu, aşağılanmış olarak yanında tutacak mı, yoksa toprağa mı gömecek? Bak, ne kötü hüküm veriyorlar!” şeklin-de Kur’an’da anlatılan bu kötü psikoloji içerisinde câhiliye in-sanlarından bazıları çareyi kızını toprağa gömmekte bulurdu.

104

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

O dönemin yapısını Habeş muhacirlerinden Ca’fer b. Ebû Tâlib, Necâşî’ye şöyle özetliyordu: “Biz câhiliye toplumuyduk; putlara tapar, leş yer, çirkin işler yapardık; akraba ilişkileri-ni keser, etrafımızdakilere kötülük ederdik. Güçlülerimiz za-yıflarımızı ezerdi.”

Arap toplumunda hür, köle ve mevâlî şeklinde bir sınıf ay-rımı da söz konusuydu. Köle ve cariyeler sahiplerine bağlıydılar ve mal gibi alınıp satılıyor, miras bırakılıyorlardı. Sosyal yapı-nın kabilecilik esasına dayandığı, insanın ancak mensup oldu-ğu kabileye göre değer kazanabildiği, ırk, renk, soy ve zengin-liğin üstünlük ölçüsü olarak kabul edildiği bir sistem hüküm sürüyordu.

Asabiyet adı verilen, kabile mensuplarının birlikte hareket etmelerini sağlayan kabilecilik ruhu ve dayanışma duygusu ol-dukça güçlü idi. Hz. Peygamber’in, “Haksız da olsa kendi ka-bilene arka çıkmandır.” diyerek tanımladığı asabiyet duygusu, insanlar arasında yalnızca takvayı üstünlük ölçüsü kabul eden İslâm dini tarafından kaldırılmıştı.

Câhiliye zihniyetinin tamamına hâkim olan “kabilecilik tutkusu” güçlü olmaya dayanıyordu. Bu sebeple evlenmek ve özellikle erkek çocuk sahibi olmak onlar için çok önemliydi; zira çokluklarıyla övünürlerdi. Hz. Âişe’nin anlattığına göre, câhiliye döneminde dört çeşit nikâh vardı. Bunlardan birinci-si dünürlüğe dayanan bugünkü nikâhtı. Diğer bir nikâh şekli, çocuğun soylu olmasını isteyen kişinin, karısını dilediği kişiye göndermesi şeklinde gerçekleşiyordu. Bir başka nikâh şekli, on kadar erkek bir kadınla cinsî münasebette bulunduktan son-ra, kadının doğan çocuğu onlardan hoşuna giden birine ilhak etmesiydi. Dördüncü nikâh şekli ise gayrimeşru birliktelik idi. Böyle bir kadın hamile kalıp da çocuğunu doğurunca daha önce kendisiyle cinsî münasebette bulunan erkeklerden birine çocu-ğun şekil ve şemailine bakarak babasını tespit edebilen “kâif” yardımıyla nispet ederdi. Allah, Peygamberimizi (sav) gönde-rince bugünkü Müslümanların nikâhı câhiliye halkının bütün

105

MURTAZA KAMAR

nikâhlarını kaldırdı. Daha önce sınırsız olan eş sayısına sınır-lama getirildi.

Câhiliye döneminde fazilet sayılan bazı davranışlar, İslâm’a uyduğu ölçüde kabul görmüş, tevhid inancına aykırı olmayan insanî ve ahlâkî değerlere müdahale edilmemiş, bazı alışkan-lıklar ise İslâmî kurallarla güçlendirilerek sosyal hayatta de-vamlılıkları sağlanmıştır.

Câhiliye Devri Bilgi Kaynakları 6/187

Muâviye b. Hakem, İslâm’a girdikten sonra Medine’ye gel-mişti. Peygamberimize şöyle söyledi: ‘Ey Allah’ın Resûlü! Ben câhiliyeden yeni kurtulmuş biriyim. Allah Teâlâ bize İslâm’ı getirdi. Bizden bazı kimseler kâhinlere gidiyor dedim. Resû-lullah (sav), ‘Onlara gitme!’ buyurdu. ‘Bazılarımız da uğur-suzluğa inanıyorlar dedim. Resûlullah (sav), ‘Bu, onların içle-rinden geçen bir düşüncedir. Bu düşünce onları sakın işlerin-den alıkoymasın!’ buyurdu.”

Cahiliye döneminde (Peygamberden ince) kâhinlere gitme ve kehanetlerine itibar etme, oldukça yaygındı. Onlara göre kâ-hin, olağanüstü güçlerle ilişkisi olan biriydi ve o bu ilişki saye-sinde geçmişteki ve gelecekteki olayları bilirdi.

Câhiliye düşüncesinde önemli yeri olan kâhinlerdeki bilgile-rin değeri ve bunlara inanmanın doğru olup olmadığı, İslâm’ı yeni seçen kimselerce de merak konusuydu. Nitekim bu konu-da Hz. Âişe şu bilgileri aktarır: “Birtakım insanlar Resûlullah’a (sav) kâhinleri sordular, Allah Resûlü, ‘Onları dikkate almaya değmez!’ buyurdu. Bunun üzerine, ‘Ey Allah’ın Resûlü! Ama on-ların anlattıkları şeyler bazen doğru çıkıyor.’ dediler. Hz. Pey-gamber şu cevabı verdi: ‘Bu söz cinlerdendir. Cin onu kapar ve kâhin dostunun kulağına tavuğun gagalaması gibi defalarca fısıldar. (Kâhin) ona yüz yalan karıştırır ve halka sunar.’”

Sihir/büyü yapılmasını, Hz. Peygamber helâk edici büyük günahlar arasında saymış, hatta onu Allah’a şirk koşmanın

106

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

hemen ardından zikretmiştir. Esrarengiz olan hususlara karşı merak duyan insanoğlu, tarih boyunca çevresindeki bilinme-yenleri keşfetmeye, anlamaya ve geleceği hakkında bilgi sahi-bi olmaya çalışmıştı. Bu nedenle de insanlar ilk dönemlerden itibaren gizli yönleriyle ve gelecekleriyle ilgili olarak ileri sü-rülen iddialara ilgisiz kalmamış, onun bu özelliği sihir, büyü, fal, kehanet gibi uğraşıların toplumda yer edinmesine ve revaç bulmasına zemin hazırlamıştı.

Bir sahabi anlatıyor: Bir gece Resûlullah (sav) ile birlikte otururlarken bir yıldız kaymış ve ortalık aydınlanmıştı. Bunun üzerine Resûlullah onlara, “Böyle bir şey olduğunda câhiliye devrinde ne derdiniz?” diye sormuş, onlar da, “Biz bu gece bü-yük bir adam doğdu ve bu gece büyük bir adam öldü derdik.” cevabını vermişler. Resûlullah, “Bu yıldız, ne bir kimsenin ölü-mü için kayar ne de doğumu için!”

Hz. Peygamber dönemindeki farklı bilgi kaynaklarını gös-termesi bakımından şu rivayet oldukça önemli bilgiler ver-mektedir. Urve, birgün hocası ve teyzesi olan Hz. Âişe’ye şöy-le diyor: “Ey anneciğim! Senin tıp bilgini nereden edindiğine şaşırıyorum!” Hz. Âişe, Urve’nin omzuna vurarak şöyle cevap verir: “Urveciğim! Resûlullah (sav) ömrünün sonlarında has-talanmıştı. O sıralarda her bölgeden Arap heyetler gelmekte ve farklı tedaviler önermekteydiler. Ben de onu bunlarla teda-vi ediyordum. İşte böyle!”

Şair, Arapların gözünde gaybî varlıklarla ilişkisi olan, gaybî varlıktan aldığı bilgileri topluma nakleden kişiydi. Hz. Peygam-ber’in (sav) getirdiği vahyi, şiire benzeterek karalamaya çalış-maları Kur’an’ın da gaybî bilgiye dayanmasındandı.

Öte taraftan Rahmet Elçisi, neseplerle (soy) övünmeyi ve başkalarının neseplerini karalamayı yasaklamaktadır. Şüphe-siz asil bir soydan gelmiş olmak, Hz. Peygamber’in de işaret ettiği üzere insana ait bir değerdir. Dolayısıyla burada yasakla-nan asalet ile övünme ve başkalarının neseplerini karalamadır.

107

MURTAZA KAMAR

Câhiliye Devri İnanç ve İbadetler 6/199

Câhiliye kavramı, “cehl” kökünden gelir ve “bilgisizlik ve ce-haletin yanında kabalık, zorbalık, barbarlık” anlamı da taşır.

O dönemin insanları kendilerini Allah’a yakınlaştırsın diye Allah’la aralarında “aracı” olarak gördükleri putlara da tapıyor-lardı. Kur’an’ın, Allah’ı bırakıp kendilerine ne zarar ne de fayda verebilecek şeyleri şefaatçi edinmelerinden dolayı eleştirdiği bu insanlar, kimi zaman yardım dilemek, kimi zaman da şeref ve itibar kazanmak amacıyla sahte ilâhlar edinmişlerdi. Kâbe ve çevresinde üç yüz altmış put bulunuyordu. Allah dışında her evde tapınacak bir put mevcuttu.

Âyetlerde de zikredilen ve yalnızca ataların taktığı isimler-den ibaret olduğu vurgulanan Lât, Menât, Uzzâ ve Hübel gibi putlar ise putların en büyüklerinden sayılıyordu. Onlar için kurbanlar kesilir, yeminler edilir, onlara yiyecekler sunulurdu.

Allah Resûlü, oğlu İbrâhim’in vefat ettiği gün gerçekleşen güneş tutulmasında, insanların bu iki olay arasında ilişki kur-ması üzerine, güneş ve ayın Allah’ın âyetlerinden iki âyet oldu-ğunu bildirmiş ve bunların kimsenin ölümü veya doğumu için tutulmayacaklarını söylemiştir.

Allah Resûlü insanların zan ve kuruntularından ibaret olan, hayatı çekilmez kılan, eşyayı uğursuz sayma veya bunları kötü-ye yorma inançlarının aslının olmadığını vurgulamıştı. Varlık-ların zâtında uğursuzluğu barındıramayacağını bildiren Allah Resûlü insanlara kalplerine bir korku geldiğinde Allah’a sığın-malarını öğütlüyordu.

Hz. Peygamber nazarın gerçek olduğunu bildirmekle birlik-te ondan korunmak maksadıyla Yüce Allah yerine bu tür nes-nelerden medet ummayı yasaklamış, hayvanların boynuna ası-lan nazarlıkların çıkarılıp atılmasını emretmişti.

İslâm öncesinde Araplar arasında yaygın olarak görülen iba-detlerin başında hac geliyordu. Câhiliye dönemindeki Kâbe’nin içine putlar doldurulmuş, Safâ, Merve, Mina gibi diğer ibadet

108

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

mahallerine de çeşitli putlar konulmuştu. Tavaf uygulaması da yozlaştırılmış ve Kâbe çıplak olarak tavaf edilir olmuştu.

Câhiliye devrinde kurban ibadeti Hz. İbrâhim’in sünneti ol-maktan çıkmıştı ve kendilerini ilâhlarına yakınlaştırma ama-cıyla devam ettiriliyordu. İnsanlar hac zamanında veya diğer zamanlarda Kâbe’deki putlara veya diğer ilâhlarına kurban ke-serler, adaklar adarlardı.

İslâm’dan önce insanlar, Allah’ın yanısıra putlara, Lât ve Uzzâ’ya, Kâbe’ye, annelerinin ve babalarının üzerine de yemin ederlerdi. Yemin etme âdeti İslâm’dan önce ve sonra Araplar-da yaygın olan bir durumdu. İslâm, Allah’tan başka bir şeyin üzerine yemin etmeyi yasaklamış, Allah Resûlü, “Kim yemin edecekse ancak Allah adına yemin etsin.” buyurarak putların, ataların üzerine yapılan yemini kaldırmıştır. Ayrıca Resûl-i Ekrem, eskiden Kâbe üzerine yapılan yeminin “Kâbe’nin Rab-bine” şeklinde yapılmasını istemiştir. Allah Resulü günah olan bir şey üzerine edilen yemini, Allah’a isyan konusunda adanan adağı, akraba bağını koparmaya dair yemini ve insanın kendi-sine eziyet edercesine yalın ayak yürümeye dair ettiği yemini de yasaklamıştır.

Câhiliye âdetleri arasında, kocası ölen kadının zorunlu ola-rak yas tutması, süslenmemesi, koku sürünmemesi de vardı. “(Ölenlerin ardından) avuçlarıyla yanaklarını döven, yakala-rını yırtan ve câhiliye âdeti olarak bağırıp feryat eden kimse bizden değildir.” buyuran Allah Resûlü, cenaze töreni ve ma-temle ilgili insan fıtratına uygun uygulamalar getirmişti.

Resûlullah Son Elçi 6/215

Hiç şüphesiz Sevgili Peygamberimizi (sav) en iyi tanımla-yanlardan biri üvey oğlu Hind b. Ebû Hâle’dir. Abdullah b. Ab-bâs bir gün kendisine, “Resûlullah’ı bize tasvir et, zira muhte-melen aramızda onu en iyi bilen sensin.” deyince Hind:

“Resûlullah (sav), genelde sessizdi; daima düşünceli ve hü-

109

MURTAZA KAMAR

zünlüydü. Az ve öz konuşurdu. Uzatmazdı, kısa da kesmezdi. Konuştuklarını (gerektiğinde) tekrarlardı. Öğüt verdiğinde ciddi dururdu, kederlenirdi. Kendisine karşı çıkıldığında yüz çevirir giderdi, ashâbıyla konuşarak rahatlardı. Nimet az bile olsa ona saygı gösterirdi. Hiçbir yiyeceği kötümsemezdi.”

Bakışlarını kısa tutardı. Yere bakışı, göğe bakışından daha çoktu. Çoğunlukla göz ucu ile bakardı. Ashâbı ile birlikte yürür-ken, onları öne geçirir kendisi arkadan yürürdü. Yolda karşılaş-tığı kimselere, onlardan önce hemen selâm verirdi.

Ziyaretçilere ayırdığı zaman, onların soy-sop durumlarına göre değil dindeki üstünlüklerine göre olurdu. Evine gelenlerin çeşitli ihtiyaçları olurdu. Kendisine doğrudan veya bir aracı ile iletilen sorulara, muhatapların ve ümmetin maslahatına uygun bir şekilde cevaplar verir ve arkasından şöyle uyarırdı: ‘Burada görüp duyduklarınızı burada bulunmayanlara iletin.

Huzuruna gelenler; ilim ve hikmete susamış olarak girer-ler, kanmış ve doymuş olarak ayrılırlar ve hayra yol gösterici olarak çıkarlardı.”

Ashâbını, yokluklarında arayıp sorar, durumlarını takip eder-di. Karşılaştığı insanlara, “Ne var, ne yok?” diye çevrede olup bi-tenleri sorardı. Güzel olan her şeyi beğendiğini ifade eder ve ona destek verir; kötü olan şeye de tepkisini gösterir ve onu çürütücü bir tavır takınırdı. Bütün işleri uyumlu idi; tutarsız hiçbir dav-ranışı yoktu. O, her durum karşısında tedarikli idi (her sorunun çaresini bulurdu). Onun katında insanların en faziletlisi, başkalarına iyiliği en yaygın olanlardı; mertebesi en yüksek olanlar da halkın sıkıntısına en iyi şekilde ortak olan ve onlara yardım elini uzatan kimselerdi.

Resûlullah’ın kalkması da oturması da zikir üzere idi. Top-lantı hâlinde bulunan bir topluluğun yanına geldiğinde baş-köşeye geçmez, meclisteki boş kalan en son yere oturuverirdi; çevresinin de böyle yapmasını isterdi.

Birlikte oturduğu kimselerin seviyelerine göre her birinin hâl

110

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

ve hatırlarını sorarak onlara iltifat ederdi. Çevresindekilere öylesine candan davranırdı ki birlikte oturduğu kimse-lerin hepsi de Resûlullah (sav) katında en değerli insa-nın kendisi olduğunu düşünürdü. Bir kimse yanında çok otursa veya bir ihtiyacını iletmek maksadıyla huzura gelse o şa-hıs kendiliğinden kalkıp gidinceye kadar sabrederdi. Kendisin-den bir istekte bulunan kimseyi, ya istediğini yerine getirerek ya da tatlı bir dille gönderir, hiç boş çevirmezdi. Onun cömertliği, tatlı dilliliği ve güzel ahlâkı insanlar arasında öylesine yayılmıştı ki âdeta halkın babası gibi olmuştu. Onun nezdinde bütün in-sanlar da, hiçbirisi arasında hak ayrımı yapılmayan aynı seviye-deki evlâtlar gibiydi. Onun meclisinde herkes eşit vaziyette idi.

Sadece yararlı olacağını düşündüğü konularda konuşurdu. Susunca konuşma ihtiyacı duyanlar söz alırlardı. Ashâb, onun (sav) huzurunda konuşurlarken birbirleriyle asla ağız dalaşın-da bulunmazlardı. İçlerinden birisi Resûlullah’ın huzurunda konuşurken, o sözünü bitirinceye kadar, hepsi de can kulağı ile konuşanı dinlerdi.

Hz. Peygamber (sav) şöyle derdi: “Bir ihtiyacının gideril-mesini isteyen biriyle karşılaştığınız zaman ona yardımcı olu-nuz.” O (sav), ancak yapılan iyiliğe denk düşen ve fazla dalka-vukluğa kaçmayan övgüleri kabul eder ve haddi aşmadığı müd-detçe hiç kimsenin sözünü kesmezdi. Şayet huzurunda haddi aşacak şekilde konuşulursa o zaman, ya konuşanı susturmak ya da o meclisten kalkıp gitmek suretiyle ona engel olurdu.

Sadaka olarak nitelendirdiği tebessüm yüzünden hiç eksik olmamıştır.

Resûlullah’ın Giyimi: 6/225

Gömleklerinin kol uçları bileklerine kadardı. O, sıradan bir insan gibi davranırdı; söz gelimi kıyafetlerinin bakımını göz-den geçirir, koyunun sütünü sağar ve kendi işini kendisi görür-dü. Giyim kuşamında sadeydi. Şöyle diyordu:“Kim dünyada

111

MURTAZA KAMAR

şöhret elbisesi giyerse Allah da ona kıyamet gününde onun benzerini giydirir.”

Resûlullah’ın Konuşması: 6/225

O, sözlerin en latîfini, en veciz ve en anlaşılır biçimde söy-lerdi. Anlatırken dinleyenler rahat kavrasın diye tane tane ko-nuşurdu. Uzun konuşulması gereken yerde uzun; kısa olması gereken yerde ise kısa konuşur. Bilinmeyen ve yadırganan ifa-delerden kaçınır; heyecanlandırıp galeyana getiren üslûptan özenle sakınırdı.

Onun sözlerine Allah sevgi lütfetmiş; kabulle kuşatmış; hem kolay anlaşılır kılmış hem de tatlılık ve heybet bahşetmiştir. Hiç-bir söz ustası onu mahcup edememiştir. O, son derece kısa cüm-leciklerle uzun ifadeler irad etmiş; muhaliferini ancak onların tanıyıp itiraf edeceği bir üslûpla alt etmiş, sadece doğruyu delil getirmiş ve yalnızca hakikati dillendirerek üstünlük aramıştır.

Resûlullah’ın Yemesi içmesi; 6/226

Yemek yerken bir yere yaslanmazdı, (hiç kalkmayacakmış gibi) iyice yerleşmezdi. O (sav) şöyle derdi: “Ben, sıradan bir kulun yediği gibi yer, sıradan bir kulun oturduğu gibi oturu-rum...” Zemzem suyunu ayakta içerdi. Normal suyu hem ayak-ta hem de oturarak içtiği görülmüştür.

Resûlullah’ın Ahlâkı; 6/226

Resûlullah (sav) ahlâkı en güzel insandı. Hanımlara karşı son derece kibar ve nazik, aile fertlerine karşı çok şefkatliydi. Oğlu İbrâhim Medine’nin yaylasında bir sütanneye verilmişti. Resûlullah (sav) de zaman zaman o eve giderdi. Allah Resûlü oğlunu alır, öper, sonra dönerdi. Çocuklarını öpüp okşamayan-ların kalplerinden rahmet duygusunun sökülüp atıldığını söy-ler; insanlara merhamet etmeyene Allah’ın merhamet etmeyeceğini hatırlatırdı.

112

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Kolay olanı seçer, günahtan alabildiğine uzak durur, kendisi için asla intikam almazdı. İnsanların en güzeli, en cömerdi ve en yüreklisiydi.

Eğer, hoşgörü ve alçak gönüllülüğüne ilişkin sadece Mek-ke’nin fethi günü takındığı tutuma bakılsa bile bu, onun mü-kemmel şahsiyetinin ve nübüvvetinin en açık göstergesi olarak yeter. Zira o, Mekke’ye büyük bir güçle girmişti. Mekke’ye gir-diği vakit, onlara bir konuşma yapmış ve Allah’a şükredip onu övdükten sonra şöyle demişti: “Kardeşim Yusuf’un dediği gibi diyorum; bugün sizi kınamak yok; Allah sizi affetsin; çünkü O, rahmet edenlerin en merhametlisidir.”

Resûlullah, Allah’ın En Seçkin Kulu 6/241

Pek çok âyet-i kerimede Hz. Peygamber’e iman, Allah’a imanla birlikte zikredilir. Kuşkusuz Allah’a iman, Peygambe-ri’ne imanı gerektirmekte ve bu imanı ikrar ifadesi Peygambe-rinin adını da içermektedir.

Yüce Allah, müminlere Hz. Peygamber’e sevgi ve tazim gös-termeyi emretmiş, kendisinin de ona ne kadar değer verdiğini, onun makamını ne kadar yücelttiğini hatırlatmıştır: “Allah ve melekleri, Peygamber’e çok salât eder. Ey müminler! Siz de ona salât edin ve tam bir teslimiyetle selâm verin.”

Peygamber’e salât, meleklerin dua, tebrik ve övgülerini ifa-de ederken, Allah’ın salât etmesi, gerçek mahiyeti ve keyfiyetini tam olarak kavrayamadığımız, sınırlarını kestiremediğimiz bir iltifat, rahmet ve şeref olmalı.

Allah, Peygamberi’ne salât ve selâm getirmeyi müminlere bir vazife olarak yüklerken, onu yüceltmeyi imanın bir gereği saymıştır. (Peygambere salavat çekmekle beraber onun getir-diği mesajı yaşama aktarmak ve aktarılmasına gayret etmek Müslümanların başlıca vazifeleri olmalıdır. M.K)

Hz. Peygamber’e verilen bu değer, ona itaatin Allah’a itaat-ten, ona teslimiyetin Allah’a teslimiyetten bağımsız olmadığını,

113

MURTAZA KAMAR

Allah’a imanın ayrılmaz bir parçası olduğunu kanıtlamaktadır. Nitekim Ebû Hureyre’nin naklettiği bir sözünde, Hz. Peygam-ber (sav) şöyle buyurmuştur: “Bana itaat eden, Allah’a itaat etmiştir. Bana isyan eden, Allah’a isyan etmiştir.”

Allah’a giden yol Resûlüne tâbi olmaktan, sözlerini dinle-mekten ve dediklerine gönülden boyun eğmekten geçmektedir. “De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. Çünkü Allah çok bağışla-yandır, çok merhamet edendir.”(Âl-i İmrân, 31)

Bundan dolayıdır ki Kur’an âyetlerine bakıldığında Peygam-beri’ne isyan, bir anlamda Allah’ın koyduğu sınırları aşmak-tır. Peygamberi’ne karşı gelmek, aynı zamanda Allah’a karşı gelmektir. Peygamberi ile savaşmak, Allah’a savaş açmaktır. Peygamber’in bildirmesi, Allah’ın bildirmesidir. Peygamber’in haram kılması, Allah’ın haram kılması gibidir. Peygamber’in Allah’ın lütfettiklerinden vermesi, Allah’ın vermesi gibidir. Peygamber’e biat etmek, Allah’a biat etmektir. Aslında, “Kim Peygamber’e itaat ederse Allah’a itaat etmiştir.”Zira o kendi arzusuna göre konuşmuyordu, söyledikleri ya Allah’tan gelen bir vahiydir ya da vahyin kontrolündedir. Tabiatıyla böyle bir elçinin emrettiklerine uymak, men ettiklerinden uzak durmak inananlar için imanî bir zorunluluktur.

Allah Resûlü ümmetine, ibadetlerin yanı sıra evlilik, boşan-ma, miras, haramlar-helâller ve ticaret gibi daha pek çok konu-ya işaret eden âyetlerle ilgili açıklayıcı bilgiler vermişti. Meselâ, “Allah alışverişi helâl, faizi ise haram kıldı.” Bakara, 275. âye-tinden her türlü alışverişin helâl olduğu anlaşılmasına rağmen Peygamberimiz örneğin, domuz ve içkinin satışını yasaklaya-rak buna birtakım sınırlar getirdi.

Allah, Elçisi’ne Kur’an’da mevcut olan emir ve yasakları açıklama görev ve yetkisinin yanı sıra Kur’an’da olmayan bazı hususlarda da kural koyma yetkisi tanımıştı: “O, onlara iyiliği emreder, onları kötülükten alıkoyar. Onlara iyi ve temiz şey-leri helâl, kötü ve pis şeyleri haram kılar. Üzerlerindeki ağır

114

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

yükleri ve zincirleri kaldırır.” âyeti onun hem sorumlulukları-na hem de yetkilerine işaret etmektedir.

Hz. Peygamber, vahiyle yönlendirilmediği hususlarda elbet-te şahsî görüşü ile hareket ediyordu. “Bana (vahiy) gelmeyen hususlarda, aranızda, kendi kanaatime göre hüküm veririm.” Peygamberimizin kişisel yargılarının doğruluğu kuşkusuz her-hangi birininki ile aynı değildi.

Peygamber Efendimizin anlattıkları karşısında Ebû Cehil, “Allah’ım, eğer bu senin katından gelen bir gerçek ise gökten başımıza taş yağdır veya bizi elim bir azaba uğrat.” demişti de bunun üzerine şu âyetler inmişti: “Oysa sen onların için-de iken, Allah onlara azap edecek değildi. Bağışlanma diler-lerken de Allah onlara azap edecek değildir. Onlar Mescid-i Harâm’dan (müminleri) alıkoyarken ve oranın bakımına ehil de değillerken, Allah onlara ne diye azap etmesin? Oranın ba-kımına ehil olanlar ancak Allah’a karşı gelmekten sakınanlar-dır. Fakat onların çoğu bilmez.” (Enfâl, 33-34).

Allah Teâlâ onu Ahmed diye isimlendirmiş, geleceğini Hz. İsa’nın diliyle İsrâiloğulları’na bildirmişti. Peygamber şairi Hassan b. Sabit’in ifadesiyle adını adıyla andırmıştı. Allah, Son Elçisi’nin adını ve şanını yüceltti. Onunla ilgili bu ilâhî destek ve ihtimam çarpıcı bir biçimde şöyle vurgulanır: “Biz senin göğsünü açıp genişletmedik mi? Belini büken yükünü senden alıp atmadık mı? Senin şanını ve ününü yüceltmedik mi?” (İn-şirâh 1-4. Ayetler)

Peygamber (sav) istikametinden şaşmadı ve kendisinden önce gönderilen peygamberler gibi o da verilen risâlet görevini en güzel şekilde yerine getirdi.

Peygamberler silsilesinin son halkası olan Sevgili Peygam-berimiz, bütün insanlığa gönderilmekle, sadece kendi toplum-larına gönderilen diğer peygamberlerden ayrıldığını telaffuz ederken, “Hiçbir kula, ‘Ben Yunus b. Mettâ’dan (Yunus Pey-gamber’den) daha hayırlıyım.’ demek yakışmaz.” sözüyle pey-

115

MURTAZA KAMAR

gamberlik vasfı itibariyle bütün elçilerin Allah nezdinde eşit olduğunu ifade etmekteydi. Bununla birlikte Kur’an’da “sabırlı ve dirençli (Ulü’l-azm)” peygamberlerden bahsedilir: “(Ey Mu-hammed!) O hâlde, yüksek azim sahibi peygamberlerin sab-retmesi gibi sabret…”(Ahkâf, 35) Bu âyet aynı zamanda Allah Resûlü’nün de bahsedilen ve övülen peygamberlerden biri ol-duğuna dair bir işareti barındırmaktadır.

Resûl-i Ekrem, büyük bir azim ve kararlılıkla görevini ifa etti. Veda Hutbesi’nde buna insanların şahit olmasını istedi. Allah ondan razıydı. O da Rabbinden razı olacaktı.

Resûlullah, Saygıya En Lâyık İnsan 6/251

Bir keresinde hasar gören Kâbe Mekke’deki kabileler tara-fından onarılarak Hacerülesved’in (Kâbe’deki siyah taş) ko-nulacağı yere kadar Kâbe’nin duvarlarını örmüşlerdi. Sıra Hacerülesved’ in yerine konulmasına gelince kabileler arasın-da anlaşmazlık çıkmıştı. En sonunda Kureyş’in en yaşlısı olan Ebû Ümeyye b. Muğîre’nin teklifi üzerine Harem-i Şerîf’in ka-pısından ilk giren kişinin hakemliğini kabul etmek üzere an-laşmışlar. İlk olarak el-Emîn (güvenilir kişi) lakabını verdikleri genç Muhammed (sav) girmişti. “Bu, Muhammed’dir.” diyerek memnuniyetlerini ifade etmişlerdi. Hz. Muhammed onların bu güvenlerini boşa çıkarmayacak ve herkesi memnun edecek bir çözüm sundu. Hacerülesved’i ortaya serilen bir örtünün üze-rine koydu ve her kabile bu örtünün bir ucundan tutarak taşı konulacağı yere kaldırdı. Muhammedü’l-Emîn taşı örtünün üzerinden aldı ve yerine koydu.

Döneminin en soylu kabilelerinden birine mensup olması-nın yanında, sahip olduğu ahlâk ve üstün meziyetler Hz. Pey-gamber’i toplumda ayrıcalıklı hâle getirmişti.

Güzel ahlâkından dolayı onunla evlenen Hz. Hatice ilk vah-yin tedirginliğini yaşayan Hz. Peygamber’i teselli ederken : “Hayır, Vallahi! Allah seni kesinlikle utandırmaz. Çünkü sen,

116

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

akrabalık bağlarını sıkı tutar, bakıma muhtaç olan kimselere yardım eder, elinde avucunda olmayana verir, misafiri ağır-lar ve haksızlığa uğrayanlara destek olursun.”

Risâlet sonrası “En yakın akrabanı uyar.” âyeti inince, Hz. Peygamber ilk olarak açıktan tebliğ etmek üzere bir gün Safâ tepesine çıkıp bütün Kureyş’e seslenmiş ve toplandıklarında onlara, “Ne dersiniz, size şu dağın arkasından atlılar geliyor diye haber versem bana inanır mıydınız?” diye sorunca on-lar, “Biz senin hiç yalan söylediğini görmedik.” demişlerdi. Hz. Peygamber’e olan güvenlerini bu şekilde ifade etmelerine rağ-men onun çağrısını kabullenmek işlerine gelmemişti.

Henüz Müslüman olmayan Ebû Süfyân’ın Hz. Peygamber İle ilgili yaptığı şu itiraf, aslında müşriklerin Allah Resûlü’nün saygınlığını inkâr edemediklerinin açıkça dile getirilmesinden başka bir şey değildi: “Vallahi, yalancılıkla itham edilmekten korkmasaydım, onun hakkında yalan ithamlarla ileri geri ko-nuşacaktım.”

Kureyş’in ileri gelenlerinden Urve b. Mes’ûd’un, Hudeybiye görüşmeleri dönüşünde Resûlullah’la ilgili olarak Kureyşlilere, “Ey kavmim! Vallahi, ben birçok kralın huzuruna çıktım; heyet olarak Kayser’e, Kisrâ’ya ve Necâşî’ye gittim. Vallahi, Muham-med’in ashâbının ona tazim ettiği kadar hiçbir krala adamları-nın tazim ettiğini görmedim.” şeklindeki beyanı da muhatapları nazarında Resûlullah’ın saygınlığının açık bir ifadesidir.

Sahâbe’nin Hz. Peygamber’e olan bu sevgi ve saygısı ona sa-lavât getirmeyi salık veren Kur’an âyetleri ve nebevî öğretiyle de pekiştirilmiştir. Kur’an’da, “Şüphesiz Allah ve melekleri Pey-gamber’e salât ediyorlar. Ey iman edenler! Siz de ona salât edin ve tam bir teslimiyetle selâm edin.” (Ahzâb,56) buyrulur.

Resûlullah’ın Üstünlükleri 6/261

Allah Resûlü bir Yahudi ile Müslüman arasında çıkan kav-gada her ikisine de şu uyarıyı yaptı:

117

MURTAZA KAMAR

“Allah’ın peygamberlerini birbirlerine üstün tutmayın!” “Beni de Musa’dan üstün tutmayın!” Belli ki o, peygamberler arasında üstünlük yarışı yaptırılmasını istemiyordu.

“Bütün peygamberler babaları bir kardeştirler; anaları ayrı fakat dinleri birdir.” buyuran Allah Resûlü, kendi konumunu temsilî olarak şu şekilde izah etmiştir: “Benim ve benden önce-ki peygamberlerin durumu, bir ev inşa eden kimseye benzer. O kimse evi güzelce yapıp mükemmel hâle getirmiş fakat bir köşe-de sadece bir tuğla yeri boş kalmıştır. İnsanlar bu evi dolaşırlar, ona hayran olurlar ve şöyle derler: ‘Keşke şu tuğla da yerine konulmuş olsaydı.’” Resûlullah sözlerine şöyle devam etmiştir: “İşte ben o tuğlayım. Ben peygamberlerin sonuncusuyum.”

Yüce Allah ilâhî kelâmında Hz. Peygamber’i insanlara tanı-tırken onun “yüce bir ahlâk üzere olduğuna” (Kalem, 4) vur-gu yapmıştır. Bütün insanlığa gönderilmiş olan Hz. Muham-med’in sahip olduğu en önemli hususiyetlerden birisi işte bu üstün ahlâkıdır. Onu (sav), birlikte yaşadığı insanlardan ayrı kılan bu üstün yönlerden bazılarını, kendisini en iyi bilen ve tanıyan yakın arkadaşlarının diliyle şöyle özetleyebiliriz:

• O, insanlar arasında günaha en uzak kimseydi.

• Onun kadar ailesine şefkatli kimse yoktu.

• O, insanların en iyisi, en yardımseveriydi.

• Ashâbı arasında ondan daha çok istişareye önem veren kimse yoktu.

• O, küçük dili görülecek kadar ağzını açarak gülmemişti. O, yalnız tebessüm ederdi.

• Ömrü boyunca ne hizmetini gören birini ne de bir hanı-mını incitecek bir davranışta bulunmuştu.

Kısacası Peygamber Efendimiz (sav), “İnsanların ahlâkça en güzeliydi.”

118

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Bir İnsan Olarak Resûlullah 6/271

Resûlullah’ın (sav) vefatı, ashâbını derin bir hüzne boğmuş-tu. Canından çok sevdiği Peygamberi’nin, aralarından erken ayrılışına şaşıran ve çaresizlik içerisinde kalan Ömer, mescidin bir tarafında ayağa kalkarak, “Vallahi, Resûlullah ölmedi! Et-rafımızdaki birçok münafığın ellerini ve ayaklarını (nifaktan) uzaklaştırıncaya kadar da ölmeyecektir!” diye haykırıyordu.

Hz. Ebû Bekir gelip konuşmaya başlayınca, Hz. Ömer su-sup oturdu. Allah’a hamd ve senâ ettikten sonra şöyle devam etti Hz. Ebû Bekir: “Dikkat edin! Kim Muhammed’e kulluk edi-yorsa bilsin ki Muhammed ölmüştür. Kim Allah’a kulluk edi-yorsa bilsin ki Allah diridir, asla ölmez. Yüce Allah, Peygam-berine, ‘Muhakkak sen de öleceksin, onlar da elbet ölecekler.’ buyurdu. Yine Allah şöyle buyurdu: ‘Muhammed, ancak bir peygamberdir. O’ndan önce de peygamberler gelip geçmiştir. Şimdi o ölür ya da öldürülürse, eski dininize mi döneceksiniz? Kim geri dönerse, Allah’a hiçbir şekilde zarar vermiş olmaya-caktır. Allah, şükredenleri mükâfatlandıracaktır.”

Hz. Ebû Bekir’in bu sözlerinden sonra insanlar hıçkırarak ağlamağa başladılar. Ashâb öyle şaşkınlık içindeydi ki Hz. Ebû Bekir bu âyeti okuyana kadar, sanki Allah’ın böyle bir âyet in-dirdiğini bilmiyor gibiydiler ve âdeta bunu Hz. Ebû Bekir’den yeni öğreniyorlardı.

Peygamber Efendimiz bir insandı. Allah’tan vahiy alıyordu ama neticede o bir beşerdi. Doğan her fâni gibi o da vefat etti. Bâkî kalansa Allah ve dini idi.

Enes b. Mâlik’in anlattığına göre, bir gün bir adam gelmiş ve Peygamberimize, “Ey Muhammed! Ey Efendimiz, efendimizin oğlu, bizim en hayırlımız ve en hayırlımızın oğlu!” şeklinde ilti-fatkâr ifadelerle hitap etmişti. Bunun üzerine Allah Resûlü, “Ey insanlar! Aman takvanıza sahip çıkın! Sakın şeytan sizi aldat-masın! Ben, Muhammed b. Abdullah’ım. Allah’ın kulu ve resû-lüyüm. Vallahi ben, sizin beni, Yüce Allah’ın bana verdiği ma-

119

MURTAZA KAMAR

kamın üstüne çıkarmanızı istemem!” uyarısında bulunmuştu.

Hz. Peygamber bu yanlış tasavvurun kaynağına da dikkat çekiyordu:“Hıristiyanların Meryem oğlunu (İsa’yı) övmekte aşırı gittikleri gibi siz de beni övmede aşırılık göstermeyin. Şüphesiz ki ben Allah’ın kuluyum. Onun için bana ‘Allah’ın kulu ve resûlü’ deyin.”

Peygamberimiz (sav) kul olma vasfının öncelikli olduğuna her fırsatta işaret ediyordu. Bir gün kelime-i şehâdet getirme-yi öğrettiği bir şahıs, “Şehâdet ederim ki Muhammed Allah’ın resûlü ve kuludur.” dediğinde, “Ben resûl olmadan önce kul idim.” buyurarak derhâl müdahale etmiş ve “Allah’ın kulu ve resûlüdür.” şeklinde cümleyi düzelttirmişti.

Bir düğün töreninde tef çalıp şarkı söyleyen kızlardan biri “İçimizde bir peygamber var! O, yarın ne olacağını bilir!” şeklinde bir cümle ile Allah’ın Resûlü’nü övmek istedi. Bunun üzerine Peygamber (sav), “Böyle söyleme! Diyerek uyardı ve “Yarın ne olacağını ancak Allah bilir.”diye de ekledi.

İnsanların insanüstü varlık anlayışına ne kadar meyilli ol-dukları geçmiş peygamberler ile ilgili düşüncelerinde kendini göstermişti. İsmi Rifâa b. Yesribî olan sahâbînin Hz. Peygam-ber ile ilk karşılaşması, bu yerleşik algının tesirinin hangi bo-yutlara ulaştığını açıkça ortaya koymaktaydı:

“Babamla birlikte Resûlullah’ın (sav) yanına gittik. Onu gördüğümde babam, ‘Bu kimdir biliyor musun?’ dedi. ‘Hayır.’ dedim. ‘Bu Allah’ın elçisi Muhammed’dir.’ dedi. Babamın bu sözü üzerine şaşırıp öylece kalakaldım. Çünkü ben Allah’ın El-çisi’ni insanlara benzemeyen farklı bir şey olarak hayal eder-dim. Oysa onun saçları uzun ve kınalıydı, üzerinde de iki yeşil cübbe vardı.”

O, bir peygamber ve toplumun lideri olmasına rağmen in-sanlarla arasında herhangi bir mesafe koymamış, onlara hiçbir zaman yukarıdan bakmamıştı. Bir gün kendisiyle konuşmaya gelen bir adamın heyecandan titremesi üzerine şu cümleleri

120

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

söylemişti: “Korkma! Ben bir kral değilim. Ben sadece (güneş-te) kurutulmuş et yiyen bir kadının oğluyum.”

Ne kıyafeti, ne oturup kalkması ne de hareketleri farklıydı. Halkın toplu merasimlerinde, düğünlerinde, yemeklerinde bu-lunmayı severdi.

Arkadaşlarıyla birlikte iken, giyimiyle ya da tavırlarıyla dik-kat çekmez, tam anlamıyla onlardan biri olurdu. Dımâm b. Sa’lebe, Medine’ye ilk geldiğinde mescitte ashâbıyla beraber oturan Hz. Peygamber’i tanıyamamış ve “Hanginiz Muhammed?” diye sormak zorunda kalmıştı.

Hz. Âişe’nin ifadesiyle ashâbdan herhangi bir aile reisi evin-de ne yapıyorsa o da aynısını yapardı. O, herkes gibi bir insan-dı. Elbisesini temizler, koyununu sağar ve kendi ihtiyaçlarını kendisi görürdü. Hz. Peygamber’i çocuklarla şakalaşırken, to-runlarını gezdirirken, gençlerle dertleşirken, alışveriş yapar-ken, savaş için hendek kazarken görmek mümkündü.

İnsanî ihtiyaçları olduğu gibi herhangi bir insanın yaşayabi-leceği durumlar onun da başına geliyordu. Bir defasında yolcu-luğun verdiği yorgunlukla uykuya teslim olmuş, sabah nama-zına kalkamamış ve ancak güneş yükseldikten sonra namazını kaza edebilmişti. Bir defasında da kıldırdığı bir namazın rekât sayısında yanılmış, sahâbîler, namazda bir değişiklik olup ol-madığını ona sorduklarında Hz. Peygamber, “Ben de ancak sizin gibi bir insanım. Sizin hatırladığınız gibi hatırlarım ve sizin unuttuğunuz gibi unuturum.” buyurdu. Sonra iki (secde ederek) sehiv secdesi yaptı.

Ziraatın yapılmadığı ve ticaretin egemen olduğu Mekke’den Medine’nin mümbit topraklarına geldiğinde, halkın tarımla uğraştığını görmüştü. Medine, yemyeşil hurma bahçelerinin bulunduğu bir bölge idi. Bu bahçeler Medinelilerin önemli bir geçim kaynağıydı. Ürünlerini daha kaliteli hâle getirmek için hurma ağaçlarını aşılıyorlardı. Peygamber (sav) onların bu du-rumunu görünce, “Siz ne yapıyorsunuz?” diye sordu. Onlar da

121

MURTAZA KAMAR

aşılama işinin öteden beri yaptıkları bir uygulama olduğunu söylediler. Hz. Peygamber, “Belki de bunu yapmazsanız daha iyi olur.” dedi. Onun bu ifadesi üzerine aşılamayı bıraktılar.

Fakat hurmalar o sene her zamankinden daha az mahsul verdi, hatta yemişlerini döktü. Tavsiyesine uydukları için veri-min düştüğünü Resûlullah’a bildirdiklerinde o şöyle buyurdu: “Ben ancak bir beşerim. Size dininiz hakkında bir şey emre-dersem onu hemen alın! Kendi görüşümle bir şey emreder-sem, takdir edersiniz ki ben de bir insanım.”

İnsanlar arasında hüküm verirken anlatılanlara göre karar verebileceğini bir seferinde şöyle ifade etmişti: “Ben ancak bir insanım. Bana aranızdaki davaları arz ediyorsunuz. Bazıla-rınız derdini daha iyi ifade edebilir ve ben duyduklarıma göre hüküm verebilirim. Kardeşinin hakkı olan bir şey konusunda herhangi birinizin lehine hükmedersem sakın onu almasın. Ben ona ancak ateşten bir parça kesmişimdir.” Bu sözleriyle Peygamberimiz, ikna edici konuşma kabiliyetine sahip olanla-rı, bunu kullanarak davalı olduğu kişinin hakkını gasp etme-meleri konusunda uyarmıştı.

Hasırın izlerini Allah Resûlü’nün vücudunda görünce duygu-lanıp ağlayan Hz. Ömer, “Ey Allah’ın Resûlü! Kisra ve Kayser’in hâli ortada (servet ve saltanat içindeler) ve sen Allah’ın Resû-lü’sün!” dediğinde: “Dünyanın onların, âhiretin ise bizlerin ol-masını istemez misin?” diye cevap vermişti. Kendisini bu dünya-da, ağacın altında geçici olarak dinlenen bir yolcuya benzetirdi.

Allah Resûlü’nün beşerî yaşantısını nebevî yönünden ayır-ma imkânı yok gibiydi. Örneğin öfkelense de ağzından haktan başka bir söz çıkmazdı.

Allah, elçi olarak insanlara bir melek ya da insan olmayan herhangi bir varlığı göndermemiş, onlar gibi yaşayan bir in-sanı seçmişti. Önceki peygamberler gibi son peygamber Hz. Muhammed (sav) de gönderildiği toplumun içinden seçilmiş-ti. Çünkü onun getirdiği din, bireysel ve toplumsal hayatın her alanına ilişkin mesajlar taşımakta ve o da bu mesajları hem an-

122

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

latarak hem de yaşayarak insanlara ulaştırmaktaydı.

O, ev içinde bir aile reisi, bir eş ya da bir baba idi. Toplum içerisinde bir arkadaş ya da bir komşu idi. Pazarda bir müşteri, sokakta halktan biri gibiydi. O, devletin başı ve bir ordu komu-tanı idi. O aynı zamanda bir peygamberdi ve her işinde insan-lara örnekti. O, ne sadece beşerdi, ne de yalnızca peygamberdi. O, Kur’an’da ifade edildiği gibi “beşer-resûl” idi.

Bir Peygamber Olarak Hz. Muhammed 6/285

Peygamberimiz (sav) ihtişamlı ordusu ile Mekke’ye girerken Ebû Süfyân hayretler içerisinde, “Ey Abbâs, kim bunlar?” diye sordu. Hz. Abbâs, “Bunlar Resûlullah ve ilk muhacirler ile en-sardan oluşan ashâbı” dedi. Ashâbının Hz. Peygamber’e olan bağlılığına ve itaatine, ordusunun disiplinine şahit olan Ebû Süfyân, Abbâs’a hitaben, “Vallahi, kardeşinin oğlunun salta-natı çok büyümüş!” diyerek hayretini dile getirdi. Abbâs ise ona cevaben, “Hayır! Vallahi, bu saltanat değil, nübüvvettir! (Peygamberlik) ” karşılığını verdi.

“Ben ancak bir insanım, size dininize dair bir şey emreder-sem onu hemen alın. Ama kendi görüşümle bir şey emreder-sem (unutmayın ki) ben de bir insanım.” derken de bilhassa din ile ilgili konularda kendisine itaat edilmesi gerektiğinin al-tını çiziyordu.

Hz. Peygamber (sav), “Peygamberlere kendi dönemlerinde-ki insanların inanacakları mucizeler verilmiştir. Bana verilen mucize ise Allah’ın bana verdiği vahiydir (Kur’an’dır).” buyu-rarak nübüvvetinin bu yönüne işaret etmişti.

Hz. Peygamber’i (sav) nübüvvet vazifesinde yalnız bırakma-yan Rabbi, “Kur’an’ı kesinlikle biz indirdik; elbette onu yine biz koruyacağız.” (Hicr, 9) buyurarak gönderdiği Kur’an’ı kendisi-nin koruyacağını Resûlü’ne müjdeliyordu.

“Eğer (Peygamber) bize isnat ederek bazı sözler uydurmuş olsaydı, mutlaka onu kudretimizle yakalardık. Sonra onun

123

MURTAZA KAMAR

şah damarını koparır (onu yaşatmaz)dık. Hiçbiriniz de bu ce-zayı engelleyip ondan savamazdı.” Hâkka, 44-47.âyetleri, Hz. Peygamber’in tebliğ görevinde ne denli titiz olduğunu göster-mekteydi.

Resûlullah’ın küçük hataları Allah Teâlâ’nın müdahalesi ile hemen düzeltiliyordu. Söz gelimi Hz. Peygamber, müşriklerin ileri gelenlerini İslâm’a davet ettiği bir esnada yanına gelen âmâ sahâbî Abdullah b. Ümmü Mektûm ile ilgilenmemesi üze-rine Rabbinden ikaz almıştı.

Hz. Peygamber, peygamberliği boyunca İslâm’ı en ince ayrın-tısına kadar yaşayarak ashâbına örnek olmuştu. Nitekim Yüce Rabbimiz, “Andolsun, Allah’ın Resûlü’nde sizin için; Allah’a ve âhiret gününe kavuşmayı uman, Allah’ı çok zikreden kimseler için güzel bir örnek vardır.” (Ahzâb, 21) buyurmaktaydı.

Rabbinden, “En yakın akrabanı uyar.” emrini alan Allah Resûlü, Safâ tepesine çıkıp Mekkelilere şöyle seslenmişti: “Ne dersiniz, size şu dağın arkasından atlılar çıkacağını haber versem bana inanır mısınız?” Müşrikler cevaben, “Biz senin hiç yalanını görmedik.” demişlerdi. Resûlullah ise onlara pey-gamberlik misyonunu şu sözleri ile açıklamıştı:

“Öyleyse (haberiniz olsun ki) ben, şiddetli bir azap öncesin-de sizin için (gönderilmiş) bir uyarıcıyım.”

Yüce Rabbimiz, “Ey Peygamber! Biz seni bir şahit, bir müj-deleyici, bir uyarıcı; Allah’ın izniyle kendi yoluna çağıran bir davetçi ve aydınlatıcı bir kandil olarak gönderdik.” (Ahzâb 45,46) âyetleriyle de Hz. Peygamber’in nübüvvet vazifesini en kapsamlı şekilde açıklıyordu: Örnek, müjdeleyici, uyarıcı, da-vetçi, aydın ve aydınlatıcı bir peygamber…

İslâm devletini kurduktan sonra bile abartıya ve şatafata kaçmayan, saltanata dönüşmemiş mütevazı bir hayat benim-semiş olan Peygamber Efendimiz, Rabbinden, kral-peygamber değil, kul-peygamber olmayı istemişti.

124

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Hak, Adalet ve Özgürlük Peygamberi 6/297

Sevgili Peygamberimiz ilk dönemlerde bu faaliyeti gizlice yürütmek durumundaydı. “Kendi kendine, yalvararak ve ür-pererek, yüksek olmayan bir sesle sabah akşam Rabbini an. Gafillerden olma.” A’râf, 205. ayetindeki emriyle namaz mü-minlere farz kılındığında, namazı nasıl kılacaklarını öğreten kuşkusuz Peygamber (sav) idi.

Hz. Peygamber, Mekke döneminde müşriklerin baskısı ve takibatı altında olan Müslümanlara tevhid anlayışını işleyen âyetleri okumaktaydı. Âyetleri muhataplarının anlayabilecek-leri şekilde açıklamaya gidiyordu. Bu dönemde onun önceliği insanları Allah’ın birliğine teslim olmaya çağırmaktı.

Medine’ye hicretle birlikte Medine şehir devletinin ahlâk ve hukuka dayanan, birlik ve beraberlik içerisinde hak ve adale-tin tecelli ettiği bir barış ve kardeşlik yurdu hâline gelmesi için gece gündüz çalışıyordu.

Allah’tan aldığı vahyi sadece insanlara okumakla yetinmi-yor, onu hem sözleriyle hem de davranışlarıyla açıklıyordu. Zira bu, kendisine Allah’ın yüklemiş olduğu bir vazifeydi. Mi-raçla beraber günde beş vakit olan namazın gerek vakitlerini gerekse nasıl kılınacağını müminlere o öğretmişti. Aynı şekilde Kur’an’daki zekât verme emrinin nasıl uygulanacağını, ya da haccın yapılış şeklini gösteren de oydu.

Allah, Elçisi’ne Kur’an’da mevcut olan emir ve yasakları bil-dirme görev ve yetkisinin yanı sıra Kur’an’da olmayan bazı hu-suslarda kanun koyma yetkisi de (A’râf, 157) tanımıştı.

Hakkında vahiy inmemiş meselelerle ilgili hüküm verirken beşerî tecrübe ve akıl yürütmeyi de kullanan Hz. Peygamber, biri birinden davacı olan iki kişiye, “Muhakkak ki ben, hakkın-da bana vahiy inmemiş olan hususlarda şahsî görüşümle ara-nızda hüküm veririm.” buyurmuştu.

Allah Resûlü’nün kişisel yargılarının doğruluğu, kuşkusuz her-hangi birininki ile aynı değildi. Hz. Ömer bir gün minberde:“Ey

125

MURTAZA KAMAR

insanlar, kişisel görüş, ancak Resûlullah’a (sav) ait olduğu za-man kesinlikle isabetlidir. Çünkü Allah, ona doğruyu bizzat ken-disi göstermiştir. Bizimkiler ise gücümüz nispetinde ortaya koy-duğumuz ve kesin doğruları göstermeyen çıkarımlardır.”

Hz. Ömer’in Peygamberimizin yanılmazlığına dikkat çektiği hususlar, onun peygamberlik görevi ile ilgiliydi. Nitekim dini ilgilendiren bir konuda Allah Resûlü yanlış karar verdiğinde ilâhî düzeltme gecikmiyordu.

Allah Resûlü devlet başı olarak sadece Müslümanların da-valarıyla değil gayrimüslimlerin davalarıyla da ilgileniyordu. Ancak Yahudi ve Hıristiyanlar arasında kendi kitaplarına göre hüküm veriyordu.

Hz. Peygamber, Medine site devletinin Medine halkı tara-fından onanan en yüksek yetkilisi idi. Mamafih bu görev, “(Ey Muhammed!) Biz sana Kitab’ı (Kur’an’ı) hak olarak indirdik ki insanlar arasında Allah’ın sana öğrettikleri ile hüküm vere-sin.” (Nisâ,105) ifadeleriyle Allah tarafından da verilmişti.

Resûlullah’ın Konuşma Tarzı 6/309

Hz. Peygamber konuşurken nezaketi elden bırakmaz ve mu-hatabına kırıcı ve incitici bir tarzda hitap etmezdi.Bir gün Hz. Peygamber’in huzuruna bir adam gelmiş ve şöyle demişti:

“Yâ Resûlallah, bana birkaç kelime öğret de onları uygu-layayım.” Nebî (sav) ona, “Öfkelenme!” buyurdu. Adam tekrar tekrar Nebî’den öğüt istedi ancak her defasında aynı kısa cevabı aldı. Aslında öğüde dair sayılacak pek çok şey olmasına rağmen Peygamberimizin, “Öfkelenme!” nasihatinde ısrarının hikmeti, soruyu soran şahsın öfkeli karakterinde saklıydı. Belki de onun için en önemli ve o an için gerekli olan sükûnet olduğundan, Nebî (sav) ona öfkesine hâkim olması tavsiyesinde bulunmuştu.

Gereksiz konuşmaları terk etmenin, kişinin İslâm’ının gü-zelliğinden olduğunu söyleyen Hz. Peygamber (sav), “Allah’a ve âhiret gününe inanan ya hayır söylesin ya da sussun...” bu-

126

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

yurarak ümmetini uyarırdı.

Resûl-i Ekrem nasihat isteyen bir kişiye “Namaz kıldığın zaman son namazınmış gibi kıl. Özür dilemeni gerektirecek bir sözü söyleme ve insanların ellerindeki dünyalıklara umut bağlama!”

Hz. Peygamber, ashâbını eğitmek için cuma ve bayram gün-leri hutbe irad ederdi. Hutbesine Allah’a hamd ile başlayan Peygamber Efendimiz söyleyeceklerini fazla uzatmaz, anlaşıl-mayacak kadar kısa da kesmezdi. Zira önemli olan konuşmayı uzatmak değil, az sözle çok şeyler anlatabilmekti.

Resûlullah’ın Yemek Adabı 6/319

Hz. Peygamber, ellerini yıkadıktan sonra yer sofrasına otu-rur ve besmele çekerek yemeğine başlardı. “Bir kimse evine girerken ve yemek yerken besmele çekerse şeytan, arkadaşla-rına, ‘Burada sizin için barınak da yok, yiyecek de yok!’ derdi.

Hz. Peygamber’in bu yaşantısı, “Bir lokma bir hırka” şek-linde özetlenen hayat felsefesini benimsediğinden değil, hem o günün şartlarında yiyecek bulmada yaşanan sıkıntılardan hem de eline geçeni öncelikle yoksul ashâbına dağıtmasından kay-naklanmaktaydı.

Neyin yenilip neyin yenilmeyeceğinin tespitine ilişkin temel esasları dinî hükümler belirlerken yiyecekler arasında tercih ya-pılmasında kültürel ve bireysel tercihler ön plana çıkmaktadır.

Kutlu Nebî’nin bazı yemekleri daha çok sevdiği ve onlar hakkında övücü ifadeler kullandığı da göze çarpmaktadır. Hz. Peygamber’in bu tavrı, yemeğin tadı, lezzeti ve besin değeri gibi özellikleri yanında, Allah’ın verdiği her nimetin aslında övgüye ve şükre lâyık olduğunu göstermeye yöneliktir. Bu anlamda tirit, et yemeği, hurma, sirke gibi yiyecekler Hz. Peygamber’in övgü-süne mazhar olmuştur. Oysa Arap toplumunun yaşadığı coğraf-yada bilinmediği için Hz. Peygamber’in adından hiç bahsetme-diği binlerce yiyecek türü için de aslında benzer şeyler söylene-

127

MURTAZA KAMAR

bilir. Zira Yüce Allah’ın yarattığı her bir meyve, sebze, yiyecek ve içeceğin kendine has güzellikleri olduğunda şüphe yoktur.

Resûlullah’ın Giyim Tarzı 6/331

Allah Resûlü (sav) dağınıklıktan, düzensizlikten ve çirkin-likten rahatsız olur; tertipli, uyumlu ve güzel görüntüden hoş-lanırdı. Müslüman, zaman ve şartlar ne olursa olsun imkânla-rını doğru bir biçimde kullanarak göze zarif ve hoş gelecek bir görüntüde olmakla yükümlüdür.

Onun sevdiği kıyafetler arasında, Yemen’de üretilen bir çe-şit hırka da vardır. Sıcak iklimlere pek elverişli olan bu hırka, genelde çizgili olur, pamuktan imal edilirdi. Ayrıca Efendimiz (sav) “kaftan” ve siyah kıl dokumadan yapılmış dış elbiseler de giyerdi. Bu durum İslam’ın, giyim kuşamda bütün toplumlar için tek tip bir elbiseyi değil iklim, görenek ve adetler doğrultu-sunda farklı giyim tarzlarını uygun gördüğünü gösterir. Yeter ki giyilen elbise rahat, bol, güzel ve edebe uygun olsun; israfa kaçmadan, kibre de kapılmadan giyilebilsin.

Peygamber Efendimizin her türlü ihtiyaç maddesinde oldu-ğu gibi giyim kuşam konusunda da tavrını belirleyen temel ilke, israf ve kibirden uzak olmaktır.

Nitekim bir gün Hz. Peygamber (sav), “Kalbinde zerre ka-dar kibir bulunan kimse cennete giremez.” buyurmuş, bunu duyan bir adam, “(Ama) insan elbisesinin ve ayakkabısının güzel olmasından hoşlanır!” deyince, sözlerine şöyle açıklık getirmiştir: “Allah güzeldir, güzelliği sever. Kibir (ise) hakkı inkâr etmek ve insanları küçük görmektir.”

Hz. Ömer’in oğlu Abdullah (ra), “Nasıl bir elbise giyeyim?” diye soran birisine, “Akılsızların seni horlamayacağı, akıllıla-rın da ayıplamayacağı bir elbise giy.” cevabını vermiştir.

Resûlullah’ın Eşyaları 6/341

Dünyanın bir meta, yani geçici olarak faydalanılacak bir yer

128

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

olduğunu söyleyen Hz. Peygamber, hiçbir eşyaya ve mala gere-ğinden fazla değer vermezdi. Dünya malının geçici ve değersiz olduğunu şu sözleriyle anlatıyordu:

‘’Âdemoğlu, ‘Malım, malım!’ der. Ey âdemoğlu! Acaba yi-yip tükettiğinden, giyip eskittiğinden ve sadaka verip (ahirette karşılığını almak üzere) önden gönderdiğinden başkası senin malın mıdır?’

Dünya malına aşırı değer verenleri şöyle uyarmıştı: “Dina-rın ve dirhemin, kadifenin ve işlemeli elbiselerin kulu olana yazıklar olsun! Böyle bir kişiye bir şey verilirse memnun olur, verilmezse hoşnut olmaz.”

Resulullah (sav), dünyaya geldiği anda sahip olduğu mal varlığına, eşyaya vefat ederken sahip bile değildi. Çünkü ihti-yacından artan para ve kıymetli eşyayı Allah yolunda infak et-mişti.

İnsanların ihtiyaç duydukları eşyaya sahip olmaları en do-ğal haklarıdır. Bunların da en başta gelenleri oturulacak bir ev, vücudu örtüp soğuktan ve sıcaktan koruyacak giyecekler ve ha-yatın devamını sağlayacak gıda maddeleridir. Ayrıca gösteriş ve övünme amaçlı giyim tarzını da yasaklamıştır.

Şurası bir gerçektir ki Allah Resulü helal yoldan dünya malı edinilmesini de teşvik etmiştir. Nitekim Amr b. As’ a: “Ey Amr! Salih kimse için hayırlı mal ne güzeldir! “

Resûlullah, hayatı boyunca mal edinmeye karşı olmadığı gibi, mal arzusunda olan ve bunu hayatının amacı edinen biri de olmamıştır.

Resûlullah’ın Eşleri 6/351

Nezahet ve iffet içerisinde bir gençlik geçirmiş olan Allah Resulü de kendisi yirmi beş yaşında iken kırk yaşında olan Hz. Hatice ile evlenmiştir. Resûlullah ile evliliğinden önce yaşadığı iki evlilik tecrübesinden üç çocuk sahibi olan Hz. Hatice, vefat edinceye kadar yirmi beş yıl boyunca Resûl-i Ekrem’in biricik

129

MURTAZA KAMAR

eşi ve hayat arkadaşı olmuştur.

Allah Resulü, elli yaşına kadar kendisinden yaşça büyük olan bu hanımefendi ile evli kalmıştır. Ayrıca Hz. Âişe ile iz-divacı hariç, onun Hz. Hatice’nin vefatından sonraki evlilikle-rinin tamamı dul hanımlarla olmuştur. Bu yüzden birden çok hanımla evlenmiş olması asla onun bedeni ihtiyaçlarının işa-retleri olarak değerlendirilemez.

Hz. Peygamber’in konumu, onun evliliklerine önemli öl-çüde etkide bulunmuştu. Bu nedenle Resul-i Ekrem’in bütün evliliklerinin kendine özgü şartları, sebepleri, maksatları ve hikmetleri vardı. Onun evlilikleri ve neden birden çok hanımla evlendiği ancak onun sahip olduğu vasıflar ve içinde bulundu-ğu şartlar gözetilerek anlaşılabilirdi.

Hz. Hatice’nin vefatından sonra Sevde isimli hanımefen-di ile evliliğinin temelinde bütünüyle insani ve dini duyarlılık yatmaktaydı. Sevde, Mekke’ deki baskılar üzerine kocasıyla beraber Habeşistan’a hicret etmişlerdi. Mekke’ye geri dönün-ce kocası vefat etmişti. İslam uğruna türlü sıkıntılara katlanan bu çileli hanımın, Mekkeli müşriklerin bunaltıcı baskısı altında kendisine ve beş çocuğuna kol kanat gerecek bir eşi yoktu. Bu sırada Havle bnt. Hakim’in aracılığıyla Sevde validemiz, Allah Resûlü’nün evlilik teklifini kabul etti. Sevde, Allah Resûlü’nün Hz. Âişe ile evliliğine kadar üç yıl boyunca tek eşi olmuştu. Al-lah Resulü onun beş çocuğuna babalık, o da Resûlullah’ın kız-larına annelik yapmıştı.

Kureyş kabilesinin ileri gelenlerinden Ebu Süfyân’ın kızı olan ve seçkin bir aileden gelen Ümmü Habibe, ilk evliliğini Ubeydullah b. Cahş ile yapmıştı. Habeşistan’da kocası ölen ve yabancı bir ülkede kimsesiz ve korunmaya muhtaç bir duruma düşen Ümmü Habibe, babası Ebu Süfyân henüz Müslüman ol-madığı için Mekke’ye ailesinin yanına da dönememişti.

Allah Resulü kimsesiz kalan Ümmü Habibeyi Habeşistan kralı Necâşî’ye kendisine nikâhlamasını rica etti. Necaşi hem O’

130

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

nun isteğini yerine getirdi hem de Ümmü Habibe’yi Medine’ye geri gönderdi. Hicretin altıncı veya yedinci yılında meydana gelen bu olay, Ümmü Habibe’nin teslimiyet ve sadakatinin bir mükâfatı idi.

Allah Resûlü’nün Hz. Ömer’in kızı Hafsa ile evliliğinde de kocası savaşta şehit olmuş dul bir hanımefendiyi koruma altına almak ve Hz. Ömer gibi bir İslam kahramanını onurlandırmak gibi bir gaye vardı. Allah Resulü Hz. Ömer ile konuşarak Haf-sa’ya talip olmuş ve hicretin üçüncü senesinde evlenmişlerdi. Böylece Hz. Peygamber hem yalnız bir hanıma hayat arkadaşı olmuş hem de İslam’a büyük hizmetleri geçmiş bir aileyle akra-balık bağı kurarak onları onurlandırmıştı.

O dönemlerde evlilik bağıyla oluşturulan akrabalık ilişkileri, farklı din mensupları ve kabileler arasında dostluk bağlarının tesis edilmesinin en önemli vasıtalarından idi.

Sâfiyye ikinci evliliğini Müslümanların Hayber’i fethinden birkaç gün önce yapmıştı. Hayber’in fethinde kocası öldürülen ve esirler arasında yer alan Sâfiyye, ashâbdan bazıları Sâfiyye’yi Peygamberimizin almasının daha uygun olacağını, Sâfiyye, Ku-rayzaoğulları ve Nadiroğulları kabilelerinin önde gelenlerinden olduğu için Hz. Peygamber’in mevkiinin bunu gerektirdiğini söylemişlerdi. Bunun üzerine Sâfiyye Allah Resûlü’nün hisse-sine bırakıldı. O da Sâfiyye’yi azat ederek kendisiyle evlendi.

Hz. Peygamber’in Arabistan’ın güçlü kabilelerinden Meymun bnt. Haris ile evliliğinin de birtakım siyasal sonuçları olmuştu. Meymune, kocası vefat ettikten sonra kardeşine Hz. Peygam-ber’le evlenmek istediğini bildirdi. Bu evlilikten sonra Amir b. Sa’saa kabilesine mensup heyetler Medine’ye gelip Allah Resulü ile görüşmüş ve kabile halkı İslamiyet’i kabul etmiştir.

Meymune, Allah Resûlü’nün evlendiği en son kadın olmuş-tur. Çok evliliği dört hanımla sınırlayan Yüce Allah Hz. Pey-gamber’e mahsus bir hüküm olarak ona evlendiği bütün ka-dınları nikâhı altında tutma müsaadesi vermiştir. Böylece Hz.

131

MURTAZA KAMAR

Peygamber’in hanımlarının mağdur olmamaları temin edil-miştir. Kur’an ayrıca Allah Resûlü’nün bundan sonra başka ha-nımlarla evlenmesinin kendisine helal olmadığını bildirmiştir. Hz. Peygamber’in evlilikleri içerisinde gerekçesi bakımından en farklısı Zeyneb bnt. Cahş ile olan evliliği idi. Bu evlilik, bir kimsenin kendi evlatlığının boşadığı hanımla evlenmesini doğ-ru bulmayan cahiliye âdetini ortadan kaldırmaya yönelikti ve bizzat Yüce Allah’ın emri ile gerçekleşmişti.

Hadise şöyleydi: Zeyneb bnt. Cahş, Allah Resûlü’nün halası Ümeyme’nin kızıydı. Evlilik çağına gelince Allah Resulü onun ailesiyle konuştu ve Zeynep’i İslam’dan önce Mekke’de köle olarak satın alınarak hediye edilen Zeyd’e istedi.

Ne var ki Zeyneb, Zeyd ile evliliğe rıza göstermedi. Bunun-la birlikte Allah ve Resûlü’nün hükmüne karşı gelmekten sa-kındıran ayetin inmesi üzerine evlilikleri gerçekleşti. Ancak taraflar birbirlerine karşı isteksizdi. Bu yüzden eşler arasında ülfet ve sevgi meydana gelmedi ve bir sene sonra Zeyd, karı-sını boşamak üzere, Resûlullah’a (sav) başvurdu. Resûlullah, ona eşini boşamamasını ve sorumluluğunun bilincinde olma-sını tavsiye etti. Resûlullah’ın tavsiyelerine rağmen Zeyd ile Zeyneb geçinemediler.

Hz. Peygamber’in elinde ve evinde yetişen Zeyd’in komu-tanlık yapacak seviyedeki üstün vasıflarına rağmen azatlı bir köle olması, Kureyş’in ileri gelen ailelerinden birinin kızı olan Zeyneb’in yanında denklik meselesini gündeme getiriyordu. Bu nedenle Zeyd, eşini boşamaya kesin karar verdi.

Zeyd, eşini boşadıktan sonra ise hadiselere doğrudan müda-hale eden Kur’an ayetleri indi. Gelen vahiy Resûlullah’ın Zey-neb ile evlendirildiğini ve öteden beri devam eden bir cahiliye geleneğinin ortadan kaldırıldığını haber veriyordu:

“... Zeyd, o kadından ilişiğini kesince biz onu sana nikâh-ladık ki evlatlıkları, kadınlarıyla ilişkilerini kestiğinde (o ka-dınlarla evlenmek isterlerse) müminlere bir güçlük olmasın.

132

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Ve Allah’ın emri yerine getirilmiş oldu.” Yüce Allah bu suretle bir cahiliye geleneğini ortadan kaldırmayı irade buyurmuştur.

Allah Resûlü’nün eşleri içerisinde en müstesna yere sahip olanı kuşkusuz Hz. Âişe idi. Allah Resûlü’ne ilk inananlardan Hz. Ebu Bekir’in kızı olan Âişe ile Hz. Peygamber Mekke’ de nikâhlandılar ve hicretin ilk yılında Medine’ de birlikte yaşa-maya başladılar.

Hz. Âişe, anlayış kabiliyeti, kuvvetli hafızası, güzel konuş-ması, Kur’an-ı Kerim’i ve Hz. Peygamber’i en doğru biçimde anlamaya yatkın zekâsı gibi vasıfları sayesinde Peygamber Efendimizin yanında özel bir mevki kazandı.

Netice itibariyle Hz. Peygamber’in evliliklerinin tamamının kendine özgü hikmet ve maksatları vardı. Kocası savaşta şehit olan hanımlara ve yetim çocuklarına yardım eli uzatmak, İslam uğruna sıkıntı çeken hanımları ödüllendirmek, İslam’a hizmeti geçen saygın ailelerle evlilik bağı kurarak onları onurlandır-mak, evlatlığın boşadığı hanımla evlenme ve mehir (9. sayfada tanımı verilmiş) gibi evliliğe ilişkin birtakım düzenlemeler hakkında insanlara yol göstermek, Yüce Allah’ın emrini uygu-lamak, düşman kabilelerle akrabalık bağı kurarak İslam’a karşı tavırlarını yumuşatmak ve hanımlar vasıtasıyla Müslüman top-lumdaki diğer hanımları eğitmek bu hikmetlerden bazılarıdır. Resûl-i Ekrem özellikle kadınlarla ilgili hususların öğretiminde kendi eşlerinden yararlanmıştır.

Eş ve Baba Olarak Hz. Peygamber 6/365

Allah Resulü henüz doğmadan babasını, altı yaşında ise annesini kaybetmişti. Kendisini önce dedesi sonra da amcası himayesine almış, ailesinin eksikliğini hissettirmemeye çalış-mışlardı.

Yirmi beş yaşına geldiğinde, Hatice, ahlakı ve dürüstlüğüne hayran olup kendisine evlenme teklif etmişti. Hatice’yle on beş yılı peygamberlikten önce, on yılı da sonra olmak üzere toplam

133

MURTAZA KAMAR

yirmi beş yıllık mutlu ve huzurlu bir evlilik yaşamıştı.

Hz. Peygamber “Nikâh benim sünnetimdendir. Kim benim sünnetime uygun davranmazsa benden değildir. Evlenin! Çün-kü ben (kıyamet günü diğer) ümmetlere karşı sizin çokluğunuz-la iftihar edeceğim.” buyurarak insanları evliliğe, aile kurmaya teşvik etmiş ve aile yaşantısıyla da müminlere örnek olmuştu.

Allah Resulü, “Sizin en hayırlınız, ailesine karşı en iyi ola-nınızdır. Ben de aileme karşı en iyi olanınızım’’ buyurarak mü-minlere aile hayatında huzuru bulacakları yolu göstermekteydi.

Kimi zaman Allah Resulü, eşinin görüşüne başvurmak ve meseleleri istişare etmek suretiyle hanımına verdiği önemi gösterirdi. Allah Resulü. İlk eşi Hz. Hatice’yi vefatından sonra da sık sık hayırla yad ederdi. Onun bu tavrı zaman zaman Hz. Âişe’nin, Hz. Hatice’yi kıskanmasına da sebep olmuştur. Allah Resulü, hanımların birbirlerini kıskanmalarını anlayışla karşı-lamakta ve ortaya çıkan bazı olumsuz durumları da bir şekilde tatlıya bağlamaktaydı.

Ailenin huzur ve saadeti, eşlerin birbirlerine karşı anlayışlı, dengeli, tutarlı ve orta bir yol izlemeleri ile mümkündür. Haya-tın her aşamasında; acı ve tatlı zamanlarında, sevinç ve hüzün günlerinde aynı duygu ve heyecanı yaşayarak eşlerin birbirle-rine destek vermeleri ve özel zaman ayırarak karşılıklı sohbet etmeleri, sonsuz bir mutluluk kaynağıdır.

Ailesinin kendisi üzerinde hakkı olduğunu bilen Allah Re-sulü onlara zaman ayırırdı. Bu nedenledir ki kendisini sürekli ibadete vererek ailesini ihmal edenlerin sünnetinden yüz çevir-miş olacağını ifade etmişti.

Bir keresinde “Mümin bir kimse, mümine olan eşine nefret beslemesin; (çünkü) onun bir huyunu beğenmezse de hoşlana-cağı başka bir huyu mutlaka vardır. “

Hz. Peygamber aile fertlerine asla baskı yapmaz ve onlara karşı zor kullanmazdı. Aşağılayıcı ve can sıkıcı sözlere, azar ve dayak gibi onur kırıcı yollara başvurmazdı.

134

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Kendisinin ve ailesinin geçimiyle ilgili olarak, “Allah’ım! Muhammed ailesinin rızkını geçinecek kadar kıl.” diye dua ederdi.

Daha önce de belirttiğimiz üzere, her ailede olduğu gibi, Resûlullah’ın evinde de zaman zaman tartışmalar yahut eşleri-nin birtakım olumsuz davranışlarından kaynaklanan sorunlar meydana gelebiliyordu. Resûlullah bu durumlarda hep sabır ve teenni ile hareket ederdi. Her şeyden önce onun muhabbet rüz-gârı esen evinde meydana gelen aile içi gerilimler, konuşularak çözülürdü.

Sevgi dolu bir eş olan Allah Resulü bir baba olarak da son derece müşfik ve merhametliydi. Çocukları mutlu etmeyi se-verdi. Kızı Hz. Fatıma yanına geldiğinde onun için ayağa kal-kar, elinden tutar, onu öper ve kendi yerine oturturdu. Hz. Peygamber de Fatıma’nın yanına girdiği zaman Fatıma hemen ayağa kalkar, babasının elinden tutar, onu öper ve kendi yerine buyur ederdi.

Çocukların terbiyesine özen gösteren Resûlullah onları in-citmemeye dikkat eder, onlara şefkatle davranır, uyarılarını dahi yumuşaklıkla yapardı. Enes b. Malik’e de şu tavsiyede bulunmuştu: “Yavrucuğum, ailenin yanına girdiğin zaman selam ver. Bu, kendin ve ev halkın için bereket olur.’’ Resul-i Ekrem, çocuklarının ve torunlarının azarlanmasını ve aşağılan-masını da hiçbir zaman istemez, sabır ve müsamaha göstererek onların eğitilmesini beklerdi.

Allah Resulü: “Ben, aileme karşı en hayırlı olanınızım.” sözünü yaşantısıyla doğrulamıştır. Enes b. Malik’in, “ Ailesine karşı Resûlullah’tan (sav) daha şefkatli olan bir kimse görme-dim .” ifadesi bunlardan sadece birisidir. Ahlakı düzgün olan ve aile fertlerine yumuşak davranan kişileri, “müminlerin iman bakımından en mükemmel olanı” olarak tanımlayan Allah Re-sulü, meselenin imanı yönüne de dikkat çekmek istemiştir.

135

MURTAZA KAMAR

Resûlullah’ ın Çocukları 6/377

Peygamber (sav) ilk eşi Hz. Hatice’den doğan ilk çocuğu Kasım’ dı. Ona nispetle Hz. Peygamber için “Ebu’l-Kasım” (Kasım’ın babası) künyesi kullanılıyordu. Kasım’ın iki yaşın-dayken vefat ettiği bilinmektedir. Hz. Peygamberin sadece Hz. Hatice ve Hz. Mariye’ den çocukları olmuştu. Genel kabul gören görüşe göre, Hz. Hatice’den, Kasım ve Abdullah adında iki oğlu, Zeyneb, Rukiyye, Fatıma ve Ümmü Gülsüm adında dört kızı olmuştu. Mısırlı eşi Mariye’den de İbrahim dünyaya gelmişti. Hz. Peygamber’in oğlu Abdullah, İslam’ın gelişinden sonra doğmuş ve Mekke’de vefat etmiştir. Hz. Zeyneb, Allah Resûlü’nün kız çocuklarının en büyüğü idi.

Hz. Zeyneb’in Ali ve Ümame adında iki çocuğu olmuştu. Oğlu Ali küçük yaşta vefat etmiş, kızı Ümame ise annesinden sonra da yaşamış ve Hz. Fatıma’nın vefatından sonra Hz. Ali ile evlenmişti.

Hz. Peygamber’in diğer kızı Rukiyye Hz. Osman’la evlen-miş, onunla beraber Habeşistan’a yapılan her iki hicrete de ka-tılmıştı. Hicretten on yedi ay sonra, Ramazan ayında Hz. Pey-gamber Bedir’ den henüz dönmeden, kızı Rukiyye yakalandığı hastalığa yenik düşüp Hakk’ın rahmetine kavuşmuştu. Kabri başında ağlayan kadınları gören Hz. Ömer’in onlara tepki gös-termesi üzerine Hz. Peygamber, “Bırak onları Ömer, ağlasın-lar.” buyurmuştu. Orada ağlayanlardan biri de Hz. Fatıma idi. Kızının ağladığını gören Peygamber Efendimiz, elbisesinin bir ucuyla onun gözyaşlarını silmişti.

Resûlullah’ın üçüncü kızı Ümmü Gülsüm Rukiyye’nin vefa-tından sonra yine tıpkı ablası gibi Hz. Osman ile evlenmişti. Hz. Osman, “İki Nur Sahibi ” lakabıyla meşhur olmuştu. Hicretin dokuzuncu yılında ablası Zeyneb’den bir yıl kadar sonra, Hz. Os-man’ın nikâhı altındayken vefat eden Ümmü Gülsüm’ün çocuğu olmamıştı. Allah’ın elçisi, Ümmü Gülsüm’ün vefatı üzerine ağ-layan Hz. Osman’a, “Neden ağlıyorsun?” diye sorunca Osman, “Seninle olan hısımlığını sona erdiği için ya Resûlallah!” diye

136

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

cevap vermişti. Resûlullah da “Hayır. Ölüm, hısımlığı sonlandırmaz, hısımlığı ancak boşanma sonlandırır.”

Resûlullah’ın en küçük kızı olan Hz. Fatıma ise hicretten beş ay sonra Hz. Ali, Fatıma’yı babasından istemiş, Allah Resulü de onları Bedir Savaşı’nın hemen akabinde evlendirmişti.

Bu evlilikten Hasan, Hüseyin, Ümmü Gülsüm ve Zeyneb is-minde dört çocuk dünyaya gelecekti. Peygamber kızı olmasına rağmen Hz. Fatıma, kocasının yanında fakir ve mütevazı bir hayat sürmüştü. Evin yükü kendisine ağır gelmiş, değirmende un öğüten elleri nasır tutmuştu. Kendisinin yanı sıra eşi de bu durumdan muzdarip olunca Allah Resûlü’ne gidip bir hizmetçi talebinde bulunmuşlardı. Resûlullah onlara Suffe Ashabı’nın çektiği sıkıntıları hatırlatarak Allah’a şükretmeleri tavsiyesinde bulunmuştu.

Hz. Fatıma genel kabul gören görüşe göre, hicretin on bi-rinci yılında Resûlullah’ın vefatından altı ay kadar sonra vefat etmişti. Öldüğünde yaklaşık yirmi dokuz yaşında olduğu söy-lenmektedir.

Hz. Resul’ün son çocuğu İbrahim, vefat ettiğinde henüz on altı veya on sekiz aylıktı. İbrahim’in vefatı güneş tutulması olayı gerçekleştiği güne denk gelince, insanlar bu hadisenin İb-rahim’in ölümünden dolayı vuku bulduğunu sanmışlardı. Bu-nun üzerine bir konuşma yapan Resûlullah (sav), güneş ve ayın bir insanın ölümünden dolayı tutulamayacağını anlatmıştı.

Görüldüğü gibi, Allah’ın son peygamberi Efendimiz (sav) de her insan gibi evlenmiş ve çocuk sahibi olmuştur. İkisi Hz. Hatice’ den, biri Hz. Mariye’den olan erkek çocuklarının hepsi daha süt kuzusu iken vefat etmiştir.

Tamamı İslam’ı kabul eden ve Medine’ye hicret eden kızla-rından Hz. Fatıma hariç diğerleri Peygamberimizin sağlığında vefat etmiş, Hz. Fatıma da babasının vefatından altı ay sonra ona kavuşmuştur. Hayattayken biri hariç tüm çocuklarının ölü-müne şahit olan Rahmet Elçisi, evlat acısı gibi dayanılması zor

137

MURTAZA KAMAR

bir imtihanı defalarca yaşamış, her insanın başına gelebilecek bu sıkıntıya bizzat katlanarak sabır sınavından geçmiştir.

Bilindiği gibi Allah Resûlü’nün soyu, kızı Hz. Fatıma ile de-vam etmiştir.

Resulullah Çocuk ve Gençlerle Münasebeti 6/387

Temim kabile reisi Akra’ bir gün Resûlullah’ı, torunu Ha-san’ı öperken görmüş, “Benim on çocuğum var. Onlardan hiç-birini öpmedim.” demişti. Rahmet Peygamberi bunun üzerine, “Merhamet etmeyene merhamet olunmaz.” buyurmuştu. Çün-kü Allah Resûlü’nün benimsediği en önemli prensiplerden biri, küçüklere sevgi ve şefkat göstermekti.

Peygamberimiz, çocuklara olan sevgisini bazen onlara dua ederek, bazen onları kucaklayıp öperek, bazen kucağına otur-tarak gösterirdi.

Resülullah’ın çocukları sevmesine ve bu sevgisini gösterme-sine hiçbir durum engel olmuyordu. İslam’ın en önemli ibadet-lerinden biri olan namazda bile çocuklara olan sevgisini ve ilgi-sini esirgemeyen Peygamberimiz, bazen torunları Hasan veya Hüseyin’i omuzunda, sırtında veya kucağında tutarak namaz kılardı. Secdeye gittiği zaman torununu yere bırakır, kalktığı zaman tekrar alırdı.

Şüphesiz Rahmet Elçisi’nin çocuklarla ilişkisi muhabbet, şefkat ve merhamet üzerine kuruluydu. O, “Küçüğümüze mer-hamet etmeyen, büyüğümüze saygı göstermeyen, iyiliği em-redip kötülükten sakındırmayan bizden değildir.” buyururken bu hususa dikkat çekiyordu.

Resûlullah, çocuklar yaramazlık yahut hata yaptığında on-ları azarlamaz, kınamaz, dövmez; uyarır hatalarını düzeltmek üzere onlara yol gösterirdi.

Hz. Peygamber (sav), çocukların kişiliklerine saygı gösterir ve onlara iltifat ederdi. Bu amaçla, bazen oyun oynayan çocuk-lara selam verir, bazen onların kıyafetlerini över, bazen de has-

138

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

talandıklarında ziyaretlerine giderdi.

Peygamberimiz, etrafındaki gençlere şöyle buyurmuştu: “Gençler! Evlenme imkânı bulanınız evlensin. Çünkü evlen-mek, gözü haramdan çevirmek ve iffeti korumak için en iyi yoldur. Evlenme imkânı bulamayanlar da oruç tutsun. Çünkü orucun, kişi için şehveti kesme özelliği vardır.”

Resûlullah’ ın Hizmetinde Bulunanlar 6/397

Hz. Peygamber zamanında hizmetçiler, ya ücretle tutulan hür kimselerden veya o dönemin âdeti üzere parayla satın alı-nan kölelerden olurdu. İslam’la birlikte, dönemin özel şartları gereği temel ihtiyaçlardan biri olarak kabul edilen hizmetçiler adeta ailenin üyelerinden kabul edilmeye başlanmıştır.

Hatırını sorduğu hizmetçilerden biri bir gün: “Ya Resûlal-lah, Kıyamet günü bana şefaat etmene ihtiyacım var.” dedi. Bu hassas yardım talebi üzerine Rahmet Elçisi: “Sana bu ko-nuda kim yol gösterdi?” buyurdu. Hizmetçi, “Rabbim! “ dedi tek kelimeyle. Peygamberimiz ona, “Bunu gerçekten istiyorsan çok secde ederek bana yardımcı ol!” buyurdu.

Bir gün bir sahâbî Resûlullah’ın yanına geldi ve “Hizmetçi-mi kaç defa affedeyim?” diye sordu. Belli ki bu sorudan hoş-lanmadı Rahmet Elçisi ve sustu. Çünkü affetmek devamlı ya-pılması istenen, sınırlanması zor bir ahlaki erdemdi. Sahâbînin soruyu tekrarlaması üzerine Hz. Peygamber, “Her gün yetmiş defa!” cevabını verdi.

Bir kimsenin, yanında çalışanları ezmesini, onlara hor dav-ranmasını ve şiddet uygulamasını kesinlikle yasaklayan Resû-lullah (sav), “Sizden biriniz hizmetçisini döveceği zaman he-men Allah’ı hatırlasın da elini çeksin.” buyurmuştu.

İşçisi ve hizmetlisi bulunan işverenlerin çalışanlarının gıda, giyim ve zamanın gerektirdiği temel ihtiyaçlarını karşılamak ise işverenin yerine getirmesi gereken asgari yükümlülüktür.

İşçi ile işveren, köle ile işçi, ev sahibi ile hizmetçi arasında

139

MURTAZA KAMAR

fark olmadığını insanlığa öğreten Hz. Peygamber, yeme, içme ve giyinme gibi hususlarda bir ayrıma gidilmemesini bağlayıcı olmasa da erdemli bir davranış olarak bize sunmuştur.

Resûlullah’ın Sahabeyle İletişimi 6/407

Resûlullah (sav) bir gün kalktı ve halka vaaz ve nasihat et-mekteydi. O esnada bir bedevi çıkageldi ve: “Ey Allah’ın Re-sulü! Kıyamet ne zaman kopacak” sorusun ısrarla tekrarladı. Bu soruyu işiten Allah Resûlü’nün yüzü asıldı. Allah Resulü na-mazı kıldırdıktan sonra döndü ve “Kıyametin ne zaman kopa-cağını soran kişiye”Peki, sen onun için ne hazırladın?” diyerek soruya soruyla karşılık verdi. Adam, “Ben, onun için pek fazla (nafile) namaz, oruç ve zekât hazırlayamadım. Fa-kat ben, Allah ve Resûlü’nü (çok) seviyorum! “ dedi. Bu cevap üzerine Rahmet Peygamberi, “Kişi sevdiğiyle beraberdir ve sen de sevdiklerinle beraber olacaksın! “ buyurdu.

Yukarıda anlatılanlar Nebi (sav) ile ashabı arasındaki ileti-şimin güzel bir örneğidir Israrla sorulan bu sorunun cevabını zaten Allah’tan başka kimse bilemezdi. Adama derhal cevap vermek yerine, namaz kılıncaya kadar zaman kullanmayı tercih etti. O bilge Peygamber adama öyle bir cevap vermişti ki sadece o bedevinin değil bütün dostlarının merakını gidermişti.

Hz. Peygamber insanların kolayca anlayabilecekleri bir dil kullanırdı. İfade tarzı oldukça güçlü ama yorucu değildi. Cüm-leleri çoğu defa kısa ama anlaşılır bir tarzdaydı. Enes b. Malik’in ifadesine göre de Resûlullah (sav) konuştuğu bir kelimeyi, din-leyen daha kolay anlasın diye bazen üç sefer tekrar ederdi.

Hz. Peygamber karşısındaki şahsın halet-i ruhiyesini dik-kate almakta, farklı sahabilerden gelen aynı sorulara, soranın durumunu dikkate alarak farklı cevaplar vermekteydi. Rahmet Elçisi İbn Ömer’in omzundan tutarak, “Dünyada bir garip veya yolcu gibi ol!” buyurmuştu.

Son derece güzel olan yüzünü aydınlatan ve görenleri hay-

140

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

ran bırakan gülüşü, tebessüm şeklindeydi. Adiy b. Hatim İlk defa huzuruna çıktığında Hz. Peygamber’in hanımlar ve çocuk-larla birlikte oturmasından hareketle, onun bir kral olmadığı sonucuna varmış ve bu durumdan etkilenerek derhal Müslü-man olmuştu.

Hz. Peygamber ashabından biriyle karşılaştığında onunla musafaha yapar ve onun için hayır dua ederdi. İnsanlarla ile-tişimde selamlaşma çok önem arz etmekteydi. Bu konuda çok titiz olan Peygamberimiz, oynamakta olan çocuklara dahi mut-laka selam verirdi.

Hanımlara karşı son derece nazik ve kibar olan Sevgili Pey-gamberimiz, hem kendi eşleriyle hem de diğer Müslüman ha-nımlarla iletişimde de iyi bir örnekti.

İnsanlara rehber olarak gönderilmiş olan Allah Resûlü’nün bütün hayatı, Kur’an’ın tabiriyle “üsve-i hasene” yani “güzel bir örnek” oluşturmaktaydı.

Sahâbîler ve Hz. Peygamber 6/419

Allah Resulü, bir insandı. Ashabıyla arasındaki ilişkilerde ne bir resmiyet ne de yapaylık vardı. Aksine tamamen tabii ve samimi bir ilişki söz konusuydu. Bu ilişkilerde Kur’an’ı ve ne-bevi ölçüler doğrultusunda samimiyet hakimdi.

Kureyş’in önde gelenlerinden Urve b. Mes’ûd’un Kureyş’e aktardığı izlenimleri ise şöyledir: “Ey kavmim! Vallahi, ben birçok kralın huzuruna çıktım, heyet olarak Kayser’e, Kis-râ’ya ve Necâşî’ye gittim. Vallahi, Muhammed’in ashabının ona tazim ettiği kadar hiçbir krala adamlarının tazim ettiğini görmedim.”

Hz. Peygamber’in, ashabının çeşitli talep ve tekliflerine ne kadar açık olduğunu gösteren en önemli husus da onun ihtiyaç duyduğu birçok konuda ashabıyla istişare etmesidir. O, hakkın-da vahiy gelmeyen çeşitli konularda Yüce Allah’ın, “İşlerinde” onlara danış, karar verdiğinde ise Allah’a dayan!” buyruğu

141

MURTAZA KAMAR

gereği ashabıyla sık sık istişare ederdi.

Ona son derece bağlı olmalarına rağmen sahabe, zaman za-man Hz. Peygamber’in bazı kararlarını eleştirebiliyorlardı.

Sahabe ile Hz. Peygamber arasındaki iletişimde herhangi bir mesafe yoktu. Canlarından çok sevdikleri Peygamberlerine karşı sonsuz bir güven, samimiyet, sevgi ve saygı hakimdi. Al-lah Resulü, ashabına karşı ne denli düşkün ise sahabe de ona karşı o derece gönülden bağlı idi.

Sahabilerin Hz. Peygamber Sevgisi 6/433

Müminlere kendi canlarından daha yakın olduğunu söyle-yen, şefkat ve merhamet kanatlarıyla onları kuşatan Rahmet Elçisi (sav), ashabına son derece düşkündü. Aynı şekilde bu sevginin bir yansıması olarak ashâbı kiram da inançları uğruna canlarını ve mallarını feda etmekten çekinmediler.

Hiç şüphesiz ki Hz. Muhammed (sav), kendisine iman etmiş her sahâbînin gönlünde mümtaz bir konuma sahipti. Ancak as-habına, Allah’ın kulu ve elçisi olduğunu hatırlatan Resûlullah (sav) onlardan, kendisini Allah’ın verdiği bu mevkiin üstüne çı-karmamalarını istemişti. Ayrıca Hıristiyanların Hz. İsa’ya (as) karşı aşırılığa düştükleri gibi onların da kendisine olan sevgi, saygı ve bağlılıklarını ifade ederken aşırıya kaçmamaları gerek-tiğini öğretmişti.

Nitekim bir defasında, kendisini gördüklerinde ayağa kal-kan ashabına, “İranlıların birbirlerini tazim ederken ayağa kalktığı gibi (benim için) ayağa kalkmayın.” uyarısında bu-lunmuştu.

Allah Resulü şöyle buyurdu: “Eğer Allah ve Resûlü’nün sizi sevmesini istiyorsanız size bir şey emanet edildiğinde ona ri-ayet edin, konuştuğunuz zaman doğru söyleyin ve komşuları-nızla iyi geçinin.”Bu uyarısıyla Allah Resulü (sav) söz konusu sevgiyi kazanmanın gerçek yollarını öğretmiştir. Nitekim Yüce Rabbimiz de Kur’an-ı Kerim’de, “De ki: “Eğer Allah’ı seviyor-

142

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

sanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağış-lasın. Çünkü Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” (Âl-i İmrân, 31) buyurarak Allah sevgisine giden yolun, ahlakı Kur’an olan Hz. Peygamber’e uymaktan geçtiğini vurgulamıştır.

Ashâb, canlarından çok sevdikleri Peygamber’e ait bir saç teli bile olsa yanlarında bulundurmak istiyorlardı. Ancak sahabilerin Hz. Peygamber’ den bir hatıraya sahip olma arzusu, onun vefa-tından sonra, daha sonraki nesillerin ona (sav) duydukları özlem ve hasret ile değişikliğe uğradı. Bu masum ve makul istek, bir şeyi hatıra olarak saklamanın ötesine geçerek, bu eşyaların şifa umu-lan birer araç haline gelmesine sebep oldu. Bu noktada Hz. Pey-gamber’in aşırılığa kaçılmaması yönündeki uyarıları da maalesef sonraki nesiller tarafından yeterince dikkate alınamadı.

Arkadaş Olarak Hz. Peygamber 6/445

Hz. Âişe’nin ifadesiyle, Allah Resulü (sav), arkadaşı Hz. Ebu Bekir’i ihmal etmez, günde iki kez, sabah ve akşam onu ziyarete giderdi. Hicret yolculuğunun bu dayanılması zor sıkıntılı anla-rında örülen dostluk köprüsü, eşine ender rastlanan, güçlü, sa-mimi ve herkese örnek olabilecek bir arkadaşlık ifadesi olmuştu.

Hz. Peygamber (sav), bütün dostlukların ötesinde en yüce ve en mümtaz dost ve sevgili olarak Yüce Allah’ı kendisine “Ha-lil (özel dost)” edinmiş ve bu müstesna dostluğu yalnızca O’na has kılmıştı.

Kur’an’ da dostluk anlamına gelen bir başka kelime ise, “Halil’ dir. Halil, çok daha özel bir arkadaşlık ve dostluğu ifade eder. Bu, kalbin derinliklerine nüfuz ederek kökleşen engin bir dostluktur. Kur’an’ da, “Allah İbrahim’i dost (halli) edindi.”a-yeti ile zalimlerin ahiretteki pişmanlığına dikkat çeken, “Keş-ke falanı dost (Halil) edinmeseydim.” Furkân,28. ayeti, “ Halil” düzeyindeki dostluğun daha seçkin, daha içten ve daha güçlü yönüne işaret etmektedir.

Bir meclise girdiğinde kendisini tazim için ayağa kalkmak

143

MURTAZA KAMAR

isteyenlere engel olurdu. Herkes gibi yerde oturur, sofrası yere kurulur, kaba kumaştan elbiseler giyer, eşeğe biner ve bindiği hayvanın terkisine başkalarını alırdı.

Peygamber Efendimiz, dostlarını bir baba şefkatiyle ku-caklar, onları hem dünya hem de ahiret yaşantıları için ihti-yaç duydukları konularda en ince detaya kadar bilgilendirirdi. Hastalandıklarında ziyaretlerine gitmeyi ihmal etmez, kimi zaman hasta yatağında yatan bir dostu için gözyaşlarını tuta-madığı olurdu.

Resûlullah (sav), yaşadığı sıkıntı verici olaylar karşısında da kendisine yakın gördüğü dostları ve arkadaşlarıyla görü-şür, onlarla dertleşirdi. “İyiliklerin en hayırlısı, evladın baba dostlarını ziyaret etmesidir.” diye buyuran Allah Resulü (sav), kendi dostlarına değer verdiği gibi sevdiklerinin dostlarına da yakınlık gösterirdi.

Resul-i Ekrem (sav) dost seçimi konusunda ashabına, “Kişi arkadaşının dini üzeredir. Öyleyse her biriniz kiminle arka-daşlık ettiğine dikkat etsin.” tavsiyesinde bulunmuştu.

Menfaatler sona erdiğinde dostluklar ve arkadaşlıklar son bulabilir. Allah için sevmek ise karşılığını sadece Allah’tan bek-leyerek sevmek, dostuna tutunmak, onu kendisi gibi bilmektir.

Resûlullah’ ın Ümmetine Düşkünlüğü 6/457

Resûlullah, ümmetinden bir kişinin bile rahmetten yoksun kalmasına gönlü razı değildi. Bir defasında kendisiyle ümmeti-nin halini şöyle anlatmıştı:

“Benimle ümmetimin durumu (geceleyin) ateş yakan kim-senin haline benzer. Böcekler ve kelebekler o ateşe düşmeye başlar. İşte ben de sizler ateşe girerken kuşaklarınızdan tutup engellemeye çalışıyorum.”

Allah Resulü, ümmetinin şikâyetleriyle doğrudan ilgilenir-di. Hasta olanlar da dertlerini Sevgili Peygamberimizle payla-şırdı ve o onlara maddi ve manevi tedaviler önerirdi.

144

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Hep anlayışlıydı ümmetine karşı, hiç sert davranmıyordu, kaba ve katı yürekli değildi. Hz. Peygamber (sav) ümmetini sı-kıntıya sokacak hareketlerden hep kaçındı.

Zaman ve mekân sınırı tanımayan uyarıları ümmeti için hep yol gösterici oldu ve olmaya da devam edecek. “Her peygam-berin ümmeti için yaptığı bir dua vardır. Ben duamı kıyamet gününde ümmetime şefaat için sakladım.” cümlesi, ümmeti-nin selameti için geleceğe uzanan ölümsüz arzusunun ötelere taşınmasıydı.

İslam Ümmeti En Hayırlı Ümmetsiniz 6/467

Farklı zamanlarda farklı milletlere gönderilmiş olsalar da bütün ilahi dinlerin kaynağı birdi. Her biri aynı vahiyden bes-lenmekte, aynı ilahı bildiriye muhatap olmakta, inanç esasları Hz. İbrahim’e dayanmaktaydı. Üç dinin mensupları da Hz. İb-rahim’i sahiplenmekteydi.

Kur’an-ı Kerim, emanete ehil olarak görülüp seçilen bu ümmetin iyilikleri yayıp kötülükten yasakladığını, hayra davet ettiğini, hak ve adaleti yerine getirerek örnek bir ümmet oldu-ğunu bildiriyordu. “Siz, insanlar için çıkarılmış en hayırlı üm-metsiniz. İyiliği emreder, kötülükten alıkoyar ve Allah’a iman edersiniz.” şeklindeki ilahi buyrukla örnek ve önder bir nesil olduklarını haber veriyordu.

Rahmet Elçisi, ilk İslam nesli olan dostlarına “ashabım” derken, ümmetinden kendisinden sonra gelenleri ise “kardeş-lerimiz” şeklinde tanımlamaktaydı.

İslam ümmetinin yaşayacağı en ciddi sınav, birlik ve bera-berlikten koparak fitneye düşmekti. Bu tuzaktan korunmanın yolu ise ümmet ruhu ve bilinciyle yoğrulan, Allah ve Resû-lü’nün teşvik ettiği İslam kardeşliğiydi.

Resûlullah 6/477

Mekke’ de doğup büyüyen, ticari seyahatlerde bulunan her

145

MURTAZA KAMAR

Mekkeli gibi elbette Resûl-i Ekrem’in de belli bir tecrübesi, fetânet (üstün zekâ ve kavrayış gücüne sahip olma ) sahibi biri olarak da ciddi bir birikimi vardı. Ancak Yüce Allah’ın Kur’an’ da kesin olarak belirttiği üzere, daha önce ne bir kitaptan oku-muştu, ne de eliyle yazmıştı. İddia ettikleri gibi ona herhangi bir insan öğretiyor değildi. İman ve esaslarını, ibadetin çeşit-lerini ve rükünlerini, ahlakî erdemleri ve ahkâmın özünü, ken-disine gönderilen ilahi vahiy sayesinde öğrendi. Resûlullah’ın davranışları sorulduğunda, “Onun ahlakı Kur’an idi.” der-ken Hz. Âişe bunu anlatmak istemişti.

Ümmetine de Kur’an’a sarılmayı emretti: “Size öyle bir şey bıraktım ki ona sıkı sarılırsanız sapıtmazsınız, Allah’ın Kita-bı.” Hz. Peygamber’in sadece ahlakını değil, onun sünnetini ve dışa akseden davranışı önemli ölçüde Kur’an belirliyordu.

Allah Resulü, Rabbinden kendisine vahyolunanlara uymak-la, insanlar arasında Allah’ın indirdiği kitap ile hükmetmekle emrolunmuştu. Bazen ortaya çıkan bir mesele hakkında mevcut uygulamalara göre hüküm verdikten sonra, o hususlarda inen yeni ayetlerle amel ediyordu. Allah ile Resulü arasında Kur’an dışında da farklı iletişim şekilleri vardı. Bu iletişim bazen Hz. Peygamber’e Cebrail’in gelmesi ve birtakım bilgiler vermesi şeklindeydi. Allah ile elçiler arasında iletişim sağla-makla görevli olan Cibril, değişik vesilelerle Kutlu Elçi’ye bilgiler getirmekteydi.

Söz konusu iletişimler bazen de ilham veya Hz. Peygam-ber’in kalbine düşürme şeklinde cereyan etmekteydi ve kudsi hadislerin (Manası Allah’a, ifadesi Hazreti Peygambere ait olan hadis) önemli bir kısmı, bu tür iletişimin farklı bir şekliydi. Hz. Peygamber, gördüğü sadık rüyalarından da yararlanmaktaydı. O, bu rüyaları yorumlamakta ve o doğrultuda hareket etmek-teydi. Gördüğü bazı rüyalarını Yüce Allah er veya geç mutlaka doğru çıkarmaktaydı.

Hz. Peygamber, Kur’an’ da açık bir hüküm bulamadığı konu-larda kendi görüşüyle hareket ederdi. Hz. Peygamber’in kendi

146

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

görüşüne dayanan bazı söz, karar ve uygulamaları Yüce Allah tarafından isabetli görülmeyerek ayetlerle tashih edilebiliyordu.

Hz. Peygamber’in birçok uygulaması da ashabıyla yaptığı istişarelere dayanmaktaydı. O, vahiy gelmeyen çeşitli konular-da Yüce Allah’ın, “İş konusunda onlara danış, karar verdiğin zaman da artık Allah’a dayan” buyruğu gereği ashabıyla sık sık istişare ederdi.

Kaynağı ister Kur’an olsun, isterse Hz. Peygamber’in kendi içtihadı olsun, onun verdiği nihai bir hüküm, Müslümanlar için bağlayıcıdır. Nitekim ilgili ayetlere göre, Allah ve Resulü, bir işte hüküm verdiği zaman artık inanmış erkek ve kadına o işi kendi isteklerine göre seçme hakkı yoktur. Yüce Allah yeminle belirtmektedir ki Müslümanlar, aralarında çıkan çekişmeli iş-lerde Hz. Peygamber’i hakem yapıp sonra da onun verdiği hük-me karşı içlerinde bir sıkıntı duymadan tam anlamıyla teslim olmadıkça inanmış olamazlar.

Resûlullah, Yaşayan Kur’an 6/489

Hz. Peygamber sadece kendisine indirilen vahye tabi ol-makla emrolunmuştu. O, her ne pahasına olursa olsun insan-ların hidayetini veya itaatini sağlamakla sorumlu değildi. Ona düşen yalnızca tebliğ etmekti. Buna rağmen Rahmet Peygam-beri, çevresindekilerin hidayete kavuşması ve kurtuluşa ermesi için davet görevinde o kadar ısrarlı ve azimli bir yol izlemiştir ki neticede bu yüzden, “Ey Muhammed! Mümin olmuyorlar diye adeta kendini helak edeceksin!” ayetinde olduğu gibi pek çok defa Allah tarafından uyarılmıştı.

Allah’ın Kitabını öğretmesi, daha çok ameli konularla ilgili olup pratiğe yönelikti. Ayetlerde ifade edildiği gibi o, Kur’an’ın yanı sıra, hikmeti de öğretmekteydi. Zira o, vahiyle donanmış, hikmetle bezenmiş bilge bir muallimdi. Bazı rivayetlerde ken-disinin de buyurdukları üzere o, muallim yani öğretmen olarak gönderilmişti.

147

MURTAZA KAMAR

Vahyin inişine tanıklık eden ashâb, Kur’an ayetlerini bü-yük ölçüde anlıyordu ve tefsire fazla ihtiyaç hissetmiyorlardı. Bu nedenle de Hz. Peygamber, Kur’an’ın küçük bir bölümünü tefsir etmişti. Hz. Peygamber’in Kur’an tefsiri daha çok uygula-malarında ve ahlaki davranışlarında ortaya çıkmaktaydı. Diğer bir ifadeyle Allah Resulü, Kur’an’ı anlatarak değil de yaşayarak öğretmeyi tercih etmişti.

Allah Resulü, ilahi mesajı o kadar özümsemişti ki geceler boyunca, gözyaşları içinde ibadet ederdi. Bazen ayakları şişin-ceye dek kıyamda Kur’an okurdu. Okuduğu her bir ayetin ken-disinde bıraktığı etki gâh onu hüzne gark etmekte, gâh sürura boğmaktaydı. Dua ayetlerini okuduğunda dua eder, istiaze (Al-lah’a sığınma) ayetleri geldiğinde Allah’a sığınırdı.

Allah Resulü, kendisine indirilen Kitab ‘ın adeta ete kemiğe bürünmüş haliydi. O, tefsir olunmuş bir Kur’an’ı, canlı bir İslam’ı temsil etmekteydi. Nitekim müminlerin annesi Hz. Âişe, Pey-gamber çatısı altında yaşamış olmanın verdiği engin tecrübe ile kendisine Resûlullah’ın ahlakı sorulduğunda, “Sen Kur’an oku-muyor musun? Resûlullah’ın (sav) ahlakı Kur’an idi” demişti.

Netice itibariyle Hz. Peygamber, kelimenin tam anlamıyla Kur’an ile yatar, Kur’an ile kalkardı. Yatarken nasıl Nas ve Fe-lak surelerini okur ise gece namaz için uyandığında da Al-i İm-ran suresinin son on ayetini okuyarak kalkardı.

Resûlullah, Duygulu ve Duyarlı İnsan 6/501

Eza, cefa ve işkencenin sıradanlaştığı Mekke’de tebliğin ilk yıllarında, ashabıyla birlikte o da çeşitli eziyetlere maruz kalmış-tı. İki üç yıl kadar devam eden abluka yıllarını ashabıyla birlikte göğüslemişti. Açlığı, korkuyu, hicreti ve nihayet savaşları onlarla birlikte yaşamış, hendeği birlikte kazmıştı. Duyarlı bir şahsiyet olan Rahmet Elçisi, zayıf, yoksul, güçsüz kimselere, köle ve ca-riyelere kısaca bütün ashabına çok düşkündü. Onun bu yönünü Yüce Allah şöyle ifade etmektedir: “Andolsun, size içinizden öyle

148

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

bir elçi gelmiştir ki sıkıntıya uğramanız ona ağır gelir. O, size çok düşkündür. Müminlere çok şefkatli ve çok merhametlidir. “

Allah’ın Resulü biricik oğlu İbrahim’in öldüğü gün meydana gelen güneş tutulması ile bu ölüm arasında bağ kuranların bu-lunduğunu işittiğinde böyle bir hutbe irad etmek lüzumu his-setmiş ve ‘’Ay ile güneşin herhangi bir kimsenin hayatı veya vefatı sebebiyle tutulmayacağını” ifade etmişti.

Allah Resûlü’nün en bariz vasıflarından biri onun Rahmet Peygamberi oluşudur. Yüce Allah onu ancak âlemlere rahmet olarak göndermiştir. Nitekim müşriklere beddua etmesi isten-diğinde, “Ben lanet okuyucu olarak gönderilmedim, rahmet olarak gönderildim!” buyurmuştu.

Hz. Peygamber, kendi nefsine yönelik haksızlıklar karşısın-da sabrederdi. Fakat Allah ve kulların hukuku söz konusu oldu-ğunda daha hassas davranmakta hatta bunun korunması adına sert çıkışlar yapabilmekteydi.

Rahmet Elçisi, en azılı düşmanlarına karşı bile kindar değil-di. Mekke’ de olsun Medine’ de olsun, hasımlarının helak olma-sını değil daima hidayete ermesini istemişti. Mekke’yi fethettiği gün, Mekkelilerden intikam almayı aklından bile geçirmedi ve onları serbest bıraktı.

Allah Resulü de gülerdi ama kendinden geçercesine kahka-ha atmazdı. O, daima güler yüzlüydü ve gülüşü de hep tebes-süm şeklindeydi.

Resûlullah’ın Duası 6/513

Hz. Peygamber Mekkeli müşriklere yaptığı davetten olumlu cevap alamayınca İslam’a davet için Taif’e gitmiş. Evlerine gitti-ği ailenin Taif’teki daveti de karşılık görmedi. Hz. Peygamber’e itibar etmeyen bu heyet bizzat ona bir şey yapmadılar ancak nüfuzlarını kullanarak ayak takımını Peygamberimize hakaret ettirip yoldan geçerken de onu taşa tuttular. Mübarek ayakları kan içinde kalmıştı. Gözü dönmüş bir şekilde üzerine yürüyen

149

MURTAZA KAMAR

bu topluluktan merhamet istemek yerine, “Merhametlilerin en merhametlisi” olan Rabbine sığınmayı tercih etti Efendimiz. Zira O, duaları kabul edendi. Kimsesizlerin kimsesiydi. Yardım istenilecek tek varlıktı. Allah Resulü ellerini açtı. Bu acımasız topluluk karşısında çaresizlik ve yalnızlık içinde, Rab-bine şöyle dua etti:

“Allah’ım! Güçsüzlüğümü, çaresizliğimi ve halkın naza-rında hakir görülüşümü sana arz ve şikâyet ediyorum. Ey merhametlilerin en merhametlisi! Sen zayıfların Rabbisin! Sen benim Rabbimsin! Beni kimin eline bırakıyorsun? Senden uzak olan ve beni gördükçe suratını asan kimselere mi? Yoksa beni eline bıraktığın düşmana mı? Bu, senin bana karşı bir öfkenden dolayı değilse buna aldırış etmem. Fakat af ve mer-hametin, benim için (gazabından) daha geniştir. Senin gaza-bına uğramaktan, karanlıkları aydınlatan, dünya ve ahiret işlerini ıslah eden yüzünün nuruna sığınırım! Her şey senin rızan içindir. Güç ve kuvvet ancak sendedir!”

Allah, elçisi Cebrail vasıtası ile dilerse ona zulmeden bu kav-mi, helak edeceğini bildiriyordu. Rahmet Peygamberi her şeye rağmen beddua etmedi.

Sevgili Peygamberimiz başına gelen musibetler için (Diğer peygamberler gibi) Allah’a yalvarıyor, istek ve taleplerini yalnız O’na yöneltiyordu. Mutluluk halinde secdeye kapanıp şükrünü dile getiriyor, başına gelen musibetten ise Rabbine sığınıyordu.

Yaratan ile bağ kurmanın, ona sesini duyurmanın en kolay yolu olan dua, Resûlullah’ın en çok yaptığı ibadetti. Çünkü dua, ibadetin özüydü, ta kendisiydi. Ancak Resûlullah’ın dilinde zi-kir, yani Allah’ı anmak, sadece belirli kelimeleri tekrar etmek-ten ibaret değildi. Zikir, verdiği bütün nimetler karşısında Al-lah’a hamd ve şükür içerisinde olmaktı bir yönüyle. “Zikrin en üstünü ‘la ilahe illallahtır.” buyurur ve müminleri bu zikri söy-lemeye teşvik ederdi. Günün her anında dilini dualarla süsler, daima Rabbine niyazda bulunurdu.

150

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Bir gece Hz. Âişe validemiz, Resûlullah Efendimizi yatağında bulamayınca meraklandı ve karanlıkta el yordamıyla onu ara-maya başladı. Nihayet eli secde halindeki Efendimizin ayakla-rına değdiğinde, onun Rabbine niyazda bulunduğunu fark etti. Sevgili Peygamberimiz duasında hem Allah’a sığınıyor hem de O’nu tesbih edip yüceltiyordu: “ Allah’ım, öfkenden rızana, ce-zandan affına sığınırım. Senden sana sığınır, sana olan övgü-leri saymakla bitiremem. Sen kendini övdüğün gibisin.”

Evinden çıkarken Sevgili Peygamberimizin dudaklarından şu dualar dökülürdü: “Allah’ın adıyla! Allah’a güvendim. Al-lah’ım, haktan ayrılmaktan veya sapıklığa kaymaktan ya da zalim olmaktan veya zulme uğramaktan ya da cahillik etmek-ten veya bize cahillik edilmesinden sana sığınırız.”

O enbiyalar sultanı, hayırları talep ettiği kadar, kötülerden ve kötü şeylerden de Allah’a sığınır ve ashabına da ‘’Allah’ım, cimrilikten sana sığınırım, korkaklıktan sana sığınırım, ömrün en rezil/düşkün dönemine bırakılmaktan sana sığınırım, dün-yanın fitnesinden sana sığınırım ve kabrin azabından da yine sana sığınırım, demeyi tavsiye ederdi.

Kendisi de her fırsatta faydasız ilimden, huşu duymayan kalpten, doymayan nefisten, kabul olmayan duadan, açlıktan, hainlikten, hastalıktan, düşmanlıktan, nifaktan ve kötü ah-laktan Rabbine sığınırdı. Dua, zaman zaman hastalıklar karşı-sında Allah’a sığınmanın, O’ndan şifa istemenin aracı olurdu. Allah Resulü ölümünün yaklaştığı hastalık günlerinde Felak ve Nas surelerini kendisine okur ve üflerdi. Hastalığı arttığında ise Hz. Âişe bu sureleri Peygamberimiz için okumaya başlamıştı.

Nebi (sav), bir hastayı ziyaret ettiğinde, elini alnına koyar ve onun için Allah’tan şifa niyaz ederdi. Hastalar için şöyle dua ederdi Rahmet Peygamberi: “Ey insanların Rabbi! Rahatsızlı-ğı gider! Şifa veren sensin. Senin vereceğin şifadan başka şifa yoktur. Öyle bir şifa ver ki ardında hiç hastalık izi bırakma-sın.” Böylelikle Allah’tan şifa isterken de O’nu yüceltmeyi ve O’nu tesbih etmeyi ihmal etmezdi.

151

MURTAZA KAMAR

Sık sık, “Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateşin azabından koru.” diyerek hayır dilerdi.

“Şüphesiz Rabbiniz son derece hayâ ve kerem sahibidir. Kulu O’na elini kaldırdığı zaman, o elleri boş çevirmekten hayâ eder.” buyuran Peygamberimiz, ashabına, kopmuş olan ayakkabı bağına kadar her şeyi Allah’tan istemeyi salık verir; yaptığı dualarla onlara bu konuda örnek olurdu.

Resûlullah, Şükreden Bir Kul 6/525

Resul-i Ekrem’in ibadet hayatında “gözümün nuru” dedi-ği namazın özel bir yeri vardı. Zeyd b. Harise’nin naklettiğine göre, vahyin indiği ilk dönemde Cebrail (as) kendisine gelmiş ve ona abdest ile namazı öğretmişti.

Beş vakit namaz hicretten bir buçuk yıl kadar önce vuku bu-lan Miraç gecesinde farz kılındı. Namazların kılınış şekli yine Cebrail (as) tarafından Efendimize öğretildi. Böylece önceleri ikişer rekât olarak kılınan namazların farzları dört rekâta çık-mış oldu.

Peygamber Efendimiz sevinçli bir haber aldığında veya bir nimet elde ettiğinde Rabbine şükür için iki rekât namaz kılar yahut şükür secdesi yapardı. O ayrıca bir ihtiyacı olan kimse-nin Rabbine dua edeceği zaman güzelce abdest alıp iki rekât namaz kılmasını, ondan sonra dua etmesini, bir konuda karar-sız kalan kimsenin iki rekât namaz kılıp ardından istihare (ha-yırlı olanı isteme) duası yapmasını tavsiye etmiştir.

Peygamberimiz, Ramazan’ın son on gününde mescitte itikâ-fa girer ve ibadetle meşgul olurdu. Bir Ramazan hariç bütün Ramazanlarda itikâfa devam etmiş, her yıl on gün süren itikâfı, vefat edeceği yıl yirmi gün sürmüştü.

Resul-i Ekrem, Ramazan ayında verilen sadakanın daha üs-tün olduğunu söyler, kendisi de bu ayda cömertliğinin zirvesin-de olurdu.

Allah Resulü, farz olan Ramazan orucundan başka nafile

152

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

olarak Muharrem (Âşûrâ), Şaban ve Recep aylarında oruç tut-maya özen gösterirdi. Ancak o, Ramazan ayı dışında hiçbir ayı tamamen oruçla geçirmemiştir.

Resul-i Ekrem, oruç tutmak için çoğu zaman pazartesi ve perşembe günlerine öncelik verirdi. Allah Resûlü’nün Medi-ne’ye hicretinden sonra farz kılınan ibadetlerden biri de zekâttı.

Medine’ye hicretin dokuzuncu senesinde Yüce Allah, “Yo-luna gücü yetenlerin o evi haccetmesi, Allah’ın insanlar üze-rinde bir hakkıdır.” (Âl-i İmrân, 3/97) ayetiyle Müslümanlara haccı farz kılmıştı.

Hz. İbrahim’den kalma bir sünnet ve ibadet olarak kurbanın da Allah Resulü için ayrı bir önemi vardı. Resûlullah kurban kesmek istediği zaman iki koç alır; bunlardan birisini Allah’ın birliğine ve kendisinin peygamberliğine şehadet eden ümmeti adına, diğerini de kendisi ve ailesi adına keserdi.

Kulluk bilinci en yüksek düzeyde “insan” olan Allah Resû-lü’nün ibadet hayatında, unutmak, yanılmak, güç yetirememek gibi insani haller de vardı. Bir savaş dönüşünde yorgunluk yü-zünden ashabıyla birlikte uyuya kaldıkları için sabah namazına kalkamamış, bir defasında da namazda okuduğu ayetleri karış-tırmıştı. Bir keresinde namaz rekâtlarının sayısında yanılmış, bir namaz esnasında da öksürüğe dayanamayıp kıraatini yarıda keserek rükûa gitmişti.

Onun ibadet hayatı, bütün bu insani halleriyle, uygulana-bilir ve örnek alınabilir bir mahiyete sahipti. Bu yüzden onun peygamber sıfatına bakıp, “O kim, biz kimiz!” diyerek ümitsiz-liğe kapılanlara, ibadet mantığını anlatarak kendisini örnek al-malarının yeterli olacağını söylemişti.

Hz. Peygamber’in, bütün ibadetleri esnasında elden bırak-madığı ana ilkeler vardı. Bunların başında ihlas ve samimiyet geliyordu. Buna göre ibadetler sadece Yüce Allah için yapılır ve karşılığı O’ndan beklenir. Peygamberimizin bir tavsiyesi de ibadetleri, ‘’Allah’ı görüyormuşçasına” etmemizdir.

153

MURTAZA KAMAR

Çoğunlukla da “Rabbimiz! Bize dünyada güzellik, ahirette de güzellik ver ve bizi cehennem azabından koru.” diye dua ederdi.

Allah Resulü, insanlara ibadetlerinde aşırılıktan sakınmala-rını, itidal üzere olmalarını ve devamlılığı tavsiye eder, kendisi de ibadetlerini böyle eda ederdi. Ayrıca iki şey arasında seçim yapacağı zaman -günah olmadığı sürece- onlardan kolay olanını seçerdi.

Allah Resûlü’nün dilinde yoldan geçişe engel olan bir taşı kaldırmak, bir kimseye bineğine binerken yardım etmek, na-maza giderken atılan her adım, güzel söz sadakadır. Güler yüz-lü olmak, iyiliği emredip kötülüklerden sakındırmak, kaybolan kimseye yol göstermek yabancıya yol göstermek hepsi birer sadakadır. Kısacası, ibadet bilinci ve Allah’ın rızası ile yapılan bütün iyi ve uygun davranışlar sadaka hükmündedir.

Resûlullah, Hikmetli Davetçi 6/539

Peygamberliğin veriliş sebeplerinin en önemlisi ve her pey-gamberin en büyük görevi, insanları Allah’a davet etmektir. Hz. Peygamber’in bu görevini en kapsamlı şekilde, “Ey Peygam-ber! Biz seni hem bir şahit, müjdeci, uyarıcı ve hem de izniyle Allah’a davetçi ve aydınlatıcı bir ışık kaynağı olarak gönder-dik.” ayeti anlatır. Ayrıca Kur’an’da Hz. Peygamber, diğer pek çok ayette bu sıfatlarla nitelendirilmiş, ona yüklenen davet va-zifesi, “Davet et!”, “Tebliğ et! “, “Hatırlat!”, “İkaz et!”, “Uyar!” gibi pek çok kelimeyle ifade edilmiştir. Yine birçok ayette Hz. Peygamber’in görevinin ancak “tebliğ” olduğu zikredilmiştir.

Kâfirlerin yanı sıra münafıklar ve Müslümanlar, kısacası bü-tün insanlar, İslam davetinin muhatabıdır. Nitekim Kur’an’da yer alan “İslam’a çağrı”, “imana çağrı”, ‘’Allah yoluna çağrı”, “Allah’ın Kitabı’na çağrı”, “Hakk’a çağrı”, “hayra çağrı”, “kur-tuluşa çağrı” anlamındaki ifadeler, davetin İslam’ın esaslarının kabul edilip uygulanmasını sağlamayı amaçlayan bir faaliyet olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla davet, hem Müslüman-

154

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

ları hem de Müslüman olmayanları kapsamaktadır.

“Ey Muhammed’in kızı Fatıma! Sen de kendini cehennem ateşinden koru. Çünkü sana da (hesap gününde) bir fayda ve zarar verebilecek bir imkânım yoktur.

Hz. Peygamber’in, Bizans kralı Hirakl’e ulaştırılan mek-tubunda şunlar yazılmıştı: “Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla. Allah’ın kulu ve resulü Muhammed’den Roma’nın büyüğü Hirakl’e! Hidayete tabi olanlara selam olsun!”Şim-di, seni İslam’a davet ediyorum. Müslüman ol, kurtul! Allah mükâfatını iki kat versin. Eğer kabul etmezsen halkının günahı senin boynunadır. ‘De ki: Ey kitap ehli! Bizimle sizin aranızda ortak bir söze gelin: Yalnız Allah’a ibadet edelim. Ona hiçbir şeyi ortak koşmayalım. Allah’ı bırakıp da kimimiz kimimizi ilah edinmesin. Eğer onlar yine yüz çevirirlerse deyin ki, şahit olun, biz Müslümanlarız.’

Bu mektupta Hz. Peygamber’in Al-i İmran suresinin altmış dördüncü ayetini de yazdırması, davette müşterek noktalardan hareket edilmesini göstermesi açısından oldukça manidardır.

Hayber’in fethi ile görevlendiren Hz. Ali’nin, “Ya Resûlal-lah! Bizim gibi oluncaya dek onlarla savaşacağım.” demesi üzerine Resûl-i Ekrem: Onların bulundukları bölgeye varın-caya kadar sükûnetle yürü! Sonra onları İslam’a davet et ve yerine getirmeleri gereken ilahı hak ve esasları onlara haber ver! Vallahi senin vasıtanla Allah’ın bir kişiyi hidayete erdir-mesi, senin için (en değerli) kızıl develerden daha hayırlıdır.”

Mekke’yi fethettiğinde Hz. Peygamber, Kâbe’nin kapısında verdiği hutbesinde şu unutulmaz sözleri söylemiştir: “Ey İn-sanlar! Allah sizden cahiliye gururunu ve atalarla övünme âdetini gidermiştir. İnsanlar iki gruptur: İyi, takva sahibi, Al-lah katında değerli kişi ve günahkâr, bedbaht, Allah katında değersiz kişidir.”

Sahabe Veda Hutbesinde Allah Resulünden öğrendikleri me-sajı bütün dünyaya yayabilmek için her biri ayrı bir diyara gi-

155

MURTAZA KAMAR

derek, İslam’ı yaymış ve ulaştırmışlardır. Bunun göstergesi de bugün sahabilerin çok büyük bir kısmının kabirlerinin, İslam’ın doğduğu yer olan Mekke ve Medine’nin dışında bulunmasıdır.

Hz. Muhammed, insanlara, inanmadığı ve yapmadığı hiç-bir şeyi söylemedi. Söylediği ve tebliğ ettiği her şeye inandı ve gerçekleştirdi. Hz. Peygamber, İslam’a davetinde yaşayışıyla, davranışlarıyla ve sözleriyle en geçerli metotları uygulamış; çevreye davet için gönderdiği ashabına da “Müjdeleyin, nefret ettirmeyin; kolaylaştırın, zorlaştırmayın!” buyurmak suretiy-le Müslümanların, tebliğ esnasında takip etmeleri gereken yön-temin temel esasını belirlemiştir.

Resûlullah, Samimi ve Bilge Rehber 6/559

Hz. Peygamber, vaaz ve irşat çalışmalarında insanlarla olan ilişkisini kolaylık, hoşgörü, merhamet, nezaket, zarafet ve yu-muşaklık anlayışı üzerine kurmuştu. ‘’Allah’ın rahmeti saye-sinde sen onlara karşı yumuşak davrandın. Eğer kaba, katı yürekli olsaydın, onlar senin etrafından dağılıp giderlerdi.” ayeti, Peygamber zarafetinin ve nezaketinin en açık delilidir.

Rahmet Elçisi, vaaz ve irşat görevinde takip ettiği üslubunu, ‘’Allah beni zorlayayım ve hata arayayım diye göndermedi. Bila-kis öğreteyim ve kolaylaştırayım diye gönderdi. ‘ ‘şeklinde açık-lamıştır. Hz. Peygamber, günah olmadığı müddetçe iki durumdan birini tercih ettiğinde daima en kolay olanını tercih ederdi.

Vaaz, bir kimseye kalbini yumuşatacak, onu günahlardan uzaklaştırıp sevaba yöneltecek, ilahi mükâfatı ve cezayı hatırla-tarak hayrı, iyiliği ve yararlı işleri yapmayı, haram ve kötülük-lerden ise sakınmayı benimsetecek, Allah’a ve Hz. Peygamber’e itaate sevk edecek ve doğru yolu gösterecek güzel sözler söy-lemektir. İrşat ise insanlara doğru yolu göstermek, müminleri dini görevlerini yerine getirmeye çağırmak demektir.

“Şüphesiz ki bir kavim kendi durumunu değiştirmedikçe Allah onların durumunu değiştirmez.” Ra’d, 11 ayeti, sosyolo-

156

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

jik bir gerçeğe işaret etmektedir.

Yine Hz. Peygamber, bu konuda, “Bir kötülük gören kişi eli ile değiştirmeye gücü yetiyorsa onu eliyle değiştirsin. Buna gücü yetmezse diliyle değiştirsin. Bunu da yapamazsa kalbiy-le o kötülüğe tavır koysun (ondan nefret etsin) ki bu da iman eden kişinin asgari yapması gereken şeydir.”

Hz. Peygamber, “Canım elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki ya iyiliği emredip kötülükten sakındırırsınız ya da (böyle yapmazsanız) Allah size bir ceza gönderiverir de O’na dua edersiniz ama O, duanızı kabul etmez.” buyurmuştur.

Hz. Peygamber’in bütün hayatı peygamberlik görevinin gereği olarak insanları Allah’a çağırmakla ve irşadla (yol gös-termekle) geçmiştir. Onun başarısının altında yatan en büyük sebep, hiç şüphesiz insanlara inanmadığı ve yaşamadığı hiçbir şeyi söylememiş olmasıydı.

Hasan-ı Basri’nin talebelerinden Malik b. Dinar da, “Âlim, bildiği ile amel etmediği zaman, onun vaaz ve nasihati, yağ-mur damlalarının yalçın kayadan kayması gibi gönüllerden silinir gider.” demiştir.

Allah Resulü, insanlarla olan ilişkilerinde kusur aramadığı gibi onların kusurlarını yüzlerine de vurmazdı. Herhangi bir kişinin hoş olmayan bir haline veya sözüne şahit olduğunda, “Filana ne oluyor ki şöyle diyor veya şöyle yapıyor.” demez, “Bazılarına ne oluyor ki şöyle diyor veya yapıyorlar.” derdi.

“Onlara öğüt ver ve onlara, kendileri hakkında etkili ve gü-zel söz söyle,’’ Nisa, 63 ayetinin gereği Hz. Peygamber, insan-lara vaaz ve nasihat ederdi. O, konuşmasına başlarken Allah’a hamd ve senada bulunurdu. İnsanların kalplerini titretip gözle-rini yaşartacak şekilde etkili konuştuğu olurdu. Bazen namaz-ların ardından vaaz ederdi. Bazen sesinin ulaşmadığını düşü-nerek kadınların bulunduğu yere kadar gider ve onlara orada vaaz ve nasihat ederdi. Yine Hz. Peygamber, vaaz ve nasihatte bulunmak için haftada bir gününü kadınlara ayırırdı.

157

MURTAZA KAMAR

Hz. Musa’nın peygamberlik görevini üstlendiği gün yaptığı, “Rabbim! Gönlüme ferahlık ver! İşimi benim için kolaylaş-tır! Dilimdeki tutukluğu çöz ki sözümü anlasınlar! “ duasının Müslümanlara da örnek gösterilmesi ve bu duanın vaaza başla-ma duası olarak vaizler tarafından okunması oldukça manidar-dır. Allah Resulü, söylediği söz iyice anlaşılsın diye konuştuğu zaman bazen üç defa tekrar ederdi.

Peygamberimiz bazen de insanların titizlikle üzerinde dur-ması gereken, önemli bir konudan bahsettiği zaman sayısı tes-pit edilemeyecek kadar çok tekrarda bulunurdu. Büyük günah-ları sayarken “yalancı şahitlik” konusuna gelince yaslandığı yerden doğruluvermiş, ‘aman ha, yalan yere şahitlik, aman ha yalan yere şahitlik.” diye o derece tekrarlamıştır ki ashâb-ı ki-ram, “Resûlullah keşke sussa!” diye düşünmüşlerdi.

Hz. Peygamber, vaaz ve irşadlarında dinleyene ümit bah-şeden kıssalara yer verir, muhatabının kıssada belirtilen duy-gulardan örnek alarak azimle, ümitsizliğe düşmeden İslam’a sarılmasını amaçlardı.

Hz. Peygamber, mescidi vaaz ve irşad çalışmalarında mer-kez edinmiştir. Mescit, bir ilim meclisi, eğitim ve öğretim mü-essesesidir. Kurulduğu andan itibaren orada ders halkaları te-şekkül etmiş ve mescit her türlü ilmin öğrenildiği bir kurum halini almıştır.

Onun şahsında bütün Müslümanlar vaaz ve irşad ile sorumlu-durlar. Nitekim Kur’an’ da yer alan, “Sizden hayra çağıran, iyi-liği emreden ve kötülükten men eden bir topluluk bulunsun. İşte onlar kurtuluşa erenlerdir.” ayeti, bunun en açık göstergesidir.

Resûlullah, En Güzel Mürebbi 6/575

Bir gün evinden çıkıp mescide giden Hz. Peygamber, ora-da halka olmuş iki toplulukla karşılaşmıştı. Bunların birinde Kur’an okuyorlar ve Allah’a dua ediyorlardı, diğerinde ise ilim öğreniyorlar ve öğretiyorlardı.

158

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

“İlim talep etmek her Müslüman’a farzdır.” buyu-ran Hz. Peygamber, bir anlamda, eğitim ve öğretimin dönüş-türen, değiştiren, geliştiren ve geleceğe hazırlayan özelliğine atıfta bulunarak kadın-erkek bütün Müslümanları ilme teşvik ederdi: “Kim ilim tahsili için bir yola girerse Allah ona cennete giden yolu kolaylaştırır.”

Kutlu Nebi, insanları eğitirken zaman zaman onlara iltifat ederek teşvik etme yöntemini kullanırdı. İnsanları eğitirken ve onlara bir şeyler öğretirken kolaylık göstermek, Hz. Peygam-ber’in öne çıkan eğitim metoduydu. “Kolaylaştırın zorlaştır-mayın; müjdeleyin, nefret ettirmeyin!” ifadeleri, onun eğitim-deki yaklaşımını ortaya koyuyordu.

Allah Resûlü’nün terbiye usulünde muhataplarına yumuşak davranmak esastı. O, mütebessim çehresi, tatlı dil ve güzel üslu-buyla muhataplar üzerinde hep olumlu izler bırakırdı. Nitekim Allah onun bu yönünü şöyle anlatıyordu: “ Allah’tan bir rahmet ile sen onlara yumuşak davrandın! Şayet kaba ve katı yürekli olsaydın hiç şüphesiz onlar etrafından dağılıp giderlerdi...”

Bir gün beraber yolculuk yaptığı Muaz b. Cebel’e, “Ey Muaz! Allah’ın kulları üzerindeki hakkı nedir, biliyor musun?” diye sormuştu. Muaz, “Allah ve Resulü daha iyi bilir.” dedi. Resû-lullah, “Allah’ın kulları üzerindeki hakkı, kendisine hiçbir şeyi ortak koşmamaları ve O’na ibadet etmeleridir.” buyur-du. “Peki, Ey Muaz! Bunu yaptıkları takdirde kulların Allah üzerindeki hakkı nedir, biliyor musun?” Yine “Allah ve Resulü daha iyi bilir.” dedi Muaz. Resûlullah, ‘’Allah’ın onlara azap etmemesi, onları cennetine koymasıdır. “ buyurdu.

Bir gün Abdullah b. Abbas’a Hz. Peygamber şunları söyle-mişti: “Delikanlı! Sana bazı şeyler öğreteceğim. Bir şey iste-diğinde Allah’tan iste! Yardıma muhtaç olduğunda Allah’tan yardım dile! Şunu bil ki bütün insanlar sana fayda vermek için toplansa Allah’ın takdiri dışında sana faydalı olamazlar. Ayrıca bütün insanlar sana zarar vermek için toplansa Allah’ın takdiri dışında sana hiçbir şeyde zarar veremezler.”

159

MURTAZA KAMAR

Resûl-i Ekrem, ilke olarak faydasız ilimden kaçınır, fayda-lı ilim isterdi. Onun en çok tekrarladığı ve hatırda tutulmasını arzu ettiği dua cümlelerinden birisi şöyleydi: ‘’Allah’ım, senden faydalı bir ilim, helal bir rızık, tarafından kabul gören bir amel istiyorum.’’

Biat 6/591

Yakınlarından yeteri kadar destek ve koruma bulamayan mahzun Nebi artık panayır mevsiminde Mekke’ye gelen yaban-cıları dolaşıyor, onlara kendini tanıtıyor, İslam’ı anlatıyor ve “Beni kavmine götürecek kimse yok mu?

Allah Resûlü’nün davetine icabet eden Yesribî grup mem-leketlerine vardıklarında sürekli Nebi’ den (sav) ve İslam’ dan konuştular. Öyle ki bir yıl içinde Yesrib’de Resûlullah’tan bahse-dilmeyen ev kalmadı. Bir yıl sonra yine hac mevsiminde Hazrec kabilesinden on, Evs kabilesinden iki kişi olmak üzere, toplam on iki temsilci Akabe denilen geçitte Allah Resulü ile buluştu. O gece Akabe geçidi, bir gönül sözleşmesine şahit oldu. O gece müminler Hz. Nebi’ye, Allah’a hiçbir şeyi eş tutmamak, hırsızlık yapmamak, zina etmemek, Allah’ın haram kıldığı canı öldürme-mek, iftira etmemek, hayırlı bir hususta Peygamber’e isyan et-memek üzere biat etmişlerdi. Allah Resulü de onlara, bu biatleri-nin karşılığında mükâfatlarının Allah’a ait olduğunu söylemişti.

Ticari satın alma işlerindeki ahitleşmeler için kullanılan “beyat” ya da “biat” kelimesi, Resûlullah’la müminler arasın-daki bu sözleşmeyle manevi bir anlama bürünmüştü.

Gece vakti Mekke şehri derin uykuda idi. Medineli mümin-ler Akabe’deki buluşma yerine gelmiş, Hz. Nebi’yi araştırıyor-lardı. Nebi (sav) amcası Abbas b. Abdülmuttalib ile birlikte oturmuş gelenleri bekliyordu.

Resûlullah topluluğa (sav) söze başlayarak önce Kur’an oku-du ve Allah’a davet ederek İslam’a teşvik eden sözler söyledi. Sonra şöyle buyurdu: “Beni, hanımlarınızı ve çocuklarınızı ko-

160

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

ruduğunuz gibi koruyacağınıza dair sizden biat istiyorum.”

Akabe’de Medineli Müslümanların Hz. Peygamber’e yaptık-ları bu biat, hem Medine’ de Müslümanların birliğini sağlaya-cak devletin kurulmasına zemin hazırlamış hem de biate imanı boyutun yanı sıra siyasi bir mahiyet kazandırmıştı.

Medineliler Allah Resûlü’ne ve Mekkeli Müslümanlara özel-likle hicret sonrasında sağladıkları yardım ve desteklerinden dolayı, “yardım edenler” anlamına gelen “Ensar” ismine layık görülmüştü.

Hicretin altıncı yılıydı. Gördüğü bir rüya üzerine Sevgi-li Nebi, yanına aldığı bin beş yüz kadar sahabesi ile birlikte Kâbe’yi ziyaret amacıyla Mekke’ye doğru yola çıkmıştı. Ancak Mekke’ye yirmi iki kilometre mesafedeki Hudeybiye’de müş-rikler tarafından durdurulmuşlardı. Umreye çıkan Müslüman-lar savaşma niyeti ile yola çıkmadıkları için yanlarına basit yol-cu kılıçları dışında başka silah almamışlardı. Aslında Hz. Pey-gamber’in ve Müslümanların niyeti sadece Kâbe’yi ziyaret et-mekti. Ancak müşriklerin bu olumsuz tavırları olası bir savaşın habercisiydi sanki. Zira yıllardır memleketlerine hasret kalan muhacirler hem Beytullah’ı ziyaret edecek, hem de içlerindeki memleket hasretini bir nebze de olsa gidereceklerdi. Medine’ de muhacirlere kucak açan Ensar ise Allah Resulü ile Kâbe’yi ziyaret etme arzusuyla düşmüştü yollara.

Mekkeli müşrikler, Hz. Peygamber ile Müslümanlar açısın-dan şartları ağır bir anlaşma yapmışlardı. Buna göre Müslüman-lar geri dönecekler ve Kâbe ziyareti bir sonraki sene yapılacaktı. “Şüphesiz Allah, ağaç altında sana biat ederlerken inananlar-dan hoşnut olmuştur. .” “Şüphesiz sana biat edenler Allah’a biat etmiş olurlar.” (Fetih, 10)mealindeki ayetler Yüce Allah’ın bu bi-ate katılan müminlerden razı olduğunu açıkça ifade ediyordu. Allah’ın müminlerden ve müminlerin de Allah’tan razı olmasın-dan dolayı Hudeybiye’deki bu biat “Rıdvan Biati” olarak anıldı.

Biat ilk müminler için sadece imanî bir bağlılığı yansıtmı-

161

MURTAZA KAMAR

yor, Peygamber Efendimizin şahsında onun siyasi, dini ve as-keri alandaki otoritesini, savaşta ve barışta, zorlukta ve kolay-lıkta, her halükarda kabullenmeyi de içeriyordu.

İslam toplumunun Resûlullah sonrası ilk yöneticisi olma şe-refini kazanan Hz. Ebu Bekir’in halife seçilmesi de biat yoluyla, yani halkın onayıyla gerçekleşmişti. Seçiminin ardından yaptığı konuşmada Hz. Ebu Bekir, “Doğru yaptığım sürece bana des-tek olun. Hata ettiğimde düzeltin.” demişti. Buradan anlaşıldığı üzere biat, gözü kara bir şekilde ölünceye kadar rastgele bir ki-şinin peşine takılıp sürüklenmeyi değil, hem yönetenin hem yö-netilenin sorumluluklarını yerine getirmesini ifade etmekteydi.

Muhacir ve Ensar 6/605

Allah ve O’nun Sevgili Peygamberi için yapılan “Hicret” dinlerini yaşama imkânı bulamayan Müslümanların sahip ol-dukları her şeyi bu uğurda terk ettikleri destanın adıdır. Hicret, Allah ve Resûlü’ne teslimiyetin son noktasıdır.

Medineliler Resul-i Ekrem’in ve etrafındakilerin zor du-rumda olduğunu görünce, onları memleketlerine davet ettiler ve Medine’ye hicret ettikleri takdirde kendilerini düşmanlarına karşı canları gibi koruyacaklarına söz verdiler.

Mekkeli Müslümanlar dinlerini gereği gibi yaşayabilmek için evlerini, işlerini ve hayata dair her şeylerini geride bıraka-rak Medine’ye hicret ettiler. Allah (cc), çok zor bir eylem olan hicretin, bütün zorluklarına rağmen gösterilen bu fedakârlığın karşılığını şöyle müjdelemişti:

“Hicret edenler, yurtlarından çıkarılanlar, yolumda eziyet görenler, savaşanlar ve öldürülenlerin de andolsun, günah-larını elbette örteceğim. Allah katından bir mükâfat olmak üzere, onları içinden ırmaklar akan cennetlere koyacağım...” (Âl-i İmrân, 195)

Muhacirler şehirlerine ulaştığında Medineli Müslümanlar muhacir kardeşlerini evlerinde misafir ettiler ve tüm imkânla-

162

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

rını onların önüne serdiler. Allah’uTeâla Medineli Müslüman-lara bu fedakârlıkları sebebiyle yardımcılar anlamında “Ensar” adını verdi.

Resûl-i Ekrem Efendimiz Medine’de Müslümanları birbiri-ne gönülden bağlamak için her muhaciri ensardan biriyle kar-deş ilan etti. Ev sahibi durumunda olan Ensar, bu kardeşliği o kadar önemsedi ki Resûlullah’a başvurarak hurmalıklarını mu-hacir kardeşleriyle kendi aralarında paylaştırmasını istediler.

Resul-i Ekrem, Ensar’ın muhacir kardeşlerini sevgiyle ku-caklamasını ve her şeylerini onlarla paylaşmasını hiç unut-madı. Bu sebeple “Ensarı sevmek imanın alametidir; onlara karşı nefret beslemek ise münafıklığın alametidir.” buyurdu. Allah’a ve ahiret gününe iman eden hiç kimsenin onlara nefret duymayacağını, onları seveni Cenâb-ı Hakk’ın da seveceğini, onlara nefret besleyene ise Allah’ın da buğz edeceğini bildirdi.

Hz Peygamber, “Müslüman, elinden ve dilinden Müslüman-ların selamette olduğu (zarar görmediği) kişidir. Muhacir ise Allah’ın yasakladıklarını terk eden kimsedir.” buyurmuştu.

Suffe Ashâbı İlme Adananlar6/617

Ebu Said, bir Medine akşamında muhacirlerin fakirleriyle birlikte bir mecliste oturuyordu. Topluluktaki insanların fakir-likleri kıyafetlerine yansımıştı. Derken, Allah Resulü çıkageldi ve yanlarına durdu. Bunun üzerine Kur’an okuyan kişi sustu. Resûlullah, onlara selam verdi, sonra da “Ne yapıyorsunuz?” diye sordu.

Oradakiler, “Ya Resûlallah, o bize Kur’an okuyor, biz de Al-lah’ın Kitabı’nı dinliyoruz.” dediler. Şahit olduğu bu mütevazı ve samimi manzara karşısında Allah Resûlü’nün mübarek du-daklarından şu sözler dökülüverdi:

“Ümmetim arasında, kendileriyle birlikte sabretmem em-redilen kimseleri yaratan Allah’a hamdolsun! “ Daha sonra da onların hepsine yakın olabilmek için halkalarının tam ortasına

163

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

oturarak onlara katıldı.

İşte Allah Resûlü’ne bu kadar yakın olma şerefine eren ve onun güzel sözlerine mazhar olan bu ilim ehli “fakir muhacir-ler”, İslam’ın ilk eğitim ocağı olan “Suffe” nin seçkin talebele-rinden idiler.

Suffe’de her yaşta insan mevcuttu. Suffe Ashabı, maddi yön-den fakir kimselerdi ama zühd, takva, ilim ve marifet ehli idiler. Geceleri sabaha kadar ilimle meşgul olur veya namaz kılarlardı

Mütevazı fakat feyizli bir hayat yaşayan Suffe Ehlinin güzi-de sahâbîleri, esasında bir irfan ordusu idiler. Bütün mesailerini Kur’an ve hadis (sünnet) başta olmak üzere İslâmın esaslarını öğrenmeye hasretmişlerdi. Peygamber Efendimizin tespit ettiği muallimler onlara Kur’an okumayı ve yazı yazmayı öğretiyordu.

Suffe Ashâbı ilme son derece düşkündü. Dünyevî meşgaleleri de olmadığı için zamanlarının çoğunu ilmî müzakerelere ve Pey-gamberimizle beraber olmaya ayırıyorlardı. Belki de Peygambe-rimiz (sav), böyle bir imkânın doğması için onların ihtiyaçlarını gidermeye bu kadar ihtimam gösteriyordu. Nitekim o, kendi aile fertleri gibi Suffe Ehlinin ihtiyaçlarıyla da ilgileniyordu.

164

TARİH ve MEDENİYET-II

İsrâ ve Mirac 7/11

Kureyş’in diğer ileri gelenleri Mekke’ye hâkim bir noktada toplanıp Peygamber efendimizi çağırdılar. Ona:“Şayet bunu (Daveti) mal elde etmek için yapıyorsan sana malımızdan verelim en zenginimiz ol; şeref istiyorsan seni başımıza ge-çirelim; iktidar istiyorsan seni melik yapalım; eğer sana cin musallat olduysa seni tedavi ettirmek için mülkümüzü har-cayalım veya seni mazur görelim.”diyerek birtakım öneriler getirdiler. Bu öneriler karşısında Allah Resûlü, şu açıklamayı yaptı: “Söylediklerinizin hiçbirisi bende yok, getirdiklerimi de ne sizden mal talep etmek, sizin üzerinizde üstünlük sağlamak ne de size yönetici olmak için getirdim. Zira Allah beni size elçi olarak gönderdi. Ben de Rabbimin elçilik görevini yerine getirdim.”

Müşrikler iyice ileri gittiler ve “Sen göğe merdiven dayayıp da ben bakıp dururken göğe çıkıncaya, oradan yanında bir kitap getirinceye, hatta bir grup melek senin doğru söyledi-ğine şahitlik edinceye kadar sana iman etmeyeceğiz.” Yüce Allah: “De ki, Rabbimi tenzih ederim. Ben ancak resûl olarak gönderilen bir beşerim.”(İsrâ, 90-93) ayetini indirdi.

Mekke’de bunalan Hz. Peygamber’i (İsra ve Miraç) yolculuğa hazırlamak için Cebrail geldi. Hz. Muhammed’e merkepten bü-yük, katırdan küçük, Burak adı verilen beyaz bir binek getirildi.

Bu yolculuğun sonunda Hz. Peygamber, mânâ âleminde Yüce Allah’ın huzuruna çıkmış; O’ndan bazı emirler almış ve birtakım ödüllerle de huzurdan ayrılmıştır. Ebû Zer, Resû-lullah’a, “Rabbini gördün mü?” diye sormuş, Hz. Peygamber de, “O bir nur, O’nu nasıl göreyim!” buyurmuştur. Hz. Âişe de “Her kim Muhammed Rabbini gördü derse yalan söylemiştir. Zira Allah, ‘Gözler O’nu göremez...’ buyurmaktadır.” açıkla-masını yapmıştır.

165

MURTAZA KAMAR

Müşrikler Hz. Ebû Bekir’e varıp, “Arkadaşının geceleyin Beytü’l-Makdis’e götürüldüğünü zannetmesinden haberin var mı?” diye sordular. “Böyle mi söylüyor?” diye soran Hz. Ebû Bekir, “Evet” cevabını aldığında, “Eğer bunu o söylüyorsa doğ-rudur.” diyerek, iman ve teslimiyetin en güzel örneğini ortaya koydu. İşte bu teslimiyeti, kendisine, “Sıddîk” lakabının veril-mesine neden oldu.

Gece yolculuğu anlamına gelen İsrâ, Hz. Peygamber’in ge-celeyin Mescid-i Harâm’dan Mescid-i Aksâ’ya götürülmesini ifade ederken; Mi’rac, Mescid-i Aksâ’dan Sidretü’l-müntehâ’ya kadar olan yükselişi ifade etmek için kullanılmaktadır. Hz. Peygamber’in fizik ötesi âlemlere seyahatiyle ilgili bu iki safha sonraki dönemlerde birleştirilmiş ve Mirac kandili adıyla kut-lanmaya başlanmıştır.

Eskiden beri İsrâ ve Mi’rac’ın uykuda mı uyanıkken mi, ru-hen mi bedenen mi olduğu tartışılmışsa da Hz. Peygamber’in metafizik bir tecrübe yaşadığına şüphe yoktur. Yapılan bu ola-ğanüstü yolculuğun doğası gereği, anlatımlarda kullanılan dil, temalar, temsiller, sahneler de farklıdır.

Hz. Peygamber (sav), yaşadığı bu olağanüstü tecrübeden sonra ümmetine yeniden dönmüş ve onları da namaz ile Ya-ratıcılarına ruhen yükselmeye çağırmıştır. Müminler ise her namazda okudukları “Tahiyyât” ile Resûlullah’ın yaşadığı bu hadiseyi tekrar tekrar canlandırır ve Rableri katındaki yüksek mertebelere uzanmak için çırpınırlar âdeta. Zira namaz mümi-nin miracıdır.

Hicret 7/23

Allah Resûlü, rüyasında Mekke’den ayrılmıştı. Bir beldeye doğru yol alıyordu. Hurmalıklarla dolu bu yerin neresi olduğu-nu tam olarak anlayamamıştı. Orası daha sonra Medine ismini alacak olan Yesrib şehriydi.

İşte Allah Resûlü’nün gördüğü rüya, verdikleri söz sayesin-

166

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

de Allah Resûlü’nün güvenini kazanan insanların memleke-ti Yesrib’e yani Medine’ye hicret edileceğinin müjdesiydi. Bu rüyadan sonra Efendimiz (sav), “Allah (cc), size kardeşler ve emniyette olacağınız bir yurt nasip etti.” buyurarak Mekkeli Müslümanlara Medine’ye hicret etmelerini emretti.

Müminler, Medine’ye akın akın hicret ediyorlardı. Müşrik-ler ise bu durumdan hiç hoşnut değillerdi. Zira Resûlullah’ın da Medine’ye gitmesinden ve tüm gidenlerin kendileriyle savaş-mak üzere orada bir araya gelmesinden korkuyorlardı.

Yaptıkları toplantı sonunda Ebû Cehil’in önerisi üzerine, her kabileden seçilecek güçlü ve soylu gençler tarafından Al-lah Resûlü’nün öldürülmesine karar verdiler. Müşriklerin bu hain planından Kur’an’da şöyle bahsedilmiştir: “Hani kâfirler seni tutuklamak veya öldürmek ya da (Mekke’den) çıkarmak için tuzak kuruyorlardı. Onlar tuzak kurarken Allah da tuzak kuruyordu. Allah, tuzak kuranların (tuzaklarına karşılık ve-renlerin) en hayırlısıdır.”

Allah Resûlü müşriklerin planından haberdar olduğunda öğle sıcağında Hz. Ebû Bekir’in evine giderek kendisine Allah

(cc) tarafından hicret izninin verildiğini söyledi. Sadık dostu Ebû Bekir, bu habere çok sevindi. Çünkü Allah Teâlâ’dan bek-lediği hicret izni şu ayetin inmesi ile verilmişti: “Ve şöyle niyaz et: Rabbim gireceğim yere beni güven içerisinde koy; çıka-cağım yerden de beni güven içerisinde çıkar. Katından bana yardımcı bir kuvvet ver.”

Gereken tüm hazırlıklar yapıldıktan sonra Hz. Peygamber evine döndü. Hz. Ali’yi yanına çağırdı ve geceleyin yatağında yerine onun yatmasını istedi. Ayrıca üzerinde bulunan emanet-leri ona bırakarak bunları sahiplerine vermesini istedi. Gece olduğunda evinden çıkarak Hz. Ebû Bekir’e gitti. Vakit kay-betmeden Mekke’nin güneydoğusunda kalan Sevr mağarasına doğru yola koyuldular.

Allah Resûlü’nü öldürmek üzere evini basan fakat onu bu-

167

MURTAZA KAMAR

lamayınca tuzaklarının boşa çıktığını anlayan müşrikler, Mek-ke’nin en iyi iz sürücülerini yanlarına alarak Peygamberimizi (sav) aramaya başladılar. İzler onları Sevr mağarasına doğru götürüyordu. Bir ara müşrikler mağaraya o kadar yaklaşmış-lardı ki Hz. Ebû Bekir telaşlandı ve “İçlerinden birisi eğilip baksa bizi görür!” dedi. Peygamber (sav) de ona, “Yâ Ebu Be-kir, üçüncüleri Allah olan iki kişiyi sen ne zannediyorsun?” diye karşılık verdi. Müşrikler, mağaranın ağzına kadar geldik-leri hâlde içerisine bakmadan dönüp gittiler.

Rebîülevvel ayının on ikisi, bir pazartesi günüydü. Bir Ya-hudi’nin, “Ey Araplar! İşte beklemekte olduğunuz önderiniz!” diye haykırışı ile tekrar toplandılar.

Herkes Allah’ın Sevgili Elçisi’ni misafir etmek için can atıyor ve bu nedenle birbiriyle tartışıyordu. Hz. Peygamber, kimseyi kırmamak için devesi Kasvâ’nın serbest bırakılmasını istedi ve o nerede çökerse oraya misafir olacağını söyledi. Devenin çök-tüğü yere evi oraya en yakın kişi olan Ebû Eyyûb el Ensârî’ye misafir oldu. İşte bu kutlu göçün adıydı hicret.Müslümanlar sırf dinlerini özgürce yaşayabilmek uğruna her şeylerini Mek-ke’de bırakıp başka bir diyara göç etmişlerdi.

İşte müminlerin imanlarıyla imtihan edildiği bu göç, İs-lâm’ın insanlığa ulaşmasına vesile olan en önemli olaydır. Bu nedenle Mekke’de geçen on üç yıldan sonra İslâm’ın geleceği açısından bir dönüm noktası olan hicret, Müslümanlar için yeni bir başlangıç olmuştur.

Bedir Savaşı 7/47

Hicretin üzerinden yaklaşık iki yıl geçmişti. Mekke müşrik-lerinden oluşan bir ticaret kervanı, o günlerde Ebû Süfyân b. Harb’in idaresinde Şam’a yol almıştı. Yakında Bedir civarından geçecek olan kervandaki malların bir bölümü de Müslüman-lara aitti. Çünkü hicret ederken mallarını Mekke’de bırakmak zorunda kalmışlar, müşrikler de onlara el koymuştu.

168

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Büyük kervan çok geçmeden Mekke’ye gitmek üzere yola çıktı. Allah Resûlü, Ebû Süfyân idaresindeki bu kervanın önü-nü keserek mallarını ele geçirmek istiyordu. Kısa bir sürede hazırlıklarını tamamlayan Peygamberimiz (sav) ve ashâbı, Ku-reyş kervanını yakalamak için yaklaşık üç yüz on beş kişi ola-rak yola çıktılar.

Resûlullah ve ashâbı Bedir’e doğru ilerlerken Kureyş kerva-nının lideri Ebû Süfyân, öncü olarak gönderdiği casusları va-sıtasıyla Müslümanların kervana saldıracaklarını öğrendi. He-men Mekke’ye haber göndererek Kureyş’ten çok acele yardım istedi. Kureyşliler yaklaşık bin kişilik bir ordu kurmuşlardı.

Resûlullah biraz tedirgindi. Çünkü ashâbdan bir grup, ker-van yerine savaşla karşı karşıya kalacaklarını anlayınca bu konuda isteksiz olduklarını belli etmişlerdi. İslâm ordusu bir süre sonra Bedir’e ulaştı. Müslümanların geldiği güzergâhı öğ-renen Ebû Süfyân, derhâl kervanın yolunu değiştirip Mekke’ye ulaştırdı. Ebû Cehil Bedir kuyusunun yakınlarında yapılacak bu savaşı kendileri için bulunmaz bir fırsat olarak görüyordu. Çünkü çok güçlü bir ordu hazırlamışlardı. Müşrik ordusu sayı bakımından Müslümanların neredeyse üç katıydı.

Müslümanlar Bedir’e ulaştıkları zaman, Allah (cc) üzerleri-ne onları ferahlatan bir yağmur indirdi. Bu rahmet damlacıkla-rıyla toz toprak yatıştı, kuyular su ile doldu. Yağmur damlala-rıyla beraber âdeta melekler de yeryüzüne inmişti.

Savaş adım adım yaklaşıyordu. Müslümanlar karargâh ola-rak Bedir kuyularının başını seçmişlerdi. Böylece suyun düş-man tarafından kullanılması engellenmişti.

Allah Resûlü zırhını giyinmişti. Her iki orduya da baktı. Sonra çadırının içine girip Yüce Mevlâ’ya şöyle yalvardı: “Al-lah’ım, senden ahdini ve vaadini (yerine getirmeni) istiyorum. Allah’ım, eğer (müminlerin helâkini) diliyorsan o zaman bu-günden sonra sana ibadet edilmeyecek!” Resûlullah’ın hâli-ni gören dostu Ebû Bekir, cübbesini Efendimizin omuzlarına

169

MURTAZA KAMAR

tekrar koydu ve elini tutarak, “Ey Allah’ın Resûlü! Rabbine bu kadar yalvarış ve yakarış yeter!” dedi.

Savaş başladığı andan itibaren Allah’ın yardımı da baş-lamıştı. Üstelik bu yardım tek yönlü değildi. Cenâb-ı Hak bir yandan müşrik ordusunu hem Hz. Peygamber’in uykusunda, hem de savaşta karşılaştıkları sırada Müslümanların gözüne az göstermiş; aynı şekilde Müslümanları da müşriklerin gözüne çok göstermişti. Savaş sonunda Ebû Cehil dâhil altmış dokuz müşrik daha öldürülmüş, yetmiş kişi ise esir alınmıştı.

Bedir, sıradan bir savaş değil Müslümanlar açısından bü-yük, belki de tarihteki en önemli savaştı. Âdeta bir varlık yok-luk mücadelesiydi.

Uhud Savaşı 7/61

Bedir Savaşı’nın üzerinden çok değil henüz bir sene geç-mişti. Ne var ki Mekkeli müşrikler topladıkları güçlü orduya rağmen Müslümanlara karşı mağlup düşmeyi bir türlü hazme-demiyorlardı. Bu işi daha fazla uzatmanın bir anlamı yoktu; derhâl Bedir’in intikamı alınmalıydı.

Kısa sürede yaklaşık 700 zırhlı olmak üzere üç bin kişilik bir ordu hazırlandı. Üç bin develeri, iki yüz atları vardı. Hazırlık-ların tamamlanmasının ardından müşrikler, Medine’ye doğru yola çıktılar. Bunun üzerine Peygamberimizin Mekke’de oturan amcası Abbâs, olanları hemen bir mektupla kendisine bildirdi.

Kısa sürede yaklaşık bin kişiden oluşan İslâm ordusu hazır hâle geldi. Bu sayı, düşman ordusunun üçte biri kadardı. Resû-lullah da savaşa hazırdı. Artık herkes düşmanla karşılaşmaya hazırdı ve hiç kimsede korku belirtisi yoktu. Müslümanlar tam da Uhud’a ulaşmak üzereydi ki münafıkların reîsi olan Abdul-lah b. Übey b. Selûl savaşın kaçınılmaz olduğunu anlayınca üç yüz kişilik taraftarıyla ordudan ayrıldı ve Müslümanlar yedi yüz kişi kaldılar.

Müslümanlar Uhud dağı eteklerine kadar geldiler. Dağı ar-

170

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

kalarına almak suretiyle karargâhlarını kurdular. Uhud dağı-na yaslanan ordunun güvenliği açısından kuşkusuz en önemli nokta Ayneyn geçidi idi. Hz. Peygamber, oraya keskin nişan-cılardan elli okçu yerleştirilmesinin taktiksel bir önem arz et-tiğine karar verdi. Okçulara: “Bizi kuşların kaptığını görseniz bile ben size haber gönderinceye kadar sakın şu yerinizden ayrılmayın!”

Müslümanlar baştan itibaren büyük bir direniş göstererek müşrikleri kısa sürede bozguna uğratmayı başardılar. Özellik-le Hz. Hamza, Hz. Ali, Ebû Dücâne ve Mus’ab b. Umeyr büyük kahramanlık sergilediler. Zorlu mücadeleler sonucunda artık müşrikler dağılma noktasına gelmişlerdi. Ayneyn geçidinde-ki okçuların büyük bir kısmı artık savaşın kazanıldığı, bundan böyle orada beklemelerinin anlamsız olduğu düşüncesine ka-pıldılar. İşte tam da bu anın gelmesini bekleyen müşriklerin dâhi komutanlarından Hâlid b. Velîd arkadan dolaşarak geçit-te kalan okçulara saldırdı. Böylece Müslümanlar iki ateş ara-sında kaldı.

Savaşın kahraman isimlerinden Hz. Hamza, çok sayıda müşriki bertaraf etmişti. Müşriklerin hürriyetine kavuşturma sözü verdikleri Vahşî bile onu ancak uzaktan uzağa gözlüyor, gafil bir anını yakalamaya çalışıyordu. Görevini başardığı tak-dirde artık özgür bir hayat onu bekliyordu. Savaşın en hararetli anında ölümüne çarpışan Hz. Hamza, Vahşî’nin fırlattığı mız-rakla yere yığıldı. Bundan sonra ise, yürekleri dağlayan olaylar zinciri peş peşe geldi.

Artık savaşın sonu gelmiş, müşriklerden yirmiden fazla kişi öldürülmüştü. Müslümanlar ise yaklaşık yetmiş şehit vermişti.

Böylece Uhud Savaşı, Hz. Peygamber’in savaş öncesindeki kanaatinin benimsenmemesinin ve savaştaki talimatlarına ku-lak asılmamasının acı sonuçlarını bütün Müslümanların yaşadı-ğı bir ibret tablosu olarak tarih sayfalarındaki yerini almış oldu.

171

MURTAZA KAMAR

Hendek Savaş 7/73

Mekkeliler Uhud Savaşı’nı kazanmalarına rağmen istedik-leri sonuca ulaşamadılar. Çünkü İslâmiyet yayılmaya devam ediyordu ve Mekkeliler bunu engelleyememiştir. Müslümanla-rın ticaret yollarını kontrol etmeleri Yahudileri Medine’den çı-karmaları, Yahudilerle Mekkelileri birbirine yakınlaştırmıştır. Yahudilerin Mekkelilere maddi destek vererek kışkırtması ve Mekkelilerin Müslümanların gelişmesini durdurmak isteme-si Hendek Savaşına neden olmuştur.

Yahudilerin desteğiyle Mekkeliler 10.000 kişilik bir ordu kurmaları üzerine Hz. Muhammed Medine’yi savunmaya karar verdi. Bu sırada yeni Müslüman olan İranlı Selman-ı Fari-si’nin önerisiyle Medine çevresine hendekler kazıldı. Mekkeli-ler ilk defa gördükleri bu savunma sistemi karşısında şaşkınlı-ğa uğrayıp geri çekilmek zorunda kaldılar.

Hendek Savaşı sonucunda;

• Mekkeliler, Müslümanların kuvvetlerinin arttığını ve mağ-lup edemeyeceklerini kabullendiler.

• Mekkelilerin mağlup olmasıyla etraftaki kabileler arasında İslâmiyet’in yayılması hızlanmıştır.

• Beni Kurayza Yahudileri Medine’den çıkarılarak içeride Müslümanlara gelebilecek tehditler ortadan kalkmıştır. Böylece, Medine tamamen Müslümanların denetimine geçmiştir.

• Hendek Savaşı Müslümanların son savunma savaşı oldu. Bu savaştan sonra Mekkeliler savunmaya çekilmiştir. 4

Hayber’in Fethi 7/85

İhanetleri nedeniyle Medine’den Hayber’e sürülen ve Hen-dek Savaşı’na sebep olan Yahudiler, savaştan sonra Kurayza-oğulları’na verilen ölüm cezası üzerine Allah Resûlü’ne karşı

4 Hendek Savaşı Kısaca Özet (tarihportali.net) 15.05.2021 10:07

172

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

tekrar büyük bir düşmanlık faaliyeti içine girmişlerdi. Muhkem kaleleri ve savaş taktiğini çok iyi bilen cesur savaşçılarıyla ünlü Hayber, aynı zamanda verimli arazileriyle tanınmış önemli bir ticaret ve ziraat merkeziydi.

Hayber, Müslümanlar açısından sorunlu bir bölgeydi. Çün-kü Suriye ve Irak’tan gelen ticaret yolu Hayber üzerinden Me-dine’ye ulaştığı için Müslümanlar ticarî açıdan tehdit altınday-dı. Mekkeli müşriklerle Hudeybiye Antlaşması’nı yapan Hz. Peygamber, Medine’ye dönünce ashâbına Hayber Gazvesi için hazırlanmalarını emretti.

Peygamber Efendimiz, kuşatma esnasında, “Sancağı yarın öyle bir kişiye vereceğim ki Allah fethi onun eliyle gerçekleşti-recektir. O, Allah’ı ve Resûlü’nü sever; Allah ve Resûlü de onu sever!” diyerek Hayber’in fethedileceğini müjdelemiş fakat o kişinin kim olduğunu gizli tutmuştu. Allah Resûlü ertesi gün sancağı merakla bekleyen ashâb arasından Hz. Ali’ye verdi.

Kuşatma günlerce sürdü. Şiddetli çarpışmalar yaşandı. Bü-tün zorluklara rağmen kalenin burçları tek tek fethedildi ve sonunda Hayber ele geçirildi.Yahudiler, Hz. Peygamber ile şu hususlarda barış antlaşması yapmak zorunda kaldılar:

“Savaşa katılmış bulunan Yahudilerin canlarına zarar ve-rilmeyecek, Yahudilerin çocuklarıyla birlikte Hayber’i terk et-melerine izin verilecek, yanlarında bir deve yükünden başka bir şey götürmeyecekler, altın, gümüş ve silahlar Müslüman-lara bırakılacak.”

Hain Tuzak 7/97

Hicretin 4. yılı başlarında Âmir b. Sa‘saa kabilesi reisi Ebû Berâ Âmir b. Mâlik Medine’ye gelerek Hz. Peygamber’i ziyaret etti ve ondan İslâmiyet hakkında bilgi aldı. Kendisi Müslüman olmamakla beraber Hz. Peygamber’den emniyetini garanti ede-ceği ve kabilesine İslâm’ı anlatacak bazı kimseleri göndermesi-ni rica etti. Bunun üzerine Resûl-i Ekrem yetmiş kadar kurrâyı

173

MURTAZA KAMAR

adı geçen kabile halkına İslâmiyet’i tanıtmak ve Kur’an’ı öğret-mekle görevlendirdi. Ayrıca kabile ileri gelenlerine hitâben bir de mektup yazdı.

Safer ayı başlarında Medine’den yola çıkan heyet bir süre sonra Bi’rimaûne denilen yerde konakladı. İslâm heyeti kuyu-nun yanındaki mağarada istirahate çekildi. İçlerinden biri Hz. Peygamber’in mektubunu Âmir b. Sa‘saa kabilesinin reisine götürmekle görevlendirildi. Bu sırada heyeti davet eden Ebû Berâ’nın öldüğüne dair bir şâyia çıktığından Hz. Peygamber’in mektubunu Ebû Berâ’nın yeğeni Âmir b. Tufeyl’e verilerek İs-lâm’a davet edildi. Baştan beri İslâmiyet’e ve Hz. Peygamber’e karşı kin besleyen Âmir b. Tufeyl, Resülullah’ın mektubunu açıp okumadığı gibi konuşmakta olan elçiyi arkadan mızrak-la öldürttü. Daha sonra Bi’rimaûne’de bulunan İslâm heyetine saldırmak üzere kabile halkını tahrik etti. Kısa sürede bu aile-lerden toplanan silâhlı gruplar, Bi’rimaûne’de beklemekte olan Müslümanlara saldırdılar; iki kişi hariç (biri öldü sanıldı diğeri develeri otlatmaktaydı) hepsini şehit ettiler.

Hadiseyi vahiy yoluyla öğrenerek ashabına haber veren Hz. Peygamber, hiçbir felâket karşısında hissetmediği derecede bir üzüntü duymuş, otuz veya kırk gün süreyle sabah namazlarında Bi’rimaûne faciasına yol açan kabilelere beddua etmiştir.

Peygamberimiz, İslâm’a davet uğrunda yaşanan bu acı olay-lar ve beraberinde karşılaştığı pek çok sıkıntıya rağmen dinini yaymaya çalıştı. Bu hadiselerden sonra da ümitsizlik, korku ve yılgınlığa düşmeden görevini sürdürdü. Allah Resûlü, sabır ve azminin karşılığını ise Hendek zaferi ile başlayan üstünlük sü-recinin sonunda, vefat etmeden önce Arap yarımadasının ta-mamının Müslümanlaştığını görmekle aldı.

Hudeybiye Antlaşması 7/105

Hz. Peygamber hicretin altıncı yılında Kâbe’yi ziyaret etmek üzere 1400 kişiyle birlikte Mekke’ye gitmek üzere yola çıktı.

174

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Mekkeliler durumu haber alınca Müslümanları Mekke’ye sok-mamaya karar verdiler.

Bunun üzerine Müslümanlar, Hudeybiye denilen yerde dur-dular. Peygamberimiz, Hz. Osman’ı elçi olarak Mekke’ye gönde-rip, Kâbe’yi ziyaret etmek istediklerini bildirdi. Mekkeliler Müs-lümanların Kâbe’yi ziyaret etmesine izin vermediler ve bunu ge-lecek seneye bırakmalarını istediler. Uzun görüşmelerden sonra Müslümanlarla müşrikler arasında bir antlaşma yapıldı.

Bu antlaşmanın şartları şu şekilde belirlendi:

1– Müslümanlar, bu yıl Kâbe’yi ziyaret etmeden Medine’ye geri dönecekler.

2– Gelecek yıl Mekke’ye gelebilecekler, fakat burada üç günden fazla kalmayacaklar.

3– Müslümanlar, Mekke’ye silahsız gelecekler.

4– Müslümanlar, Mekke’deki Müslümanlardan hiç birini Medine’ye götüremeyecek, Medinelilerden Mekke’de kalmak isteyen olursa kalabilecek.

5– Mekkeli Müslümanlardan ve müşriklerden biri Medi-ne’ye gidecek olursa geri çevrilecek, Müslümanlardan biri Ku-reyş tarafına geçerse o teslim edilmeyecek.

6– Arap kabileleri istedikleri tarafla birleşebilecek.

Antlaşmadan sonra Peygamberimiz ve beraberindeki Müs-lümanlar Kâbe’yi ziyaret etmeden oradan geri dönüp, Medi-ne’ye geldiler. 5

Huneyn Gazvesi ve Tâif Kuşatması 7/109

Mekke’nin alınması ile Kâbe putlardan temizlenmiş, müş-riklerin çoğu Müslüman olmuştu. İslâmın ışığı hızla dünyaya yayılıyordu.

Mekke yakınlarında oturan Havazin Kabilesi vardı. Bunlar

5 Hudeybiye Antlaşması Nedir Kısaca | İslam ve İhsan (islamveihsan. com) 13.05.21 15:58

175

MURTAZA KAMAR

putlara tapan kalabalık bir kabile idi. Mekke’deki putların kırıl-masından sonra sıra kendi putlarına geldiğini düşünerek Müs-lümanlarla savaşmaya karar verdiler. Müslümanlara saldırmak üzere Mekke ile Taif arasında Huneyn denilen yerde 20.000 kişilik bir ordu toplandı.

Peygamberimiz henüz Mekke’den Medine’ye dönmemişti. Düşmanın bu hazırlığını haber alınca 12.000 kişilik bir ordu top-layarak düşmanın bulunduğu Huneyn denilen yere hareket etti.

Düşman dar bir vadide pusu kurmuştu. Müslümanlar çok-luklarına güvenerek düşmanı önemsemediler, gereken tedbir-leri almadılar. Sabahın alacakaranlığında İslâm ordusu vadi-den geçerken, pusuda bekleyen düşmanın şiddetli hücumuna uğradı. Müslüman ordusu bozuldu ve dağılmaya başladı. Bu durum İslâm’ın geleceği için çok tehlikeli idi.

Düşman ordusunun şiddetli saldırılarına cesaretle karşı ko-yan tek bir kahraman kalmıştı. O da Hz. Muhammed (sav) idi. Peygamberimiz dağılan Müslümanları yanına çağırdı. O’nun sesini duyan İslâm ordusu yeniden toparlandı. Düş-man üzerine saldırıya geçti. Bu amansız saldırı karşısında düşman ordusu neye uğradığını şaşırdı. Dağılıp kaçmaya başladı. Müslümanlar savaşın başında kısa bir zaman yenik düştükten sonra tekrar zafer kazandılar ve buna çok sevin-diler. Düşman savaş alanında çok sayıda esir, binlerce deve, koyun ve çok miktarda gümüş bırakarak kaçtı. Bu savaş, Peygamberimiz cesareti, azim ve sebatı sayesinde kazanıl-mıştır. 6

Mekke’nin Fethi Gönüllerin Fethi 7/135

Medineli Müslümanlarla Mekkeli müşrikler arasında yapı-lan Hudeybiye Antlaşması ileon yıl barış ilan edilmişti. Ancak müşrikler, üzerinden henüz iki yıl geçmeden antlaşma madde-lerini ihlâl etmeye başlamışlardı.

6 Huneyn Savaşı Kısaca | İslam ve İhsan (islamveihsan.com)

13.05.2021 15:58)

176

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Hz. Peygamber kararını vermişti. Hicret yolculuğu esnasın-da, büyük bir hüzünle ardında bıraktığı memleketi, Müslüman-ların zorla çıkarıldığı topraklar artık fethedilmeliydi.

Hz. Peygamber fetih hazırlıklarını büyük bir gizlilikle yürü-tüyor, bir yandan da, “Allah’ım! Yurtlarında ansızın karşıları-na çıkıncaya kadar Kureyşlilerin casus ve habercilerini tut!” diye dua ediyordu. Hz. Peygamber’i bu şekilde sıkı davranmaya iten sebep, Mekke’yi ani bir baskın ile ele geçirip savaşa ve kan dökülmesine meydan vermemekti.

Hazırlıklar tamamlanınca Resûlullah (sav) Ramazan ayının onunda beraberindekilerle birlikte Medine’den ayrıldı. İslâm ordusu, müttefik güçlerin de katılımıyla yaklaşık on bin kişilik ihtişamlı bir ordu hâline gelmişti.

Ebû Süfyân iki kişiyi yanına alarak etrafı kolaçan etmek is-temişti. Ama İslâm ordusunun öncü birlikleri tarafından yaka-lanıp Resûlullah’ın huzuruna getirildiler. Gece boyu süren ko-nuşmalardan sonra üçü de Müslüman oldular.

Hz. Peygamber kuzeybatıdaki Ezâhir yolunu takip ederek şehre yukarı tarafından girdi. Devesinin üzerinde Mekke’ye gi-rerken sesli bir şekilde Fetih suresini okuyordu.

Kâbe’nin anahtarı Osman b. Talha’ daydı. Ona haber gön-dererek Beytullah’ın anahtarlarını getirmesini emretti. Ardın-dan Resûlullah, Kâbe’ye girdi. Üsâme b. Zeyd, Bilâl ve Osman b. Talha da beraberinde girdiler. Sonra Hz. Peygamber, Kâbe’nin anahtarını Osman b. Talha’ya uzatarak şöyle dedi: Ey Osman bugün iyilik ve ahde vefa günüdür. Al anahtarını! Öğle vakti gelince Resûlullah Bilâl’i çağırdı ve ezan okumasını istedi. Resûlullah, sadece orada hazır bulunanlara değil bütün insan-lığa şu cihanşümul hutbesini irad etmeye başladı:

-Mekke’nin fethine dair vaadini yerine getiren, kulu Mu-hammed’e (sav) yardım eden ve düşman topluluklarını tek ba-şına yenilgiye uğratan Allah’tan başka ilâh yoktur. Haberiniz olsun! Mal veya kandan, câhiliye devrinde anılıp zikredilen

177

MURTAZA KAMAR

tüm övünme vesilesi olan şeyler ayaklarımın altındadır.

Allah Resûlü Mekke halkına dönerek:

-Ey Kureyş topluluğu! Şimdi benim, sizin hakkınızda ne ya-pacağımı düşünüyorsunuz?Diye sormuş, Kureyşliler de şöyle karşılık vermişlerdi:

-Biz senin hayır ve iyilik yapacağını umarak, ‘Hayır yapa-caksın!’ deriz. Sen, kerem ve iyilik sahibi bir kardeşsin! Kerem ve iyilik sahibi bir kardeş oğlusun!” Bunun üzerine Resûlullah şu manidar sözleri söyledi:

-Ben de Hz. Yusuf’un kardeşlerine dediği gibi, ‘Size bugün hiçbir başa kakma ve ayıplama yok! Allah sizi affetsin! Şüphe-siz O, merhametlilerin en merhametlisidir.’ diyorum. Haydi, gidiniz! Artık serbestsiniz.

Bu rahmet atmosferi sayesindedir ki Mekke halkı, Peygam-ber Efendimize Müslüman olduklarını bildirmek için akın akın gelmeye başladılar. Kur’an’ın ifadesiyle insanlar bölük bölük Allah’ın dinine giriyorlardı. Kureyş dışındaki Arap kabileleri de İslâm’ı kabul etmek için Mekke’nin fethini gözlüyorlardı. So-nunda onlar da fetihten sonra İslâm’a girmeye başladılar.

Resûlullah Hacûn denilen yere bayrağını diktirdi. Bu arada Mekke’de genel bir af ilân edilmişti.

Resûlullah, fetihten sonra on beş gün Mekke’de kaldı. Son-rasında şehrin idaresini Attâb b. Esîd isimli bir Mekkeliye bıra-karak Huneyn’e doğru hareket etti.

Rahmet Peygamberi’nin adına yaraşır şekilde gösterdiği hoşgörü, aslında bir beldeden ziyade gönüllerin fethini sağladı.

Mute Savaşı 7/149

Mute Savaşı’nın Sebebi:

Hz. Muhammed’in gönderdiği elçilik heyetinin Bizans’a bağlı Gassaniler tarafından pusuya düşürülüp şehit edilmesi üzerine sefere çıkmıştır.

178

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Mute Savaşı’nın Sonucu

– Müslümanlar bu savaşta Bizans ordusuna karşı kesin bir başarı sağlanamamıştır.

– Ordunun 3 komutanı şehit olmuştur.

– Hz. Muhammed, Hâlid b. Velid’e Seyfullah unvanını ver-miştir.

Mute Savaşı’nın Önemi

Arap olmayan uluslara Müslümanların ilk mücadelesi Mute Savaşı’yla başlamıştır. Bizans ile Müslümanlar arasında yapılan ilk savaş olmuştur. Bu peygamberimizin katılmadığı ilk seferdir.

Vedâ Haccı 7/159

İlk haccı hicretin dokuzuncu yılında Hz. Ebû Bekir’in emir-liğinde yaptıran Hz. Peygamber, ertesi yıl ashâbıyla birlikte haccetti. Hayatının son senesinde yaptığı ve tahminen yüz bin Müslüman’ın katıldığı bu hac, bazı kaynaklarda “Haccetü’l-İs-lâm” (İslâm haccı) bazılarında ise “Haccetü’l-belâğ” (Tebliğ haccı) olarak zikredilmektedir.

Medine’de hicretin onuncu senesiydi. Zilkâde ayı girince Allah Resûlü hac için hazırlığa başladı. Halka da hacca hazır-lanmalarını emretti. Resûlullah (sav), hac yapacağını insan-lara duyurdu. Medine’den çıkıp, dokuz kilometre mesafedeki Zülhuleyfe’ye varınca ikindi namazını seferî olması sebebiyle iki rekât olarak kıldırdı. Akşam ve yatsıyı da orada kıldı. Sabah namazını kıldı. İhrama girmek isteyince tekrar gusletti. Beydâ düzlüğüne çıktığında onun önünde gözün alabildiği kadar bi-nekli ve yaya insan vardı. Resûlullah (sav) aralarında bulunu-yor, Kur’an ona nâzil oluyor; yorumunu da o biliyordu. O ne yaparsa, ashâbı da öyle yapıyordu. Sonra ashâbının da işitmesi için sesini yükselterek şu şekilde telbiye getirdi:

“Lebbeyk Allâhümme lebbeyk! Lebbeyke lâ şerîke leke leb-beyk! İnne’l-hamde ve’n-ni’mete leke ve’l-mülk. Lâ şerîke lek!” (Buyur Allah’ım buyur! Emrindeyim buyur! Senin hiçbir orta-

179

MURTAZA KAMAR

ğın yoktur. Allah’ım buyur! Hamd sana mahsustur. Nimet de senin, mülk de senindir. Senin hiçbir ortağın yoktur.)

Arafat’ta tekrar halka hitap etti. Hutbesinde şöyle buyurdu: “(Ey insanlar!) Bu (Zilhicce) ayınızda, bu (Mekke) şehrinizde bu (arefe) gününüz nasıl saygın ise kanlarınız, mallarınız ve ırzlarınız (şeref ve haysiyetiniz) da aynı şekilde saygındır (do-kunulmazdır)...”

Rahmet Elçisi’nin Arafat hutbesinde, “Belki de bu haccım-dan sonra bir daha haccedemem.” buyurması ve iki üç ay son-ra vefat etmesi sebebiyle tarihe “Veda Haccı” olarak geçen bu mukaddes yolculuğu böylece sona erdi. Arafat’ta inen şu âyet-i kerime de bunu teyit etti: “Bugün sizin dininizi kemale erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm’dan razı oldum.”Ve Allah Resûlü, bu ilk ve son haccından birkaç ay sonra dünyaya veda etti.

Resûlullah’ın Mirası ve Vasiyeti 7/175

Hz. Âişe’nin ifadesiyle, “Resûlullah (sav) vefatında geriye ne bir dinar, ne bir dirhem, ne koyun ne de deve bıraktı. Hiç-bir şey de vasiyet etmedi.” Sevgili Peygamberimiz de onlardan vasiyetlerini hazırlamalarını istemişti. Ancak kendisi miras olarak hiçbir şey bırakmadığı gibi herhangi bir maddî vasiyette de bulunmamıştı.

Allah Resûlü, binlerce sahâbeye topluca son olarak Veda Hutbesi’nde hitap etmiş ve onlara hikmet yüklü tavsiyelerde bu-lunmuştu. Allah’a hamd ve senâ ettikten sonra sözlerine başladı:

Kanlarınız, mallarınız ve ırzlarınız (namus ve haysiyet-leriniz), şu gününüz, şu beldeniz, şu ayınız gibi saygın olup dokunulmazdır. Dikkat edin! Her suçlu cezasını kendisi çe-kecektir. Hiçbir baba çocuğunun suçundan dolayı sorumlu tutulamayacağı gibi, hiçbir çocuk da babasının yaptığından dolayı ceza çekemez.

Dikkat edin! Câhiliye dönemindeki tüm faizler kaldırılmış-

180

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

tır. Ancak anaparalarınız sizindir. Haksızlık etmeyecek ve haksızlık da görmeyeceksiniz.

Dikkat edin! Câhiliye dönemindeki tüm kan davaları da kaldırılmıştır. Kadınlar hakkında Allah’tan korkun! Çünkü siz, onları Allah’ın emaneti olarak aldınız ve Allah’ın adını anarak (nikâh kıyıp) kendinize helâl kıldınız.”

Resûlullah’ın Vefatı Refîk-i A’lâ’ya! 7/187

Allah Resûlü (sav) veda haccı sırasında Arafat’ta yaptığı ko-nuşmasında görevini tamamlamak üzere olduğunu ima etti. Nitekim bu hutbenin ardından, “Bugün sizin için dininizi ke-male erdirdim. Üzerinize nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm’ı seçtim.” âyeti nâzil olmuştu.

Allah Resûlü, hastalığı süresince yanı başında duran kap içerisindeki suyun içine ellerini sokuyor ve ıslak elleriyle yü-zünü mesh ederken, “Lâ ilâhe illâllâh! Ölümün sıkıntıları vardır.” diyordu. Rabbine kavuşma ânı geldiğinde ise, Hz. Âişe’nin çenesiyle göğsü arasına yaslanmış bir vaziyette iken elini kaldırdı ve ruhu alınıp eli düşünceye kadar, “Refîk-i A’lâ’ya (En Yüce Dost’a)” demeye başladı.

Resûlullah’ın naaşını, Hz. Ali, Hz. Abbâs’ın oğlu Fadl ve Üsâme b. Zeyd yıkadılar. Vefat ettiğinde üzerindeki örtüyü kaldırdılar. Ancak kıyafetlerini çıkarmayıp gömleğinin üzerinden su dökerek ve gömleğiyle ovarak yıkadılar. Resûl-i Ekrem’in mezarının nasıl ve nereye kazılacağı konusunda yaşanan ka-rarsızlığın ardından Hz. Ebû Bekir, Resûlullah’ın, “Her peygamber öldüğü yere defnedilmiştir.” buyurduğunu söyleyince, onun, üzerinde rûh-ı şerîfini teslim ettiği yatağı kaldırdılar ve kabri oraya kazdılar. Efendimiz (sav) çarşamba günü gece yarısı defnedildi.

Her canlının ölümü tadacağı hakikati, Son Peygamber için de değişmemiştir.

181

MURTAZA KAMAR

Emanet, Ehliyet, Hakkaniyet 7/209

Hz. Peygamber renk, inanç, dil ve ırk ayrımı yapmadan top-lumun bütün kesimlerine aynı şeyi, eşitlik ve adaleti sunan ve bu toplumun parçası olunduğu sürece bunu garanti eden bir idare sistemi benimsedi. Sonra da tek tek bütün fertlerin din ve vicdan hürriyeti güvence altına alındı. Üzerinde anlaşılan bu hususlar yazılı bir metin hâline getirildi ve böylece siyasî bir belge hüviyeti kazandı. İşte bu, Medine vesikası idi; belki de tarihin yazılı ilk anayasası…

Hz. Peygamber’in idarî konulardaki kararlarını belirleyen diğer bir unsur da istişare idi. İstişare ile tecrübeli insanla-rın birikiminden yararlanır, meseleyi sahiplenmelerini temin ederdi. Peygamber olması hasebiyle birçok bilgi ile donanımlı olmasına ve vahiy almasına rağmen Resûl-i Ekrem, ashâbına danışmakla emrolunmuştu.

Allah Teâlâ, idarecilere adaleti emredince toplumun da ona karşı sorumluluğuna dikkat çeker: “Ey iman edenler! Allah’a itaat edin. Peygamber’e ve sizden olan ulü’l-emre (idarecilere) de itaat edin...”(Nisa, 59)Peygamber Efendimiz “idarecilerin-günah olan emirlerine itaat etmek yoktur.” buyurmuştur.

Allah Resûlü canım elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki ya iyilikleri emreder, kötülüklerden insanları sakındırırsınız yahut Allah size öyle bir ceza gönderir ki dua edersiniz duanız kabul olunmaz,şeklinde ashâbını uyarmıştı.

Hz. Nebî, Bir kötülük gören kişi onu eliyle değiştirsin. Buna gücü yetmezse diliyle değiştirsin. Bunu da yapamazsa kalbiy-le o kötülüğe hoş görmesin ki bu da iman eden kişinin asgarî yapması gereken şeydir.

Kur’ân-ı Kerîm’de Hz. Peygamber’den adaletin gereğini ye-rine getirmesi emredilmiş, bütün müminlere hitaben de “Allah size, mutlaka emanetleri ehli olanlara vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emre-der. Allah size ne kadar güzel öğütler veriyor!” (Nisa,58) buy-

182

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

rulmuştu. İdarecilerin de itaate lâyık olma ve kendilerine bağlı olan insanların güvenini kazanmaları gerekmekteydi.

Resûl-i Ekrem’in, vefatına yakın bir zamanda, Ey insanlar! Bilesiniz ki! Rabbiniz birdir, atanız da birdir. Arap’ın Arap olmayana, Arap olmayanın Arap’a, beyazın siyaha, si-yahın beyaza takva dışında bir üstünlüğü yoktur, şek-linde verdiği mesaj, idarede ve sosyal hayatta eşitlik prensibine verdiği önemi göstermekteydi.

Ebû Zer adındaki peygamberi sevdiği sahabi Hz. Resûlul-lah’tan yetkili bir görev talep etti. Onun yapısını çok yakından bilen Hz. Peygamber, elini omuzuna vurarak Ey Ebû Zer!

Zayıf bir kimsesin. Bu görev ise bir emanettir. Lâyık olduğu için onu alan ve gereğini hakkıyla yerine geti-renler dışında bu tür görevler kıyamet günü rezillik ve pişmanlıktır, buyurmuştu.

Allah Resûlü’nün anlayışında, görev alma hususunda ihti-raslı olanlara da yer verilmiyordu. Hangi konumda olursa ol-sun idareci, idare adına halka hizmet amacıyla yetkilendirildiği için görev süresince daima “insanı” öncelemek durumundadır. Yani yönetici, velisi olmayanın velisi olmak zorundadır. (Velisi olmaya gücünüz yoksa görevi kabul etmeyin. Yoksa Allah bunun hesabını sorar. Mk)

Allah Resûlü; “Mazlumun bedduasını almaktan sakın. Zira gerçek şudur ki Allah ile mazlumun bedduası arasında hiçbir perde yoktur.” buyurmuştur.

Hangi görevde olursa olsun Müslümanlar sorumluluklarını yerine getirmeli, ahitlerine riayet etmelidir. Nebî (sav), “Müs-lümanların yönetimini üstlendiği hâlde onlar için çalışmayan ve samimi davranmayan yönetici, onlarla birlikte cennete giremez.” buyurmuştur.

Atalarla Övünme 7/223

Peygamber Efendimiz bir sohbet esnasında şu veciz ifadeyi

183

MURTAZA KAMAR

kullandı: “Zalim de olsa mazlumda olsa kardeşine yardım et!” Hz. Peygamber’in bu sözü karşısında dostları hayli şaşırdılar. “Ey Allah’ın Resûlü, mazluma yardım ederiz, ancak zalime nasıl yardım edeceğiz?” diye sordular. Bunun üzerine Hz. Pey-gamber, “Onu da zulümden men edersin, zulümden alıkoyar-sın, işte bu, ona yardım etmektir.” buyurdu.

Kabilecilik esasına dayalı dayanışma anlayışında suçun bi-reyselliği kabul edilmiyor. Bunun doğal sonucu olarak öldürü-len kimsenin kabilesi ile katilin kabilesi arasında kan davaları sürüp gidiyordu.

Medineli Evs ve Hazrec kabileleri, aslen Yemenli Ezd kabi-lesine mensuptular. Allah Resûlü’nün en zor anında ona kucak açmışlar, yurtlarını ve yuvalarını onunla paylaşmışlardı. Bu ne-denle onlara “Ensar” (yardımcılar) denilmiştir.

Mekke ve Medine şehirlerinde Arapların dışında, yerleşik hayatın sunduğu imkânlardan faydalanmak isteyen ve geçim-lerini çeşitli meslek kollarında çalışarak sağlayan Habeş, İran ve Rum kökenli insanlar da mevcuttu.

İslâm toplumu içerisinde köle yahut azatlı olarak yaşayan gayri Arap unsurlar, genelde hizmet sektöründe istihdam edi-lirdi.

İnsanların “bir tarağın dişleri gibi” eşit olduklarını söyle-yen Hz. Peygamber, şu sözleriyle İslâm’da ayrımcılığın olma-dığını vurgulamıştır: “Ey insanlar! Bilesiniz ki, Rabbiniz bir, atanız da birdir. Arap’ın Arap olmayana Arap olmayanın da Arap’a; beyazın siyaha, siyahın da beyaza hiçbir üstünlüğü yoktur. Fazilet takvadadır...”

Medine Yahudileriyle İlişkiler 7/259

Medine Yahudilerinin hem okul hem de yargı evi olarak kullandıkları ‘Beytü’l-Midrâs’ adında bir de müesseseleri vardı. İzledikleri akıllı siyaset ve çalışkan tutumları sayesinde şehrin ticarî hayatını ele geçirmişlerdi. Araplara nazaran daha varlıklı

184

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

olan Yahudiler, düşman saldırılarına karşı koyabilmek için ka-leler inşa etmişlerdi.

Allah Resûlü hicretin hemen ardından muhacirlerle Ensar arasında bir kardeşlik anlaşması yaptıktan sonra Yahudilerin de taraf olduğu bir başka antlaşma yapmış ve bu antlaşmanın maddelerini yazıya geçirmiştir. Medine Vesikası olarak bilinen bu antlaşmayla Yahudiler, toplumun bir parçası kabul edilmiş, diğer unsurlarla beraber onların da dinî, toplumsal ve hukukî hakları güvence altına alınmıştır.

Yahudi Kaynukâ oğullarıçarşıdaki bir olaydan sonra Müslü-manlarla yaptıkları antlaşmaya ihanet edip kan akıttıkları için Medine’den sürüldüler.

Benî Nadîr Yahudileri de antlaşmalı olmalarına rağmen Efendimize suikast düzenlemeye kalkıştılar. Hz. Peygamber (sav) Muhammed b. Mesleme’yi de elçi olarak gönderip antlaş-maya ihanet ettiklerini, ahde vefa göstermediklerini ve on gün içerisinde Medine’yi terk etmeleri gerektiğini bildirdi.

Yahudi lideri Huyey b. Ahtab, Peygamber Efendimize, “Yur-dumuzu terk etmiyoruz. Elinden geleni ardına koyma!” diye-rek savaşmak istediklerini bildirdi. Resûlullah da Benî Nadîr’i kuşatma altına aldı. On beş gün süren kuşatma sonrasında Yahudiler teslim olmak zorunda kaldılar. Yapılan anlaşma ge-reğince taşınır mallarını, hanımlarını ve çocuklarını yanlarına alarak Medine’yi terk ettiler.

Hendek savaşında Yahudiler tekrar ihanet ettiler. Bu ne-denle Resûlullah, Hendek Savaşı biter bitmez herkesin hazır-lanmasını isteyerek, “Hiç kimse Kurayza yurduna varmadan ikindi namazını kılmasın!” direktifini vermişti. Yahudilerin ka-leleri kuşatılmış ve çok geçmeden teslim olmuşlardı.

Allah Resûlü, her fırsatta Yahudilere İslâm’ı tebliğ etmiş ve kendilerine şu müjdeyi vermiştir: “Kitap ehli olan iki topluluk-tan kim Müslüman olursa, onun için iki kat mükâfat vardır. O, bizimle aynı haklara ve sorumluluklara sahiptir. Müşrik-

185

MURTAZA KAMAR

lerden kim Müslüman olursa ona da bir mükâfat vardır ve o da bizimle aynı haklara ve sorumluluklara sahiptir.”

Allah Resûlü, Medine’de bulundukları sürece Yahudilere din ve vicdan hürriyeti tanımış, kamu hukukunu ilgilendirmediği sürece hukukî davalarının çözümünü kendilerine bırakmıştır.

Müslümanlar, hicretin dokuzuncu yılından itibaren uygu-lamaya koyulan antlaşma gereği, vatandaşlık payesi kazanmış gayrimüslimlerin can ve mal güvenliğine kavuşturulmalarına karşılık alınan cizye vergisini anlaşmaya varılan Yahudi ka-bilelerinden de almıştır. Bir gün ashâbıyla birlikte oturuyor-ken yanından bir cenaze geçmiş, o da hürmeten hemen ayağa kalkmıştı. Sahâbîler, Peygamber Efendimizin bu davranışına bir anlam veremeyip, “O bir Yahudi’dir.” deyince, Allah Resûlü “O da bir can değil mi?” diye cevap vermişti.

Kendisine hizmet eden bir Yahudi çocuk hastalanınca onu ziyarete gitmesi, kendisini yemeğe çağıran bir Yahudi’nin da-vetine icabet etmesi, Resûl-i Ekrem’in Yahudilerle yürüttüğü doğal insanî ilişkilerin örnekleridir.

Hristiyanlarla İlişkiler 7/271

Hudeybiye Antlaşması’yla birlikte Medine Şehir Devleti’nin bağımsızlığını ve gücünü daha da artıran Allah Resûlü, komşu kabilelerle antlaşmalar yapmış ve bu antlaşmalarda siyasî ve hukukî himaye anlamına gelen “zimmet” sözleşmesinin bağla-yıcılığına vurgu yapmıştı.

Müslümanlarla birlikte güven içinde yaşamak isteyen Hı-ristiyanlara ve diğer gayri müslimlere cizye yükümlülüğünün konulduğu şu âyetle tescil edilmişti: “Kendilerine kitap veri-lenlerden Allah’a ve âhiret gününe inanmayan, Allah ve Resû-lü’nün haram kıldığını haram saymayan ve hak dini kendine din edinmeyen kimselerle, küçülerek elleriyle cizye verinceye kadar savaşın.”(Tevbe. 29)

Cizye, Müslüman olmayanların İslâm devletine itaat ve bağ-

186

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

lılığının bir sembolü, aynı zamanda askerlik hizmetinden muaf olan bu kimselerin can ve mal güvenliklerinin sağlanmasının bir bedeliydi.Cizye tahsilinde müsamahalı olan Müslüman yö-neticiler, onları koruyamaz durumda olduklarında ise topla-dıkları cizyeleri gayri müslimlere iade etmişlerdir.

Ehl-i Kitap Dışındaki İnançlar 7/283

İslâmiyet’ten önce Arap yarımadasında Hz. İbrâhim’in dini üzere yaşamaya çalışan insanlar vardı ki bunlara hanîf deniyor-du. Putlara tapmaktan yüz çevirip Allah’ın dinine döndükleri için Hz. İbrâhim ve onun yolundan gidenler, “meyleden, yöne-len” anlamına gelen “hanîf” ismiyle adlandırıldılar.

Resûlullah’ın yaşadığı dönemde ateşe tapan Mecûsîler ile ha-yır ve şerrin iki ayrı yaratıcı güç tarafından var edildiği inancına sahip Sâbiîlerin de ayrı birer dinî grup olarak mevcut oldukları anlaşılmaktadır. Kur’ân-ı Kerîm buna şöyle işaret etmektedir:

“Mümin olanlar, Yahudi olanlar, Sâbiîler, Hristiyanlar, Mecûsîler ve müşrik olanlara gelince, muhakkak ki Allah, bunlar arasında kıyamet gününde (ayrı ayrı) hükmünü verir. Çünkü Allah her şeyi hakkıyla bilendir.” (Hac, 17)

Âyette, “müşrikler” diğerlerinden ayrı tutulmuştur. Zira Hı-ristiyanlar ve Mecûsîler, her ne kadar Allah’tan başka varlıklara ilâhî nitelikler yakıştırmış olsalar da, tek bir mabuda inandık-ları için müşriklerle aynı kategoride değerlendirilmemişlerdir. Dolayısıyla Allah’ı bırakıp çok sayıda varlığa ilâhî nitelik at-feden müşrikler, Allah’ın birliğini, eşsiz ve ortaksız olduğunu açıkça reddettikleri için ayrı bir kategoride yer almışlardır.

Allah Resûlü’nün peygamber olarak gönderildiği dönemde varolan bir diğer dinin mensupları da Sâbiîlerdi. Sâbiîler, Ya-hudilik içerisinden çıkmış bir fırka iken zamanla evrenin hayır ve şerre hükmeden iki ayrı ilâhî varlık tarafından yönetildiğine ve gök cisimlerinin tanrısal özelliklere sahip olduğuna dair Me-zopotamya’da yaygın olan inanışı kabullenmişlerdi.

187

MURTAZA KAMAR

Resûlullah Döneminde Kadınlar 7/293

Cahiliye döneminde Zıhar geleneği vardı. Zıhar bir boşanma çeşidi idi. Erkek karısını annesine benzeterek kendisine haram kılıyordu. Havle bnt. Mâlik Allah Resûlü’ne gelip eşini ken-disine Zıhar yaptığı için şikâyet etti ve: “Ey Allah’ın Elçisi! Ben kocama gençliğimi verdim. Onun için çocuklar doğurdum. Yaşlanıp da doğuramaz olunca, bana anasıymış gözüyle ba-kıp sırtını çevirdi!” Havle’nin çırpınışları Resûlullah’ı da derin-den etkilemişti. Ancak bu konuda Allah’ın kendisine bildirdiği bir hüküm yoktu. Yerleşik örf ne ise vereceği karar da o ola-caktı. Havle bu durum kabullenmeyip şöyle mırıldandı: “Al-lah’ım, şikâyetimi sana arz ediyorum!”

Allah Teâlâ bu kadının ilticasına cevap vermiş ve “mücade-le eden kadın” anlamına gelen Mücâdile sûresini vahyetmişti. “İçinizden kadınlarına Zıhar yapanlar bilsinler ki o kadınlar onların anaları değildir. Onların anaları ancak, kendilerini doğuran kadınlardır...” (Mücâdile, 2) Böylece Zıhar olayı kal-dırılmış oldu.

Allah’ın Resûlü bir hadisinde şöyle buyurmuştu: “Kimin üç kızı veya üç kız kardeşi olur veya iki kızı veya iki kız kardeşi olur da onlarla birlikte güzelce yaşar ve onlar hakkında Al-lah’a karşı sorumluluğunun bilincinde olursa onun için cennet vardır!”

Kadınlara kibar ve anlayışlı davranmak Efendimizin hayat ilkelerinden biriydi. O (sav), hanımlara karşı nazik olunmasını öğütlerken kendine has üslûbuyla onları narin kristallere ben-zetmiştir.

Kadınlar, belki de tarihin hiçbir döneminde, Hz. Peygamber döneminde sahip oldukları huzur ve güveni elde edemediler.

Resûlullah Döneminde Geçim Düzeyi 7/307

Medine’ye hicret ve onu takip eden ilk yıllar da olağanüstü şartların devam ettiği bir dönem oldu. Allah Resûlü ile birlikte

188

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

hicret eden Müslümanlar, sahip oldukları her şeylerini Mek-ke’de bırakmışlar, bu yeni şehre alışmaya çalışıyorlardı. Hz. Peygamber’in yaşadığı dönemin tüketim alışkanlıklarına bakı-lacak olursa geçim düzeyi hakkında daha net bir kanaat ortaya çıkar. Orta hâlli bir hanenin yiyeceği, arpa ve hurmadan iba-retti ve halis buğday unu refah işi tüketim malzemesiydi. Kimi zaman ekmek yapacak arpa bile bulunamıyor, öğünler bir iki hurma ile geçiştiriliyordu.

Evlerin inşasında kullanılan ana malzeme, kerpiç, hurma kütükleri ve dallardan ibaretti. Evlerin dış kapıları tahtadan yapılabildiği gibi sadece bez perde ile örtüldüğü de olurdu. İç odalar çamur ile sıvanmış hurma yapraklarından örülmüş du-varlarla yahut hasır veya bez perdelerle ayrılırdı. Evlerde tu-valet ve banyo için yer ayrılmadığından tuvalet ihtiyacı ıssız bölgelerde giderilir, banyo evlerde ve leğen içinde yapılırdı. Dönemin Medine’sinde umumî hamamlar da yoktu.

Şüphesiz ki geçim sıkıntısına dayalı bir hayat tarzı, Resû-lullah’ın özel tercihi ya da teşviki olmayıp dönemin şartları ile yakından alâkalıydı. Bu sebeple Hz. Peygamber, ashâbını pay-laşarak birbirlerine destek olmaya teşvik ediyordu. Meselâ, Resûlullah’ın teşviki ile hanımlar bayram günü takılarını ba-ğışlamışlardı.

Yahudi Nadiroğulları ve Kurayzaoğulları kabileleri Müslü-manlarla yaptıkları antlaşmaya ihanet ederek savaşlarda müş-riklere yardım ettikleri için Medine’den sürüldüler. Geride bı-raktıkları hurma bahçelerini Resûlullah muhacirler arasında paylaştırdı ve onlara Ensar’ın arazileri üzerinde hiçbir hakları kalmadığını beyan etti. Böylelikle Medine’de yerleşmiş olan Müslümanların hemen hepsinin eline yeterli maddî imkân geç-miş bulunuyordu.

Emniyetin sağlanmasıyla ticaretin ve ona bağlı iş kollarının önü açıldı. Maddî imkânların genişlemesi ile ücretli işçi istih-damı imkânı arttı. Köleler, sahipleriyle anlaşarak, çalışıp ka-zandıkları para ile hürriyetlerini elde etme fırsatı buldu.

189

MURTAZA KAMAR

Hz. Peygamber valilik, kadılık, vergi memurluğu, hazineye ait hayvanların gözetimi gibi görevlere liyakatine güvendiği kimseleri getirdi.

Allah Resûlü’nün kendisi de maddî imkânların kullanımın-da herkesten hassastı. Öyle ki vefat ettiğinde terekesinde bir-kaç eşya ve bir miktar arpadan başka bir şey yoktu.

Resûlullah Döneminde Kullanılan Eşyalar 7/321

O dönemde yerleşik hayata sahip insanlar evlerde yaşamaktaydılar. Kilidi ve anahtarı olan sağlam kapılı, tek katlı evlerin yanında, az sayıda da olsa merdivenli ve iki katlı evler de bu-lunmaktaydı.

Asr-ı saadette evlerde döşeme olarak kullanılan eşyaların başında kilim gelmekteydi. Ayrıca hurma yaprağının liflerin-den örülerek yapılmış hasırlar yanında, üzerine oturmak için yünden dokunmuş yaygılar da kullanılırdı. Demir ayaklı san-dalyelere oturulurdu.

Çamaşır leğeni gibi kapların içinde banyo da yapılırdı.Ban-yo hâricinde elleri ve yüzü yıkamak, abdest almak için tunçtan yapılmış taslar içinde su kullanıldığı da olurdu. Rahmet Elçisi abdest alırken suyu kaptan sağ eliyle alır, sol elini kaba sok-mazdı.

“Sidr” ismi verilen ağacın yapraklarının öğütülmesiyle elde edilen bir çeşit toz sabunla hem çamaşırlar yıkanır hem de be-den temizliği yapılırdı.

Allah Resûlü’nün döneminde savaş gibi olağanüstü durum-larda silah olarak kullanılan araç ve gereçlerin başında kılıç gelmekteydi.

Savaşlarda kargı ve mızrak da kullanılırdı. Avcılıkta da kul-lanılan yay ve ok, önemli birer silah olup, savaşta düşmana kar-şı etkili olabilmek için okların ucuna ayrıca sivri demir takılırdı.

Hz. Peygamber döneminde savaş alanlarında güç ve oto-riteyi temsil eden bayrak ve sancak da kullanılmakta idi. Al-

190

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

lah Resûlü’nün sancağı ise beyaz renkteydi. Savaş alanlarında bayrağın dikildiği mekân karargâh anlamına gelmekte, güç ve iktidarın nişanesi olarak kullanılmaktaydı. Sancak, savaşlarda ordu komutanının elinde bulunurdu.

Resûlullah Döneminde Tıp 7/331

Hz. Peygamber, ‘Tedavi olun, çünkü Yüce Allah, her hasta-lıkla birlikte şifasını da yaratmıştır.”

Nebevî tıbbın dikkate aldığı temel ilkeleri vardır. Öncelikle kişi sağlık gibi bir nimetin değerini bilmeyenlerden olmamalı, Peygamberimizin ifadesi ile “vücudunun kendisi üzerinde hakkı olduğunun” farkına varmalıdır. Bu sebeple sağlığını bozacak davranışlardan kaçınmalı ve hasta olmamak için kendisini korumayı bilmelidir.

Allah Resûlü’nün faydalarından bahsettiği bitkilerin ve yi-yeceklerin başında bal ve çörek otu gelmektedir. Sinameki, bal veya dereotunun da hastalıklara şifa olacağını ifade etmiştir.

Tedavi sürecinde hastanın psikolojisini de dikkate alan Hz. Peygamber, “Hastalarınızı yemeğe zorlamayın. Allah onları yedirir ve içirir.” buyurarak bu tür konularda hastaya ısrarcı davranılmamasını ve sıkıntı verilmemesini istemiştir.

Dua, hastalıklardan korunmada olduğu gibi hastalıkların tedavisinde de Hz. Peygamber tarafından tavsiye edilen bir şifa vesilesidir.

Resulullah:Tedavi olun, fakat haramla tedavi olmayın.” buyurmasından tüketilmesi haram olan maddelerle tedavi ol-manın caiz olmadığı anlaşılmaktadır. Ancak günümüzde ilaç yapımında kullanılan maddelerin çok değişik şekillerde karış-tırılıp zararlı maddelerden arındırılması ve sağlık açısından zararsız hâle getirilmesi, konuyu daha kolay yorumlamamıza imkân vermektedir.

191

MURTAZA KAMAR

Vatan ve Memleket Sevgisi 7/357

İnsanın vatanı, huzur bulduğu yerdir. Baskı ve zulmün ol-madığı, güven içinde özgürce yaşanan topraktır vatan.

Allah Resûlü (sav) vatan uğruna nöbet tutmanın faziletini şu şekilde dile getirmiştir: “Bir gün ve bir gece nöbet tutmak, bir ay oruç tutup geceleri namaz kılmaktan daha hayırlıdır. Vatan müdafaasından maksat, sadece sahip olunan toprak-ları korumak değil, o topraklar üzerinde yaşayan insanların dinini, canını, malını, ırz ve namusunu korumak ve onları hürriyet ve huzur içinde yaşatmaktır.”

Sevgili Peygamberimiz, çeşitli şekillerde şehitliğin ve gazili-ğin faziletine işaret etmiş ve malı, canı, dini ve aileyi korumak uğruna öldürülen kimselerin şehit olduğunu bildirmiştir.

Çevre 7/367

Resulullah (sav) ‘Her kim bir ağaç diker de ondan bir insan yahut Allah’ın yarattığı herhangi bir canlı yerse muhakkak bu, o kimse için bir sadaka olur.’ buyurmuştur.

Çevre, Allah’ın insana bir emanetidir. Allah, doğayı, gökler-de ve yerde olan her şeyi insanın hizmetine vermiş (Casiye, 13) yeryüzünde emaneti yüklenen varlık olması sebebiyle de insanı sorumlu tutmuştur. Dolayısıyla bu açıdan da çevreyi geliştirip güzelleştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek için sorumluluk hissetmek, her Müslüman’ın görevidir.

Hz. Peygamber, “Rahatsız edici bir şeyi yoldan kaldırmak sadakadır.” buyurmak suretiyle, çevrenin tertip ve düzenini sağlamanın ecir kazandıracağını belirtmiş; hatta bu konuyu imanla ilişkilendirerek, “İman yetmiş yahut altmış küsur şu-bedir. En üst derecesi lâ ilâhe illâllâh sözü, en alt derecesi ise yolda insanları rahatsız eden bir şeyi kaldırıp atmaktır...”

Hz. Peygamber, toprağın ekilmeksizin boş bırakılmasını hoş karşılamamış, “Kimin tarlası varsa onu eksin. Kendisi ekmezse onu din kardeşine ektirsin.” buyurmuştur. Bir başka hadiste ise

192

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

“Her kim ölü bir toprağı bakımını sağlayarak ihya edecek olur-sa bundan dolayı ecir kazanır. Hayvanlar ondan yararlandıkça kendisine sadaka yazılır.” buyurmak suretiyle Müslümanları top-rağı işleyerek korumaya teşvik etmiştir.Hz. Peygamber “Birinizin elinde bir hurma fidanı varken kıyamet kopuyor olsa bile derhâl onu diksin!” buyurmuştur. Ayrıca dikilen ağaçların sevabından, diken kişinin ölümünden sonra da yararlanmaya devam edeceği-ni, “Bir kimse bir ağaç diktiğinde Yüce Allah mutlaka bu ağacın meyvesi oldukça ona sevap yazar.” sözleriyle belirtmiştir.

Çeşitli ihtiyaçlarla zorunlu olarak ağaç kesmek isteyenlere, kestikleri ağaçların yerine yenilerini dikmeleri şartını koşmuştur.

Su Hayat Kaynağı 7/381

Kur’ân-ıKerîm’de ifade edildiği üzere, bütün canlılar sudan yaratılmıştır ve hayatlarını sürdürebilmek için suya muhtaçtır. Su, aynı zamanda insanları temizleyen, arındıran temel unsurdur. “Allah temizdir, temiz olan şeyleri sever.” buyuran Sevgili Peygamberimiz, beden ve çevre temizliği hususunda hassasiyet göstermiş ve bu konuda Müslümanlar arasında temizlik kültürünün oluşmasına öncülük etmiştir.

Deniz suyundan abdest alabilir miyiz?” diye soran sahâbîye Resûlullah (sav), “Denizin suyu temiz, ölüsü de helâldir.” bu-yurmuştu.

Yüce Allah’ın Rahmân ve Rahîm vasıflarının tecellisi olarak görülen yağmurun yine bu vasfı hatırlatan “rahmet” olarak ni-telendirilmesi de inananların bu konudaki hassasiyetini gös-termektedir.

Şehir ve Ev 7/391

İnsanların ömürlerinin büyük bölümünü içinde geçirdiği evlerinin gösterişten uzak bir şekilde, fakat geniş olması önem arz eder.

193

MURTAZA KAMAR

Hz. Peygamber’in, “Üç şey insanoğlunun mutluluğundan, üç şey de insanoğlunun bedbahtlığındandır. İnsanoğlunun mutluluğundan olan şeyler; iyi bir eş, oturmaya müsait bir ev ve uygun bir binektir. İnsanoğlunun bedbahtlığından olan şeyler ise; kötü bir eş, kötü bir ev ve kötü bir binektir.” ifadeleri, yaşanacak mekânın, insanın dünya hayatına etkisini göstermesi açısından anlamlıdır.

Hz. Peygamber’in israfa varan ölçülerde gereksiz inşaatlar yapılmasının bir vebal olduğuna ilişkin ifadesi evlerin ihtiyaç-ları karşılayacak genişlikte inşa edilmesine yönelik bir tavsi-yedir. Binalar övünme ve gösteriş aracı olarak değil, soğuk ve sıcağa karşı korunmak için gerektiği kadarıyla yapılmalıdır.

Peygamber Efendimiz, şehirlere denetimsiz göçü de engel-lemiştir. Zira her coğrafî bölgenin kaldırabileceği bir nüfus yo-ğunluğu vardır.

Vakıflar 7/401

Hz. Ömer Resûlullah’a “Ben bu malımla Allah’ın rızasını kazanmak istiyorum. Onu nasıl değerlendirmemi uygun gö-rürsünüz?” Allah Resûlü ona, “Dilersen aslını vakfet. Mahsu-lünü sadaka olarak dağıt.” buyurdu.

Sözlükte “Bir şeyi hapsetmek” anlamına gelen “vakıf”, te-rim olarak, “Yararı kullara ait olacak şekilde bir malı, Cenâb-ı Hakk’ın mülkü hükmünde olmak üzere mülkiyetinin devredil-mesinden veya devralınmasından menetmek” demektir.

Resûl-i Ekrem ölümle birlikte amel defterine kaydedilecek amellerinden birisinin “Sadaka-i câriye”, faydası devam eden sadaka anlamına geliyordu. Cami yaptırmaktan misafirhane, okul, çeşme, köprü yaptırmaya, ağaç dikmeye kadar kişinin kendisinden sonrakilerin faydasına yaptığı tüm ameller...

İlim öğrenip kendisinden sonra kalıcı bir eser bırakılması da amel defterine sevapların yazılmasına bir vesileydi. Bu da kitap yazarak, hayırlı öğrenciler yetiştirilerek kısacası kişinin kendin-

194

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

den sonrakilere ilmini aktarabileceği hayırlı çalışmalar yapması ile gerçekleştirilmesi mümkün olan bir ameldi. Yine kişinin ar-kasından dua eden salih bir evlâda sahip olması da amel def-terinin kapanmaması için bir sebepti. Evlâdın hayırlı olması da büyük ölçüde anne babanın gayret sarf edip evlâdını iyi yetiş-tirmesine bağlıydı. Çünkü“Kişi için ancak çalıştığının karşılığı vardır.” (Necm,59) Evlâtlarını güzel yetiştiren kimseler, bu çaba-larının karşılığını vefatlarının ardından da görecekti.

Beslenme 7/413

Hz. Peygamber’in, hurma ile övgüleri iklim şartları gereği Medine’de en çok yetişen meyve olan hurmanın, Arap toplumu için taşıdığı hayatî önemi ortaya koymaktadır. Bu bağlamda her ülkede yetişen çok çeşitli meyve, sebze ve tahıl ürünlerinin o ülke insanı için ayrı bir değere sahip olduğu ifade edilebilir.

Kur’an’ı Kerimde ölmüş hayvan eti, kan, domuz eti ve Al-lah’tan başkası adına kesilen hayvanların eti gibi haram kılınan çeşitli yiyeceklerden bahsedilmekte, geri kalanların ise helâl olduğu ifade edilmektedir. Kaldı ki insanların çaresiz kalıp açlıktan ölme tehlikesi gibi bir durumla karşılaştıklarında haram olan yiyeceklerden bile az miktarda yiyebilmelerinde bir sakın-ca görülmemektedir.

Resûlullah, (sav) uzun yolculuklar yapmış, üstü başı toz-lanmış, saçı başı dağılmış, ellerini göğe uzatarak, “Yâ Rab, yâ Rab!” diye yalvarıp yakaran bir adamdan söz etmiş ve “Fakat onun yediği haram, içtiği haram, giydiği haramdır. Haram ile beslenirdi. Peki, böyle birisinin duası nasıl kabul edilsin?” buyurmuştur.

Her insanın tabiatı gereği hoşlandığı yiyecekler olduğu gibi, hoşlanmadığı yiyecekler de olabilir. Hz. Peygamber’in yiyecek türlerinin bazısı için övücü ifadelerde bulunmuş olması ise onun kişisel zevk ve mizacı yanında içinde bulunduğu toplum ve coğrafyanın âdet ve alışkanlıklarıyla da yakından alâkalıdır.

195

MURTAZA KAMAR

İçecekler 7/425

Allah Resûlü’nün Mekke’deyken içmeye doyamadığı, ora-dan uzak kaldığı günlerde de özlemini çektiği su, zemzemdir.

Hz. Peygamber’in gerek ayakta su içmeyi yasaklaması, ge-rekse unutarak ayakta içen kimsenin içtiği suyu çıkarmasını istemesi mutlak bir anlamda değil, o toplumun örf ve âdetine muhalefet bağlamında ya da sağlık ve edep açısından oturarak içilmesine alıştırmaya ilişkin nebevî bir tavsiye olarak değer-lendirilmelidir.

Mekke’nin son yıllarında nâzil olan içki ile ilgili ilk âyette, hurma, üzüm ve diğer meyve sularının iki özelliğe sahip olduğu belirtildi. Biri insan için temiz bir rızık olma, diğeri ise mayalanınca alkole dönüşme özelliği idi. Bu nimetten temiz ve sağlığa uygun rızık almak ile sarhoş edecek içkiyi içmek arasındaki seçim insana bırakıldı.

Daha sonra inen âyette ise içkinin birtakım faydaları olmakla birlikte, zararının faydasından daha çok olduğu belirtiliyordu.

Üçüncü aşamada ise müminlere sarhoşken namaz kılmaları yasaklandı.

Son olarak şu âyetler nâzil oldu: “Ey iman edenler! İçki, kumar, dikili taşlar (putlar), fal ve şans okları birer şeytan işi pisliktir, bunlardan uzak durun ki kurtuluşa eresiniz... Artık vazgeçtiniz değil mi?” Maide, 90-91) Böylece içki ve kumar kesin bir şekilde yasaklandı.

Hz. Peygamber, hangi maddeden, ne amaçla üretilirse üre-tilsin sarhoş eden her şeyin haram olduğunu açıkladı ve “Çoğu sarhoş eden şeyin azı da haramdır.” ilkesini getirdi.

Sağlık 7/437

Halife Hz. Ömer’e gidecekleri yerde veba salgının olduğu haber verildi. Hz. Ömer konuyu ashâb ile istişare ettikten geri dönme talimatı verdi. İstişare esnasında bilgin sahâbîlerden Abdurrahman b. Avf çıkageldi ve “Bu hususta Allah Resûlü’nün

196

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

şöyle buyurduğunu duymuştum: ‘Bu hastalığın bir yerde çıktı-ğını işittiğiniz zaman oraya girmeyiniz. Hastalık sizin bulunduğunuz yerde çıkmış ise ondan kaçmak için sakın oradan dışarı çıkmayınız!’” dedi.

Çevre temizliği bağlamında Efendimizin, “Evlerinizin önü-nü ve civarını temiz tutunuz.” ve “Rahatsızlık veren şeyi yol-dan kaldırmak, sadakadır.” buyurması, bazen bizâtihi mescidi temizleyerek bunu uygulaması, “Lânete sebep olan şu üç şeyi yapmaktan; su kaynaklarına, yol ortasına ve gölgelik yerlere abdest bozmaktan sakınınız.” buyurması, bu konuya verdiği önemi göstermektedir.

Resulullah, “İki nimet vardır ki insanların çoğu (onları değerlendirme hususunda) aldanmıştır: Sağlık ve boş zaman.” buyurmuş, hastalık gelmeden önce sağlığın kıymetini bilmek gerektiğini söylemiştir.

Resûl-i Ekrem, “Allah’tan, afiyet istenmesinden daha çok hoşuna giden bir şey istememiştir.” buyurmuş, sağlık ve afiyet hususundaki talebini dualarına da yansıtmıştır.

Peygamber Efendimiz sıkıntı hâlinde sabredenler için, “Mü-minin başına bir sızı veya bir meşakkat, bir hastalık, bir hüzün, hatta kendini üzen bir keder gelirse bunlar onun günahlarına kefaret olur.” buyurur.

Allah, ölümle sonuçlanan hastalıklara yakalananlara da kendi katında büyük mükâfat verecektir. Nitekim hadislerde doğum esnasında vefat eden kadınların, boğulanların, yanan-ların, karın ağrısından ve vebadan ölenlerin şehit mertebesin-de olacakları bildirilmiştir. Bu açıdan bakıldığı takdirde has-talıklara karşı Allah’a isyan etmenin asıl hastalık ve musibet olduğu anlaşılabilir.

Peygamber Efendimiz şükrün yanı sıra musibetlerden ko-runmak için sadaka vermeyi de tavsiye etmiş. Bu hususta Resûlullah’ın tavsiyesi gayet özlüdür: “Hastalarınızı sadaka ile tedavi ediniz.”

197

MURTAZA KAMAR

Dua, insana direnç ve kuvvet vermektedir, çünkü dua, insan ruhunu beslemekte, ona güven, metanet ve azim aşılamakta, onu güçlendirmektedir.

Ağız ve Diş Temizliği 7/449

Ağız ve diş temizliği de insanın fıtratına uygun olan temiz olma isteğinin bir parçasıdır. Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: “Dört şey peygamberlerin sünnetlerindendir: Utanma duygu-su, güzel koku sürünmek, misvak kullanmak ve evlenmek.”

Hz. Peygamber, ağız ve diş temizliği konusundaki titizliği ile Müslümanlara örnek olmuştur.

Allah Resûlü’nün misvak kullanmakla ilgili ısrarlı tavsiyele-rinden asıl kastının ağız ve dişleri temizlemek olduğu anlaşılmak-tadır. Bu temizlikfırçayla ve daha başka araçlarla da yapılabilir.

Beden Bakımı ve Temizliği 7/ 459

Resullullah: “Bir düşünün bakalım. Evinizin önünde bir nehir olsa ve günde beş defa o suya girip çıksanız üzerinizde kir diye bir şey kalır mı?” Onun sözlerini pür dikkat dinleyen-ler için cevap çok kolaydı: “Hayır yâ Resûlallah, onun kirinden hiç iz kalmaz.” Beklediği cevabı alan Hz. Peygamber, maksa-dını hemen aktardı: “İşte beş vakit namaz da böyledir; Allah onunla hataları silip süpürür.”

Resûlullah’ın, “Her yedi günde bir saçını ve bedenini yıka-yarak banyo yapması, Allah’ın bütün Müslümanlar üzerindeki bir hakkıdır.”

Temizlik ve beden bakımı ile ilgili, Peygamber tavsiyele-rinden öğrendiğimiz hakikat şudur: Müslüman, ne vücudunu bakımsız bırakıp dağınık ve pasaklı dolaşmalı ne de bakımlı olmak adına yaygın halk tabakalarında sıkça karşılaşılan tür-den aşırılıklara gitmelidir. Bir birey söz ve tavırları kadar dış görünümüyle de huzur ve güven aşılamak Müslüman’ın vazge-çilmezi olmalıdır.

198

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Uyku /469

Bir hadiste de uyuyan kişinin uyku esnasında yaptıkların-dan sorumlu olmayacağını bildirmişti. Uykunun ölüme benze-tilmesi de işte bu yüzdendi. Uyku, dönüşü olan bir ölümdü ve Hz. Peygamber uyanınca şöyle derdi: “Bizi öldürdükten sonra dirilten Allah’a şükürler olsun. Yeniden dirilince de ona döne-ceğiz.”(Zümer, 42)

Peygamber Efendimiz uyumadan önce ve sonra bazı özel dualar etmiş, bu duaları bizim de okumamızı istemiştir. Söz gelimi yatmadan önce Felâk ve Nâs sûrelerini okuyarak avucuna üflemesi ve ardından elleriyle bütün vücudunu sıvazlaması, uyandıktan sonra ise Âl-i İmrân sûresinin son on âyetini oku-ması onun uykuya dair özel uygulamalarına örnektir. (190. ayet ve sonrası)

Giyim Kuşam ve Süslenme Âdâbı 7/479

Resûlullah, durumu müsait olan müminlerin, özellikle gi-yim kuşam noktasında imkânlarını en iyi bir şekilde kullanmalarını istemişti.

Güzel ve nitelikli giyinmenin malî imkânlara bağlı olduğuna kuşku yoktur. Müslümanların maddî bakımdan sıkıntı içerisin-de oldukları dönemlerde Hz. Peygamber, giyinme hususunda onlardan daha ölçülü olmalarını istemiştir.

Erkeklerin altın ziynet ve saf ipekten sakındırılmasının te-melinde abartı ve israfı engelleme kaygısının da yattığı düşü-nülebilir.

Bir hadisinde Resullullah şöyle buyurmuştur: “Giyinik ol-dukları hâlde çıplak gibi olan, başkalarını kendilerine cezbe-den ve kendileri de başkalarına meyleden kadınlar ki onlar, ne cennete girerler ne de cennetin kokusunu alabilirler. Oysa cennetin kokusu çok çok uzak mesafelerden dahi alınır.”

199

MURTAZA KAMAR

Şakalaşma ve Eğlence 7/491

Ashâbın günlük hayat içindeki şakalaşma ve eğlenmelerine zaman zaman Peygamberimiz de katılıyor ve insanları rahatlatıyordu.

Resulullah (sav): Bir Müslüman’ın diğer bir Müslüman’ı korkutması helâl olmaz.” diyerek uyarmıştı.

Hz. Peygamber döneminde yarış da bir eğlence çeşidi idi. O gün en fazla rağbet edilen yarış çeşitleri ise ok atışı, at ve deve yarışı idi.

Bayram günleri oyunlar da oynanırdı. Hz. Âişe:Habeşli-ler Resûlullah’ın mescidinde mızraklarıyla bir oyun sergiliyorlardı. O gün mescitte gösteri yapanlara Hz. Ömer müdahale etmek istemişti ancak Resûlullah onu uyarmış ve onların rahatsız edilmelerini engellemişti.

Eğlence genel anlamda olumlu bulunsa da insanın bilincini körelten, İslâm inanç esaslarına ve ahlâkına uygun düşmeyen şekil ve içerikte olanlar elbette hoş karşılanamazdı.

İslâm’ın ilk dönemlerinde hem putperest âdetleri çağrıştır-ması hem de insanlara asli vazifelerini unutturması bakımın-dan tavla, satranç gibi oyunlar hoş karşılanmamıştı. Sevgili Peygamberimiz, “Boş iş, kötüdür.” derken insanları Allah’a ve topluma karşı sorumsuz hâle getiren eğlenceyi kastetmiş olmalıdır; yoksa birliği tesis edici, kaynaştırıcı ve dinlendirici eğlenceyi değil.

Bayram 7/503

Allah Resûlü, dostu Hz. Ebû Bekir’e eğlenmenin insan ha-yatındaki yerini hatırlatırken, “Her toplumun bir bayramı vardır. Bu da bizim bayramımızdır.” diyerek bayramların özel günler olduğunu ifade etmişti.

Artık Müslümanların kendilerine özgü iki bayramı vardı. Ve bu bayramlar onları diğer inanç mensuplarından ayıran bazı ibadetlerle birlikte anılıyordu. Bu iki özel gün, iki özel zaman di-

200

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

limine bitişikti; birincisi Ramazan ayına, diğeri de hac günlerine.

Esasen Müslümanların bir araya gelip ortak bir hedefe aynı duygularla yönelmesi, başlı başına bir bayramdır. Cuma günü-nün de bayram olarak tanımlanmasında kuşkusuz Müslüman-ları bir araya getirme vasfı etkili olmuştur.

Bayramlar, birlikte yeme içme ve ikramda bulunma günle-ridir. Bundan dolayı Peygamber Efendimiz bayram günlerinde oruç tutulmasını yasaklamıştır.

Müslümanlar, bayramları ne toplumdan kaçma vesilesi ne de sıradan bir eğlence ânı gibi algılamalı; iki önemli ibadete bi-tişik olarak tayin edilen bu kıymetli günleri, ibadetlerin kendilerine kazandırdığı huzur ve bilinç içerisinde yaşamalıdır.

Yolculuk 7/513

İslâm’da, Allah’ın kudretini görüp ibret almak, hac ve umre vesilesiyle mübarek mekânları ziyaret etmek, ilim tahsil etmek, akrabaları ve hastaları ziyaret etmek, rızık aramak, inanmayan-ların baskısı sebebiyle hicret etmek, Allah yolunda cihad etmek, İslâm’ı tebliğ etmek gibi amaçlarla seyahat teşvik edilmiştir.

Resûl-i Ekrem, Üç dua şüphesiz kabul edilir: Babanın duası, yolcunun duası, mazlumun duası, buyurmuştur. Bu müjde, Allah’ın rızasına uygun bir niyet ile rahatını terk ede-rek yola çıkan kimselere yönelik olmalı, böyle kimseler yolculuk-ları esnasında maddî ve mânevî açıdan desteklenmelidir.

Allah Resûlü bir hadislerinde de “gölgesinde yolcuların dinlenebileceği çöl ağaçlarını kesenleri Allah da baş üzeri ce-henneme atsın!” diye beddua etmiştir.

Resûl-i Ekrem’in özellikle kadınların tek başlarına yolculuk yapmamaları hususunda ısrarlı uyarıları, sözü edilen ortamda onların can, mal ve namus konularında sıkıntıya düşmelerini önlemeye yönelikti. Ancak güvenlik sıkıntısının bulunmadı-ğı durumlarda insanların yalnız başına seyahat edebilecekleri söylenebilir.

201

MURTAZA KAMAR

Peygamber Efendimiz ashâbına, “Üç kişi yolculuğa çıkacağı zaman aralarından birini başkan seçsinler.” tavsiyesinde buunmuştu.

Şüphesiz dünya fânidir, dünya yolculuğu geçicidir. Bu ne-denledir ki Peygamber Efendimiz, Abdullah b. Ömer’e hitaben, “Bu dünyada gurbetteki biri veya yolcu gibi ol!” buyurmuştur.

Resim ve Heykel 7/523

İslâm öncesinde şirk toplumlarında resim ve heykel yapımı, sadece sanatsal bir etkinlik değil, aynı zamanda tapınmanın ya da dinî duygularla yönelişin bir aracı idi.

İslâm öncesi dönemde yaşayan Araplar da tek yaratıcı olan Allah’a inanmakla birlikte O’na, araya vasıtalar koyarak ulaşa-bileceklerini düşünüyor, bunun için de çoğu insan suretinde-ki çeşitli resim ve heykelleri aracı tanrı kabul ediyorlardı. Hz. Peygamber’in canlı resimleri ve heykelleri konusunda göster-diği hassasiyet de bu yüzden olsa gerektir. Ancak, sonraki dö-nemlerde şirke bulaşma tehlikesinin azalmasına paralel olarak İslâm âlimlerinin de bilhassa resim konusunda daha müsama-hakâr davranmaya başladıkları görülmektedir.

Güzellik ve Sanat 7/533

Zâtı güzel olduğu gibi güzellikleri de seven Allah, yarattığı herşeyi en güzel şekilde yaratmakla kalmamış, aynı özelliği, insanın fıtratına da yerleştirmiştir. Tıpkı Yaratıcısı gibi insan da güzeli sever ve güzellikleri görmek, yapmak, üretmek ve yetiştirmek ister.

Allah’a inanan bir kişi, sanat adına her ne yaparsa bunun bir Allah vergisi olduğunu, ortaya koyduğu eserlerin de sadece ilâhî cemâlin insan eliyle tecellisi olduğunu bilir. Böyle düşündüğü ve inandığı için insan, yaptığı sanatın güzel olmasını ister.

“Güzellik” denilince ilk önce akla, cemâl, ahenklilik, den-gelilik, ölçülülük ve zarafet gelir. Zarafet denilince de Rahmet

202

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Elçisi. Elbette Sevgili Peygamberimizde günümüz insanının algıladığı anlamda bir güzellik aranmamalıdır. Onda sadeliğin güzelliği vardı. Ondaki güzellik ve zarafet, onun tüm davranış-larına yansımaktaydı. Oturuşu kalkışı, yemesi içmesi, giyimi kuşamı, konuşması susması, tebessümü tepkisi, saçı sakalı, kı-saca her hâl ve hareketi ayrı bir zarifti.

Hz. Peygamber’e “Komşumun benim üzerimdeki hakkı ne-dir?” diye soran sahâbîye“Hastalandığında ziyaret etmen, öl-düğünde cenazesini kaldırman, borç istediğinde borç vermen, muhtaç olduğunda ihtiyacını karşılaman, hayırlı işlerini tebrik etmen, musibet zamanlarında sabrı tavsiye etmendir.” buyurduktan sonra ona şunları da tembihlemiştir: “Evini komşunun evinden yüksek yapma ki komşunun havasını engellemiş olmayasın.”

VIII. Bölüm Ebedî Hayat, Âhiret

Ölüm 7/545

Âyet-i kerimelerde, De ki: Kaçıp durduğunuz ölüm, muhakkak sizi bulacaktır...(Cuma, 8) ve Nerede olur-sanız olun, sağlam ve güçlendirilmiş kaleler içinde bulunsanız bile ölüm size ulaşacaktır. (Nisa, 78) buyrularak ölümün kaçınılması mümkün olmayan bir gerçek olduğu vurgulanmaktadır.

Her canlı ölümü tadacaktır. Ancak kıyamet günü yaptıklarınızın karşılığı size tastamam verilecektir. Kim cehennemden uzaklaştırılıp cennete konursa o, gerçekten kurtuluşa ermiştir. Bu dünya hayatı ise al-datıcı metadan başka bir şey değildir.(Ali İmran, 185)

Allah Resûlü’nün ölümle ilgili yaptığı uyarılarda en fazla üzerinde durduğu hususlardan biri de ölüm zamanının belli olmadığı, dolayısıyla her an gelebileceği için hayatı tanzim et-mede geç kalınmaması gerektiğidir.

203

MURTAZA KAMAR

Attığı her adımda öbür âlemde Allah’a hesap verme düşün-cesini taşıyan, her davranışını ötede Allah’a hesap verme bilinci içinde hassasiyetle ele alan kişi için ölüm bir yok oluş değil, buluşmanın başlangıcıdır.

Ölüm için genç yaşlı, kadın erkek ya da çocuk olmak gibi herhangi bir sıra da söz konusu değildir. Cenâb-ı Allah’ın belirlemiş olduğu eceli gelen her insan, ruhunu Rabbine teslim edecektir.Her doğum aynı zamanda ölümün habercisidir. Dirinin nefesleri, eceline giden adımlarıdır.

Cenaze Merasimi 7/555

Hz. Peygamber’in bildirdiği üzere mümin kardeşinin cena-zesine katılmak inananların birbirlerine karşı görevleri arasın-da yer almaktadır.

Ölmek üzere olan kimsenin yanında kalpleri huzura erdiren yegâne kelâm olan Kur’ân-ı Kerîm, özellikle de Yâsîn sûresi oku-nur. Allah Resûlü’nün, “Ölmek üzere olanlarınıza ‘Lâilâhe illâl-lâh.’ (Allah’tan başka ilâh yoktur.) sözünü telkin edin.” buyruğu üzere, kişinin kelime-i tevhid ile ruhunu teslim etmesi sağlanır.

Ölen kimsenin gözlerini kapatmayı ashâbına da emreden Rahmet Peygamberi, “(Ölenlerin ardından) avuç içi ile yanak-larını döven, yakalarını yırtan ve câhiliye âdeti olarak bağırıp feryat eden kimse bizden değildir,” buyurmuştur.

Hz. Peygamber’in belirttiği üzere ağlamak, insanın mer-hametinden kaynaklanan bir durumdur. Dolayısıyla ölü için üzülmek ve ağlamak değil, bu üzüntüyü aşırı hareketlerle ifade etmek yasaklanmıştır.

Yıkanıp bembeyaz bir örtüyle bezenen cenaze musallaya getirilir, artık namaz için hazırdır. “Cenaze namazı kıldığınız zaman ölen kimseye samimiyetle dua edin.” buyuran Allah Resûlü, ölen her mümin için namaz kılınmasını istemiştir.

İnancı her ne olursa olsun, Yüce Allah tarafından yaratıl-mış bir insanın ölüsüne de dirisine de saygı duyan Allah Resû-

204

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

lü’nün, bir cenaze gördüğünde onun için ayağa kalktığı ve ce-naze gözle görülemeyecek bir noktaya varıncaya kadar oturmadığı bildirilmiştir.

Kabir 7/567

Türkçede kabrin karşılığı olarak Arapçada “ziyaret edilen” yer anlamındaki “mezar” kelimesi kullanılır. Kab(i)r kelimesi, Kur’an’da daha çok yeniden dirilişin anlatıldığı âyetlerde, in-sanların kabirlerinden çıka(rıla)cağını ifade ederken “kubûr” şeklinde çoğul olarak kullanılmıştır.

Hz. Peygamber (sav), inananları kötü bir davranıştan sakın-dırmak için zaman zaman “cehennemle korkutma” yöntemine başvurmuşsa aynı şekilde onları “kabir azabıyla” da uyarmıştır.

Bütün bu rivayetlerden anlaşılıyor ki Hz. Peygamber (sav) muhatapları üzerinde kalıcı tesirler bırakacağını bildiği için kabir azabıyla uyarmak suretiyle sakındırmak istediği bazı önemli hususlara dikkat çekmiştir.

Kabir Ziyareti 7/ 577

Hz. Âişe de kabristana uğradıklarında nasıl dua edeceklerini sordu. Cebrail’in Resûlullah’a öğrettiğine göre, ölülerin diyarı-na uğrayan müminler, âhirete irtihal etmiş din kardeşleri için şu duayı okuyacaklardı: “Selâm bu diyarda yatan mümin ve Müslümanlara! Allah, bizim geçmişlerimize de geleceklerimi-ze de rahmet eylesin. Bizler de inşallah sizlere katılacağız.”

Peygamber Efendimiz putperestliğin izlerinin tamamen si-linmesi için en küçük bir tavize bile müsaade etmemişti. İşte bu endişeyle İslâm’ın ilk yıllarında kabir ziyaretini yasaklamıştı.

Kabir ziyareti esnasında yapılması gereken ilk iş, ölüleri selâmlayıp tıpkı cenaze namazında dua ederken yapıldığı gibi onlar için Allah’a dua etmektir.

Kabir ziyareti esnasında dünya yaşamının geçici olduğu ger-çeğiyle yüzleşen kişi, dünyevî zevk ve menfaatleri amaç edinen

205

MURTAZA KAMAR

çabaların ne kadar anlamsız olduğunu yakından fark edecek ve bir an önce kendisine çeki düzen vermenin hesaplarını yapmaya başlayacaktır.

Kabir veya türbeler, insanların ibadet maksadıyla toplan-mayı alışkanlık hâle getirdikleri bayram mekânlarına dönüş-memelidir. Ne var ki özellikle bazı din istismarcılarının da etki-siyle bu mekânlar bâtıl inanç ve hurafelerin yaşatıldığı merkez-lere dönüştürülmekte ve böylece asıl fonksiyonlarından uzak-laşmaktadır. Neticede türbeler başta sağlık sorunları olanların olmak üzere ev, iş, eş, çocuk gibi istek ve duaları olan kişilerin umut bağladığı mekânlar hâline gelmektedir.

Sevgili Peygamberimiz, câhiliye Araplarının, hayır sahibi ölmüşlerinin kabirleri başında kurban kesmelerini eleştirmiş, bu şekilde kurban kesmenin İslâm’da yerinin olmadığını kesin bir dille ifade etmiştir.

Çok değerli şahsiyetleri barındırdıkları için türbeler, sıra-dan kabirlerden daha farklı bir ortamda ziyaret edilmelidir. Birçok bölgede türbeleri bulunan peygamber veya velî kulla-rın arkalarında bıraktıkları eserler ve örnek hayat hikâyeleri yâd edilmeli, bu örneklikleri özümsenmeye çalışılmalı, gelecek nesillere sağlıklı bir şekilde aktarma bilinci ve sorumluluğu ile hareket edilmelidir.

Gelecek Zaman 7/589

Ebû Saîd el-Hudrî’nin anlattığına göre, Resûlullah bir gün, “Benden sonra sizin hakkınızda en çok korktuğum şey, önünüze açılacak olan yeryüzü bereketleridir.” der ve dünya malını yeşil ota benzetir. Dolayısıyla dünya malına düşkün olanların hâli, karnını yeşillikle doldurup bir süre sonra boşaltan, ardından aynı işi tekrarlayan otoburların hâli gibidir.

Peygamber Efendimiz, “Bu dünya malını hakkıyla kaza-nan ve Allah yoluna, yetimlere, fakirlere, yolculara harcayan Müslüman’a ne mutlu!” demiştir.

206

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

Allah Resûlü insandaki mal hırsının ulaşacağı noktayı ise “İnsanlar için öyle bir zaman gelecek ki kişi malını helâlden mi yoksa haramdan mı elde ettiğine aldırmayacak!” şeklinde ifade etmiştir.

Resûl-i Ekrem’den nakledilen ve gelecekte yaşanacak geliş-melere dair bilgiler ihtiva eden rivayetler arasında pek çok zayıf ve uydurma anlatımın yer aldığı dikkatten uzak tutulmamalıdır.

Kıyamet 7/599

Bir gün Peygamber (sav) ashâbı ile birlikte oturuyordu. O sı-rada yanlarına orada bulunanların tanımadığı bir adam şeklin-de Cebrail (as) geldi ve Allah Resûlü’ne iman, İslâm ve ihsanın ne olduğunu sorduktan sonra, “Kıyamet ne zaman kopacak?” sorusunu yöneltti. Allah Resûlü, “Bu konuda sorulan kişi, so-randan daha bilgili değildir…” dedi. Daha sonra

“Sana kıyametin ne zaman kopacağını soruyorlar. De ki: Onun bilgisi ancak Rabbimin katındadır. Onu, vaktinde an-cak O (Allah) ortaya çıkaracaktır. O göklere de, yere de ağır basmıştır. O, size ancak ansızın gelecektir. Sanki senin ondan haberin varmış gibi sana soruyorlar. De ki: Onun bilgisi sa-dece Allah katındadır.” (Araf, 187) buyrulur.

Bize düşen, herkesin gerçek kıyametinin kendi ölümü oldu-ğunu ifade eden nebevî uyarıyı hatırdan çıkarmamaktır. Nite-kim Hz. Peygamber’e (sav), “Kıyamet ne zaman kopacak yâ Resûlallah?” diye sorulduğunda, “Onun için ne hazırladın?” cevabını vermiştir.

Ahiret 7/609

Kıyamet gününde yeniden diriltilen bütün insanların hesa-ba çekilmek üzere bir meydana sevk edilip toplanmasına “ha-şir”, toplanılacak yere de “mahşer”, denir.

O gün dünyada insanın yapıp ettiklerini izleyip kaydeden meleklerin ortaya koyacağı amel defterleri herkese verilip oku-

207

MURTAZA KAMAR

tulacaktır. Yaptıklarının eksiksiz olarak kaydedildiğini görerek hayretler içerisinde kalan insanın hâli Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle anlatılmaktadır: “(O gün) Kitap (herkesin amel defteri) ortaya konmuştur. Suçluların, onda yazılı olanlardan korkmuş olduklarını görürsün. ‘Vay hâlimize!’ derler, ‘Bu nasıl bir kitap! Küçük büyük hiçbir şey bırakmaksızın (yaptıklarımızın) hepsini sayıp dökmüş!’

Sevgili Peygamberimiz (sav), “Kıyamet gününde insan şu beş şeyden hesaba çekilmedikçe Rabbinin huzurundan bir yere kımıldayamaz: Ömrünü nerede ve nasıl geçirdiğinden, gençliğini nerede yıprattığından, malını nereden kazanıp ne-rede harcadığından, bildiği ile amel edip etmediğinden.”

İnsana kendi yaptığı kötülüklerin hesabının sorulması bir yana, başkalarının yaptığı kötülüklere neden engel olmadığı da sorulacaklar arasındadır.

Kur’an’ın ve Allah Resûlü’nün âhiret hayatına dair konular-da bizleri bilgilendirmesinin en önemli hikmeti, fâni olan dünyanın geçiciliğine insanın dikkatini çekmek, bu bilinçle dünya hayatını sürdürmesini ona telkin etmek ve âhiret hayatına hazırlıklı olmasını temin etmektir. Bundan dolayı Allah Resûlü akıllı kişiyi şöyle tarif etmiştir: “Akıllı kişi kendisini hesaba çeken ve ölümden sonrası için çalışandır. Âciz kişi ise arzuları-nın peşinde koşup da Allah’tan bağışlanma dileyendir.” Hz. Ömer de “Hesaba çekilmeden önce kendinizi hesaba çekin.” diyerek bu gerçeğe dikkatleri çekmiştir.

Şefaat 7/621

“Şefaat”, âhiret gününde Resûlullah’ın (sav), diğer pey-gamberlerin ve kendilerine izin verilen salih kimselerin, mü-minlerin bağışlanmaları için Allah katında dua ve niyazda bu-lunmaları anlamında kullanılmaktadır.

Kur’an, şefaat konusuna önemle vurgu yapmıştır. “Yoksa Allah’tan başka şefaatçiler mi edindiler? De ki: Hiçbir şeye

208

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

güçleri yetmese ve düşünemiyor olsalar da mı?”(Zümer, 43)“De ki: Şefaat tümüyle Allah’a aittir. Göklerin ve yerin hü-kümranlığı O’nundur. Sonra yalnız O’na döndürüleceksiniz.” (Zümer, 44) âyetleriyle Allah’a ortak koşulan hiçbir şeyin değeri olmadığını ve bunların şefaatçi olamayacağını, şefaatlerinin hiçbir şekilde kabul edilmeyeceğini belirtmiştir.

“O gün Rahmân’ın izin verdiği ve sözünden hoşlandığın-dan başkasının şefaati fayda vermez.”(Taha Suresi 109)

Bütün bu âyetlerde sadece Allah’ın izin verdiklerinin şefa-at edebileceğine işaret edilmektedir. Allah’ı inkâr eden kimse peygamber yakını bile olsa kendisi için şefaat ve bağışlanma mümkün olmayacaktır.

Bütün bu âyet ve hadislerde vurgulanan ortak nokta, şefa-at etme izni verenin, şefaat edilebilecek kişileri belirleyenin ve buna rıza gösterenin Allah olduğu gerçeğidir. Resûlullah (sav), “Kıyamet günü üç zümre şefaat eder; peygamberler, sonra âlimler, sonra da şehitler.” buyurarak şefaat için izin verilenlerin kimler olduğunu beyan etmişti.

Şehitler ve âlimler için verilen şefaat izni, onları diğer in-sanlardan ayıran üstün vasıfları dolayısıyladır. İnsanlığı ka-ranlıktan aydınlığa çağıran peygamberler gibi iyiliği emredip kötülükten alıkoyan, Hak uğruna canından vazgeçen, Allah ve Resûlü’ne itaatte zirveye ulaşan bu insanlar, elbette Rableri katında onurlu ve şerefli bir makama nail olurlar.

Bu rivayetlere bakılarak şefaatin, herhangi bir de-receyi hak etmeyen birisi için yapılan aracılık, kayır-ma, imtiyaz şeklinde olacağı anlaşılmamalıdır. Zira böyle bir durum ne ilâhî adalet ne de şefaat etmelerine izin verilenler açısından mümkündür. Aslında şefaat, sonsuz de-recede rahmet sahibi olan Allah’ın, şirke ve küfre bulaşmayan kullarını affedip bağışlamasının yollarından biridir.

Âyet ve hadislerde geçen şefaat konusunun, ilâhî adalete ters düştüğü sanılmamalıdır. Şüphesiz Allah, mutlak adalet

209

MURTAZA KAMAR

sahibidir. Her yapılanın karşılığını vereceğini vaad etmiştir. Vaadinde de sadıktır. Ancak kişinin ibadet yaptıktan sonra takdirin Allah’ın elinde olduğu, sonucu belirleyenin de yine ‘O’ olduğu inancından ayrılmaması gerekir. İyi bilmelidir ki kul, ne kadar çaba sarf ederse etsin, ne tür ameller yaparsa yapsın, yerine getirdiği bu ibadet ve taatler onun kurtuluşunun garantisi değildir.

Şefaatte bulunması için izin verilenlerin temel vasfı, iman, ihlâs, tam bir teslimiyet, itaat ve güzel amellerle Yüce Yaratıcı nazarında saygın bir konumda olmaktır. O hâlde öncelikle azaptan kurtularak şefaate nail olmak, sonra da bir başka mü-minin kurtuluşu için Allah katında yer edinebilmek, bu niteliklere sahip olmakla mümkündür.

Sonuç olarak inkârcı ve müşrikler için şefaatin söz konusu olamayacağı, şefaat yetkisinin sadece Allah tarafından veri-lebileceği, özellikle Peygamber Efendimizin ve dilediği diğer peygamberler, melekler, şehitler ve bazı salih kullarının şefaat etmesine Allah’ın rıza göstereceği âyet ve hadislerden anlaşıl-maktadır.

Cehenneme Giden Yollar 7/635

“Ey Allah’ın Resûlü! (Cennet ve cehennemi) gerektiren iki sebep nedir?” diye sorulan soruya Allah Resûlü kısa ve net bir cevap verdi: “Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmadan ölen kimse cennete girer; Allah’a bir şeyi ortak koşarak ölen de cehenne-me girer.”

Kişiyi cehenneme götüren bir başka sebep ise münafıklıktır. Münafık, iman etmiş görünse de aslında içinden dini yalanlayan ikiyüzlü kimsedir.

İkiyüzlü insanlar olan münafıklar, gösterişe düşkün, riyakâr kimselerdir. Hz. Peygamber, dünyada ikiyüzlü olan kimsenin âhirette de ateşten iki dili olacağını haber vermiştir.

Günaha aldırmamak, açıkça günah işlemekten çekinme-

210

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

mek, günah işledikten sonra pişmanlık duymaksızın günahın-da ısrar etmek kişiyi cehenneme sürükler.

Hz. Peygamber, Müslüman kardeşine karşı küsken ölmeyi ve komşulara eziyet etmeyi de cehenneme götüren kötü davra-nışlar arasında zikretmiştir. Aynı şekilde anne babaya saygısız ve kötü davranmak kişiyi âhiret hayatında mutsuzluğa sürükleyen önemli sebeplerdendir.

Hz. Peygamber (sav), “Kalbinde hardal tanesi kadar iman olan hiç kimse cehenneme girmez. Kalbinde hardal tanesi ka-dar kibir bulunan hiç kimse de cennete giremez.” buyurmuştur.

Resûlullah, “Müslümanlardan bir topluluğun başına yöneti-ci olup da onlar arasında adaletli davranmayarak ihanet üzere ölen hiç kimse yoktur ki Allah ona cenneti haram kılmasın.” buyururken, Kur’ân-ı Kerîm, zalimlere meyletmeyi dahi cehen-neme götüren bir davranış olarak addetmiştir. İnsanlara zorbalık etmek, şiddet uygulamak, merhametten ve şefkatten uzak ezici bir ilişki tarzı geliştirmek cehennemi kaçınılmaz kılmaktadır.

Bir keresinde ona, “İnsanların cennete girmelerine en fazla sebep olan şeyler nelerdir?” diye sorulmuş, “Allah’tan sakınmak (takva) ve güzel ahlâktır.” buyurmuştur. “İnsanların cehenneme girmelerine en çok sebep olan şeyler nelerdir?” diye sorulduğunda ise Hz. Peygamber “Ağız/dil ve cinsel organdır.” cevabını vermiştir.

Kişiyi cehenneme mecbur eden bir sebep de kul ve kamu hakkına riayet etmemektir.

Cehennem 7/649

Cehennem, Allah Resûlü’nün getirmiş olduğu hidayeti inkâr edenler ve onun gösterdiği dosdoğru yoldan sapan fâsık kimselerin âhiretteki mekânıdır.

Cezalarını çekmek üzere cehenneme sevk edilen inkârcılar kapılara vardıklarında, cehennemi bekleyen melekler onlara, “Size içinizden, Rabbinizin âyetlerini okuyan ve bugününüze

211

MURTAZA KAMAR

kavuşacağınıza dair sizi uyaran peygamberler gelmedi mi?” diye sorar. “Evet.” yanıtını alınca da(Zümer, 71-72) Allah ta-rafından kendilerine verilen her görevi yerine getiren bu sert tabiatlı melekler cehennemlikleri içeri alırlar.

Cehenneme atılanların bir kısmı burada ebedî değildirler. Allah’ın birliğine inanan, O’na hiçbir ortak koşmayan, ama amelleri yüzünden cehenneme düşen bu kullar bir süre azap çektikten içinde ebedî kalmak üzere cennete konulurlar. Öyle ki kalbinde buğday tanesi kadar iman bulunan hiç kimse ce-hennemde kalmaz.

“Yarım hurmayla bile olsa kendinizi ateşten koruyun. Bunu da bulamayan güzel bir sözle (kendisini ateşten koru-sun.)” tavsiyesinde bulunmuştur.

Fakat bu, beklenmeyen bir son değildir. İnsana düşünebil-mesi ve doğru yolu bulması için akıl verilmiş, hidayet rehberi olan kitaplar ve elçiler gönderilmiştir. İnsanı bu korkunç sondan kurtaracak olan ne dünyada kazandığı malları, ne yakınları ne de çocuklarıdır. Yalnızca imanı ve salih amelleridir.

Cennete Giden Yollar 7/659

Kişiyi cennete götüren iman, kendisine salih amellerin eşlik ettiği imandır. Salih amellerin başında Allah Teâlâ’nın yapın dediklerini yapmak, uzak durun dediklerini terk etmek vardır.

Sevgi de insanın elinden tutup cennete götüren kutlu bir yoldaştır. Zira sevmek, insan eksenli düşünüldüğünde hem imanı hem de faydalı işleri ihtiva eden iki yönlü mânevî bir ameldir. Allah’ı sevmek, O’na iman bağıyla bağlanmaktır; mahlûkatı sevmek, onlara karşı faydalı işlerde bulunmaktır.

Hz. Peygamber şöyle buyurur: “İman etmedikçe cennete giremezsiniz; birbirinizi sevmedikçe de iman etmiş olmazsınız. Size yaptığınızda aranızda sevgi oluşturacak bir şey söyleyeyim mi? Aranızda selâmı yaygınlaştırın.”

Resûl-i Ekrem bir keresinde ise cennet muştulu tavsiyelerde

212

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER

bulunurken, adaletli yöneticilerin, sadaka verenlerin, akrabaya ve Müslümanlara karşı ince kalpli, merhametli davrananların, bir de iffetini ve namusunu muhafaza eden kimselerin cennete gideceğini söylemişti.

Allah Resûlü’ne, “İnsanların cennete girmesini en çok sağ-layan şey nedir?” diye sorulduğunda, o (sav), “Takva (Allah’a karşı sorumluluk bilinci) ve güzel ahlâktır.” yanıtını vermiştir.

Hz. Peygamber, güzel ahlâklı kimseler ile cennetlikler arasın-da doğrudan bir bağ kurmuştur: “Size cehenneme girmeyecek kimseleri bildireyim mi? Cana yakın, uysal, yumuşak huylu ve kolay geçinilen herkes.” Bir başka hadiste ise Hz. Peygamber (sav) cennete girmeyi garanti etmenin altı ahlâkî şartını şöyle sıralamıştır: “Siz bana kendinizden altı şeyi garanti edin, ben de size cenneti garanti edeyim: Konuştuğunuzda doğru söyleyin. Söz verdiğiniz zaman onu yerine getirin. Size bir şey emanet edildiğinde onu sahibine verin. Namusunuzu koruyun. (Hara-ma) bakmaktan sakının. Elinizi (kötü işlerden) çekin.”

Cennet 7/669

Yüce Allah “İman edip salih ameller işleyenlere, kendileri için içinden ırmaklar akan cennetler olduğunu müjdele.”(Bakara, 25) buyruğu doğrultusunda Allah Resûlü (sav), kişilere özel olan bu cennet kapılarını şöyle anlatmıştır: “Namaz kılanlardan olan kimse namaz; cihad edenlerden cihad; sadaka verenler sa-daka; oruç tutanlar ise Reyyân kapılarından çağrılır.”

Cennette müminleri bekleyen nimetler çok çeşitlidir. Bunlar arasında çeşitli özelliklerdeki denizlerden, “bozulmayan sudan ırmaklar, tadı değişmeyen sütten ırmaklar, içenlere lezzet veren şaraptan ırmaklar ve süzme baldan nehirler” kollar hâlinde ayrılır.

Cennetlikler kılsız, tüysüz, sürmeli, otuz veya otuz üç yaşla-rında ve benzersiz güzellikte yaratılır. Gençlikleri ve güzellikleri ebedî olan bu ay yüzlü müminler için ne hastalık, ne fakirlik

213

MURTAZA KAMAR

ne de başka bir sıkıntı vardır burada. Dünyadaki sakatlık ve kusurlarından ise hiç eser kalmamıştır.

Müminler âhirette hak ettikleri mükâfatlara uygun olarak nitelik bakımından farklı cennetlerde bulunurlar. Cennetler içinde Firdevs ve Adn cennetlerinin özel bir yeri vardır. Nite-kim Rahmân’ın arşı, cennetlerin tam ortasında yer alan Fir-devs’in üzerindedir. Kurtuluşa eren müminlerin ebedî mekânı olan Firdevs, nehirlerin çıktığı yer olup cennetlerin en üstünü-dür. Bir şehir gibi olan Adn cenneti ise peygamberlerin de ba-rınacağı yerdir.

214

Bu Blogda Ara

Murtaza Kamar

YAŞAMA YÖN VEREN TAVSİYELER 2

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Kalbin Secdesi

Enflasyon Nedir?

Aklın Üzerindeki Sessiz Tehdit