Seneca Ahlak Mektupları 81 özet
81. Mektup
“Nankör bir insana düştüm,” diye yakınıyorsun. Eğer ilk kez rastladınsa böyle bir kişiye, ya kaderine ya da uyanık olmana teşekkür et! Ne var ki uyanık olman seni olsa olsa kötü yapabilir bu konuda. Çünkü bu tehlikeden kaçınmak istersen, iyilik edemezsin başkasına. Böylece başkasında yok olmasın derken, iyilikler sende yok olup gidecektir. Vermemektense, karşılık görmemek daha iyidir insan için. Kötü bir ürün kaldırdıktan sonra da yine ekin ekmek gerekir. Kısır toprağın süregiden verimsizliği yüzünden yiten tohumları, bir tek yılın verimi yine kazandırıverir insana. Kadir kıymet bileni bulabilmek için gerekirse nankörleri de denemeye değer. Hiç kimsenin eli sık sık yanılmayacak kadar iyileri bulmada şaşmaz değildir. Şaşırsınlar yollarını, yeter ki günün birinde bir iyilik bilirin üstüne düşsünler. Her canını sıkan şeyden vazgeçmek gerekirse, insanın hayatı işsiz güçsüz bir avarelikle uyuşur kalır. Sana gelince; böyle bir durumda bırak bunlar seni daha cömert ve iyi kılsın. Çünkü bir işin sonucu belirsizse, bir gün onu başarıya ulaştırmak istersen sık sık denemelisin.
Bu konuda De Beneficiis adlı yapıtımda yeterince konuştum. Bence yeteri kadar açıklığa kavuşturulmamış olan başka bir konuyu araştırmak gerekir: Acaba bize yardım eden birisi, sonradan zarar verse ödeşmiş mi oluruz? Bizim minnettarlık borcumuz kalkar mı ortadan? Şunu da ekle istersen: Sonradan yapılan kötülük daha önce yapılan iyilikten fazlasıyla büyüktür.
Eskiden bir iyilik yapılmıştı, bir de eski iyiliğin ölçüsünü aşan bir haksızlık var. Örnek insan her ikisinin de hesabını tutar, şöyle çıkar işin içinden: Kötülükten alıp iyiliğe ekler. Bir başka yargıç, daha yumuşak davranarak ben de öyle olmasını yeğ tutarım, haksızlıkları unutmayı, iyilikleri anımsamayı salık verir. “Her şeye hakkını vermek,” diyorsun, "iyiliğe karşı minnettarlığı, haksızlığa karşı aynını yapmayı ya da hiç olmazsa minnet duymamayı koymak, kısasa kısas yapmak adalete uygundur.” Eğer haksızlık edenle iyilik eden ayrı ayrı kişiler olsaydı, bu iş doğru olurdu. Çünkü aynı kişi olursa, iyilik kötülüğün gücünü yener; çünkü daha önce bize yardım etmemiş olan kişiyi bile bağışlamak gerektiği halde, iyilik etmiş olan kişiyi daha çok bağışlamak zorundayız. Ben ikisine de aynı değeri vermem, iyiliğe haksızlıktan daha çok değer veririm. Herkes minnettar olmayı bilmez. Akılsız, sert, avamdan biri minnettar olabilir, özellikle gördüğü iyilik yakın zamanda olduysa. Ama bu iyilik yüzünden ne kadar borçlu olduğunu bilmez. Yalnız bilge her şey için ne kadar vergi ödemesi gerektiğini bilir. 296
Yorumlar
Yorum Gönder